Кіріспе

Эдмунд Берктің 1757 жылғы эстетика туралы трактаты "Біздің жоғары және әдемі идеялардың шығу тегі туралы философиялық зерттеу" - Эдмунд Берк жазған 1757 жылғы эстетика туралы трактат (2-шы басылым 1759). Бұл әдемі мен салтанатты өздерінің тиісті рационалды санаттарына бөлу үшін алғашқы толық философиялық баяндама болды. Бұл Дени Дидро және Иммануил Кант сияқты көрнекті ойшылдардың назарын аударды.

Қорытынды

Берктің пікірінше, әдемі - бұл жақсы қалыптасқан және эстетикалық жағынан жағымды, ал жоғары - бұл бізді мәжбүрлеу және жою күші бар нәрсе. Сублиментке қарағанда сұлулықты артық көру неоклассикалықтан романтикалық дәуірге көшуді білдірді. Бёрк үшін біздің әдемілік пен өрлеу туралы түсініктеріміздің шығу тегі олардың себептік құрылымдары арқылы түсінілуі мүмкін. Аристотельдік физика мен метафизикаға сәйкес себептілікті формалды, материалдық, тиімді және соңғы себептерге бөлуге болады. Әдебиеттің формалды себебі - махаббат құмарлығы; материалдық себеп белгілі бір заттардың кішкентайлығы, тегіслігі, нәзіктігі және т.б. сияқты аспектілеріне қатысты. ; тиімді себеп - біздің жүйкемізді тыныштандыру; түпкі себеп - Құдайдың қамқорлығы. Бёрктің сұлулық туралы көзқарасының ең ерекшелігі және түпнұсқасы - оны әдеміліктің дәстүрлі негіздерімен: пропорциямен, дене бітімімен немесе кемелділікпен түсінуге болмайды. Жоғарының да әдемілікке ұқсамайтын себептік құрылымы бар. Оның формальды себебі - қорқыныш құмарлығы (әсіресе өлімнен қорқу); материалдық себеп - бұл белгілі бір заттардың, мысалы, кеңдік, шексіздік, ғажайыптық және т.б. Оның негізгі себебі - біздің жүйкелеріміздің қысылуы, ал соңғы себебі - Құдайдың Шайтанды жаратқандығы және онымен күрескендігі, Джон Милтонның "Жоғалған жұмақ" атты эпопеясында айтылғандай.

Канттың түсініктемелері

Иммануил Кант Беркті әдемі немесе өрнектілік тәжірибесінде пайда болатын психикалық әсерлердің себептерін түсінбегендігі үшін сынға алды. Кант бойынша Берк тек кейбір болашақ ойшылдар оларды түсіндіре алуы үшін деректерді жинады.