Кіріспе

Хеян дай шоги (平安大将棋 'Хеян (Ера) үлкен шахмат') - шогидің (жапон шахмат) алғашқы үлкен тақта нұсқасы, ол Хеян кезеңінде ойналған. ХІІ ғасырдағы шогидің Хэйан түрін сипаттайтын сол құжатта осы нұсқасы да сипатталған. Өкінішке орай, бұл сипаттама ойынды ойнау үшін жеткілікті ақпарат бермейді, бірақ бұл адамдарды шогидің осы ерте формасын қалпына келтіруге тырысудан тоқтатқан жоқ. Мұнда толық және ойнауға болатын реконструкция көрсетілген.

Мақсаты

Ойынның мақсаты - қарсыластың патшасын немесе барлық басқа фигураларды басып алу, патшаны жалаңаш қалдыру. Стандартты шогиден айырмашылығы, фигуралар ұсталғаннан кейін ойнауға қайта берілмейді.

Ойын ойнау

Екі ойыншы кезекпен қозғалады, ал қаралар бірінші қозғалады. (Бірліктердің түсі бойынша айырмашылық жоқ; салтқа сай шахмат терминдері "Қара" және "Ақ" тек бірінші ойнайтын адамды көрсету үшін және ойын талқылау кезінде тараптарды ажырату үшін қолданылады.) Қозғалыс - бір кескінді тақтадағы бос алаңға немесе қарсылас кескін алып жатқан алаңға жылжыту, осылайша сол кескінді ауыстыру (жапсыру); және егер оның қозғалысы жылжыту аймағына кірсе, жылжымалы кескінді жылжыту.

Қозғалыс және аулау

Қарсылас фигураны ауыстыру арқылы ұстап алады: Яғни, егер фигура қарсылас фигурамен орналасқан алаңға көшкенде, қарсылас фигурасы орын ауыстыруға және тақтадан алыстатуға мүмкіндік береді. Бөлшек достық бөлшек, яғни қозғалатын ойыншы басқа бір бөлшекпен орналасқан алаңға қозғала алмайды. Ойынның әрбір фигурасы өзіне тән үлгіде қозғалады. Бөлшектер ортогональды (яғни, алға, артқа, солға немесе оңға, плюс белгісінің бір қолының бағыты бойынша +) немесе диагональды (көптеу белгісінің бір қолының бағыты бойынша ×) қозғалады. Бұл жағдайда ат тік сызықта қозғалмайды. Егер артқа шегінуге немесе бір жаққа қозғалуға болмайтын фигура тақта арқылы жылжымай қалғанша алға жылжитын болса, ол алға жылжуы керек. Бұл ең төменгі сатыға жеткен пеш, найза және салт аттыға қатысты. Кейбір бөлшектер бірнеше қозғалыс түрлеріне қабілетті, олардың қозғалыс түрі көбінесе қозғалатын бағытқа байланысты. Тасымалдау санаттары:

Қадам жылжытушылар

Кейбір фигуралар бір мезгілде бір ғана квадратты қозғалады. (Егер достық фигура көршілес алаңды алып жатса, қозғалатын фигура сол бағытта қозғалмауы мүмкін; егер қарсыластың фигурасы болса, ол орын ауыстыруы және тұтқындалуы мүмкін.) Қадамды жылжытушылар - патша, генералдар, жауыз жолбарыс, араға шығыңыз және әр жақтағы 13 пеш.

Секіру бөлшегі

Жоғарғы жақтағы ат кез келген досты немесе жауды кез келген бөлік арқылы өте алады.

Қатар бөлшектер

Көптеген фигуралар тақтаның шетінен ғана шектелген тік ортогональды немесе диагональды сызық бойымен бос квадраттарды кез келген санда жылжыта алады. Егер қарсыластың бір фигурасы араласа, оны сол алаңға көшу және оны тақтадан алып тастау арқылы ұстауға болады. Қашықтықтағы кескіндер ұстаған жерінде тоқтап, өз жолында тұрған кескіндерді айналып өте алмайды. Егер достық фигура араласа, қозғалатын фигура араласатын фигурадан аз қашықтықта тоқталады; егер достық фигура көршілес болса, ол сол бағытта мүлдем қозғала алмайды. Қатардағы бөлшектер: ұшқан айдаһар, бүйірлік қозғалтқыш, еркін арба және найза.

Жылжыту

Баға көтеру аймағы - "душман лагері", тақтаның ең алыс үш қатары, тақта алғаш рет орнатылған кезде қарсылас ойыншының фигуралары көбінесе орналасқан. Бағасы жоғарылатылатын мүсін жоғарылату аймағына кіргенде, оның "бағасы" жоғарылатылып, күштірек дәрежеге көтерілуі мүмкін. Баға көтеру, жылжығаннан кейін, оның жоғарылатылған дәрежесінің атын аша отырып, айналдыру арқылы жүзеге асырылады. Бағалы орындардың артқы жағында жоғарылау дәрежесін білдіретін таңбалар қызыл сиямен жазылуы мүмкін. Егер жоғарылатылмаған фигура кейінгі кезекпен одан әрі жылжыса, жоғарылату міндетті емес, ал кейбір жағдайларда фигураны жоғарылатудан бас тарту пайдалы болуы мүмкін; дегенмен, фигураның кейіннен қайта жоғарылатылуына шектеулер болуы мүмкін. (Соңғы кездері "чу-шоги" ережесі үнемі үгіт аймағына тиетін ұрысқа үгіт беруге рұқсат еткен, бірақ ұрық аймағынан шығып, қайтадан кірсе ғана, ұрықсыз ұрысқа үгіт беруге рұқсат еткен.) Хэйан дай шогидегі барлық фигуралар алтын генералға көтеріледі. Егер пеш, рыцарь немесе найза жоғарылаусыз ең жоғарғы санатқа жетсе, онда ол жоғарылатуға болмайды және келесі айналымдарда заңды қозғалыс болмайды.

Шах және мат

Ойыншы келесі қимылда қарсыласының патшасын ұстап алу үшін қимыл жасаса, бұл қимыл патшаға шахта береді; патша шахтада деп айтылады. Егер ойыншының патшасы шахтада болса және сол ойыншының заңды қимылы оны шахтадан шығара алмаса, онда тексеру қимылы да мат болып саналады және ойынды тиімді жеңеді. Ойыншыға мәңгілік шақты беруге рұқсат етілмейді.

Ойынның соңы

Қарсылас ойыншының патшасын немесе барлық басқа фигураларды (жұмсақ патшаны) ұстаған ойыншы ойынды жеңеді, егер қарсыластың бос патшасы келесі қозғалыста ойыншының патшасын ала алмаса, бұл жағдайда ойын тең болады. Іс жүзінде бұл жеңіске жету жағдайы сирек кездеседі, өйткені ойыншы шахмат мат болған кезде, ал жоғалту болмай қалса, отставкаға кетеді. Заңсыз қадам жасаған ойыншы бірден жеңіледі. (Бұл ереже кездейсоқ ойындарда жеңілдетілуі мүмкін.) Ойынның аяқталуының тағы бір мүмкін (бірақ өте сирек кездесетін) жолы бар: қайталау (千日手 sennichite). Егер бір ойыншы төрт рет бірдей ойынға қатысса, онда ойын конкурсқа жатпайды. (Бірақ, мәңгілік тексеруге тыйым салуды еске түсіріңіз.)

Ойын белгісі

Шоги қозғалыстарын көрсету үшін ағылшын тіліндегі мәтіндерде қолданылатын әдісті Джордж Ходжес 1976 жылы құрды. Ол шахмат үшін қолданылатын алгебралық белгіден алынған, бірақ хэйан дай шоги үшін өзгерістер енгізілді. Типтік мысал - P 8f. Бірінші әріп жылжытылған фигураны білдіреді: P = пеш, L = найза, N = рыцарь, GB = араға шығу, FC = еркін күйме, FT = қатал жолбарыс, I = темір, C = мыс, SM = жақтық қозғалтқыш, S = күміс, G = алтын, FD = ұшатын айдаһар, K = патша. Бағытталған фигуралардың алдында + белгісі болады, мысалы, +P - жоғарылатылған пеш. Бөлшектің атауын кейін қимыл түрін көрсететін символ: қарапайым қимыл үшін немесе x тұтқындау үшін. Келесі - кескіннің түсетін алаңның атауы. Бұл файлды білдіретін саннан және ретті білдіретін кіші әріптен тұрады, 1a - оң жақ жоғарғы бұрышы (қара көзқарас бойынша қаралған) және 13m - сол жақ төменгі бұрышы. (Квадраттарды белгілеудің бұл әдісі жапондық конвенцияға негізделген, бірақ ол әріптер орнына жапон цифрларын қолданады. Мысалы, 2c квадратты жапон тілінде 2三 деп белгілейді.) Егер ойыншы бір қимыл арқылы бір бөлшекті алға жылжытуға құқылы болса, онда аяғына + қосылады, бұл жылжытудың қабылданғанын немесе = -тің қабылданбағанын білдіреді. Мысалы, Nx7c= 7c-те бағынған атты жоғарылатусыз көрсетеді. Жоғарыда көрсетілген белгілер екіжақты болған жағдайда, қай бөлшекті білдіретінін анықтау үшін, бастау алаңшасының атауы бөлшектің атауынан кейін қосылады. Әдетте қимылдар шахматтағыдай нөмірленеді.