Кіріспе

Ешқайсысы жоқ. 15 ғасырда ислам діні аймаққа енгізілгеннен кейін, Үнді мұхитындағы аралдар тобы – Комор аралдарында, этникалық құрамы күрделі бірнеше сұлтандықтар құрылды. Аралға қарай, басқа да атаулар фанни, мфауме және нтибе деп аталуы мүмкін. Көптеген Араб елдерінің сұлтандарынан өзгеше, бұл сұлтандардың нақты билігі шамалы болды. Бір кезде Ндзувани немесе Нзуани (қазіргі Анжуан) аралында 40 фани мен басқа да басшылар арал билігін бөлісіп биледі; Нгазиджа (қазіргі Гранд-Комор) аралдары көп рет 11 сұлтандыққа бөлінген. Осы мақалада олардың ішіндегі маңыздылары қарастырылады. Ширазис термині (бұрынғы парсы астанасы Шираз қаласынан шыққан) – кейбір әулеттердің ирандық тегін көрсетеді. Хамаму сұлтандары (Ваширази сұлтандары) – Парсы әулетінен таратынын және Шығыс Африка жағалауындағы Ваширази халқымен байланысы бар екенін мәлімдейтін әулет. Келесі бес қала ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынылған:
Муцамуду
Домони
Ицандра
Икони
Морони
Олар әзірге тізімге енбеді.

Бамбао сұлтандары

Билік ету (бастау) Билік ету (тоқтау) Атауы Өзгерістері Ескертулерс. ? ? с. ? ? Нгома Мрахафус. ? ? с. ? ? Муаси Пирусс. ? ? с. ? ? Фум Мбаву Инквабас. ? ? с. ? ? Мүне Мджи ва Мүне Мабос. ? ? с. ? ? Инье ва Манцис. ? ? с. ? ? Мүне Мджи ва Мванзес. ? ? с. ? ? Тамбаву мна Мухаме ва Саидис. ? ? с. ? ? Тамбаву Инквабас. ? ? с. ? ? Фум Нау ва Кори ДозиБамбуаның ең алғашқы билеушісі болды, оған Тибе (Сұлтан) атағы берілді, яғни аралдың ең басты билеушісі. с. ? ? с. ? ? Мүне Мджи ва Мвунза Пангас. ? ? с. ? ? Мла Нау Тибе сұлтандық атағымен екінші билеуші. с. ? ? с. ? ? Фози Вас. ? ? с. ? ? Сужа Ома Инквабас. ? ? с. ? ? Ньяу ва Фауме Бамбуаның алғашқы әйел билеушісі. с. ? ? с. ? ? Бамба Ома ва Джу Мамба Ахмет бин Шехе Нгомедің бірінші билік ету кезеңінен кейін екінші рет билік жүргізді. с. ? ? с. ? ? Ахмед бин Шехе Нгоме Тибе сұлтаны атағын алған төртінші билеуші. Ол Мамбаның қысқа екінші билік кезеңінен кейін екінші рет билік жүргізді, содан кейін Саиди Бакаридің қысқа мерзімдік билігімен тоқтатылды, содан кейін оның үшінші билік кезеңі болды. (Бұл жағдайды бірнеше билеуші билік құрған анархиялық кезең деп түсіндіруге болады). с. ? ? с. ? ? Саиди Бакарис. ? ? с. ? ? Мүне Мамбос. ? ? с. ? ? Жу Мамбас. ? ? с. 1874 ж. с. ? ? ? Мұхаммед бин Ахмет 1800 жылдары екі рет билік құрды, екінші рет Абдалла бин Саиди Хамзаның бірінші билік ету кезеңінен кейін. с. ? ? с. ? ? с. ? ? с. ? ? с. ? ? с. ? ? с. ? ? с. ? ? Шах ваПантат жумбу Кулуп

Мбванкуу сұлтандары

Сұлтан Мфауме / Мфауме деп те аталды; белгілі болған жалғыз билеуші (күні көрсетілмеген) – Буана Фуму.

Домба сұлтандары

Сұлтан Мфауме / Мфальме деп те аталды; белгілі болған жалғыз билеуші (күні көрсетілмеген): Фебея Мамбуе.