Кіріспе
Рохус Миш (29 шілде 1917 – 5 қыркүйек 2013) – неміс Oberscharführer (сержанты), 1-ші СС танк дивизиясы «Лейбстандарте СС Адольф Гитлер» (LSSAH) құрамында. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың басында, Польша жорығында ауыр жарақат алған. Жазылғаннан кейін, 1940 жылдан 1945 жылдың сәуіріне дейін «Фюрербеглайткомандада» (Фюрердің сүйемелдеу командасы; FBK) неміс диктаторы Адольф Гитлердің қауіпсіздік күзетшісі, курьері және телефон операторы болып қызмет еткен. 2013 жылдың қыркүйегінде қайтыс болған Рохус Миш бұқаралық ақпарат құралдарында Фюрер бункерінің соңғы тірі қалған тұрғыны ретінде кеңінен танымал болды.
Rochus Misch (29 July 1917 – 5 September 2013) was a German Oberscharführer (sergeant) in the 1st SS Panzer Division Leibstandarte SS Adolf Hitler (LSSAH). He was badly wounded during the Polish campaign during the first month of World War II in Europe. After recovering, from 1940 to April 1945, he served in the Führerbegleitkommando (Führer Escort Command; FBK) as a bodyguard, courier, and telephone operator for German dictator Adolf Hitler. Misch was widely reported in the media as being the last surviving former occupant of the Führerbunker when he died in September 2013.
Ерте өмір және білім
Миш 1917 жылғы 29 шілдеде Силезия провинциясындағы (қазіргі Польшаның Старе-Сиолковице) Оппель (Ополе) маңындағы Альт-Шальковицте дүниеге келді. Оның әкесі құрылысшы болған, Бірінші дүниежүзілік соғыста алған жараларынан қайтыс болды. Екі жарым жасында анасы өкпе қабынуынан қайтыс болды, ол әжесі мен атасымен өсті. 1922 жылы ағасы Бруно жүзу кезінде болған апаттан қайтыс болды. Мектеп директорының қарсылығына қарамастан, атасы оны сегіз жылдық білім алғаннан кейін мектептен алып, Рохустың кәсіп үйренуі керек деп ойлады. Бірнеше жылдан соң Миш Хойерсвердаға көшіп, Schmüller & Model фирмасында оқуға түсті. Ол онда суретші мамандығын меңгерді. 1935 жылы Миш Кельндегі Көркем өнер шеберлерінің мектебіне қабылданды. Алты айдан кейін оқуын жалғастыру үшін Хойерсвердаға оралды. Миш өзінің болашақ әйелі Гердамен 1938 жылдың шілдесінде танысты. Кейін олар 1942 жылғы Жаңа жыл қарсаңында үйленді. Олардың Бригитта Якоб Энгелькен есімді қызы болды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін еврейлерге көмектесу ісіне атсалысты.
Әскери қызмет
1937 жылы Миш әскерге шақыру туралы хабарлама алды. Оффенбергте ол неміс армиясының орнына Вафен-СС-нің алдағы құрамы – SS Verfügungstruppe (SS VT) қатарына қосылды, себебі SS VT рейхс-арбит-сервис (Ұлттық еңбек қызметі) өтеуін қажет етпеді. Ол тағы он адаммен бірге Гитлердің жеке күзет жасағы, Лейбстандарте СС Адольф Гитлер (LSSAH) құрамына іріктелді. 1939 жылдың тамызында ол СС Роттенфюрер шеніне көтерілді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға басып кірген кезде, оның полкі 8-ші армияның құрамындағы XIII армия корпусына қосылды. 24 қыркүйекте Варшава маңында, ол рота командирі, кейін СС гауптштурмфюрер Вильгельм Мохнке таңдаған төрт сарбаздың бірі болды. Олар Модлин шайқасында поляк әскерлерінің тапсыруын келіссөз арқылы шешуге жіберілді. Миштің поляк тілін білу қабілетінің, болмаса да, бар екендігіне байланысты оны таңдады. Келіссөздер сәтсіз аяқталып, неміс сарбаздары өздерінің позицияларына қайтты. Форттан шамамен 80 метр қашықтықта оқ атылыс басталды. Бірнеше оқ Мишке тиді, ол құлап, есінен айрылды. Неміс сарбаздары оны медициналық пунктке жеткізді. Кейін ол екі түрлі ауруханаға ауыстырылды. Содан кейін ол алты апта бойы сауықтыру орталығында жатты. Мінез-құлқы үшін Мишке екінші дәрежелі Темір кресті табыс етті. Миш Төменгі Силезия отбасының соңғы тірі мүшесі болғандықтан, Мохнке оны Фюрердің сүйемелдеу командасына (ФБК) ұсынды. Бұл командаға SS мүшелері, соның ішінде LSSAH-тан келген, бірақ майдан шебінде қызмет етпеген сарбаздар кірді. Миш 1940 жылдың мамыр айының басында ФБК-ға ауыстырылды. Гитлердің жеке күзшілерінің кіші құрамы ретінде Миш соғыс бойы Гитлермен бірге саяхаттады. ФБК мүшелері қызмет барысында Гитлердің жанында қару алып жүруге рұқсат етілген жалғыз адамдар болды. Олар қаруларын тапсыруға міндетті емес және Гитлермен бірге болғанда тексерілмейтін. Миштің алаңдаушылығын тудырған нәрсе – олардың тек Walther PPK 7.65 тапаншаларымен қаруланғандығы еді. 1945 жылдың 16 қаңтарында, Арденн шайқасында Вермахттың жеңіліске ұшырауынан кейін, Миш және Гитлердің жеке штабының қалған бөлігі Берлиндегі Рейхс-канцелярия бағының астындағы Фюрер бункері мен Ворбункеріне көшті. Оның ФБК командирі Франц Шэдль Мишті бункердің телефон операторы етіп тағайындады. Миш бункерден келіп түскен барлық тікелей хабарламаларды қабылдады. Соғыс 1945 жылдың мамыр айында аяқталғанға дейін ол одан ешқандай маңызды себепсіз шыққан жоқ. 1945 жылдың 22 сәуірінде Шэдль оған телефон арқылы хабарласып, Берлинден соңғы ұшақтардың бірінде оның әйелі мен кішкентай қызына орын сақталғанын айтты. Миш уақытша қызметтен босатылып, отбасын ұшаққа апару үшін көлікпен келді. Бірақ оның әйелі қызын алып, оны ата-анасымен Берлинде қалдырудан бас тартты. Рейхс-канцелярияға оралғаннан кейін Миш Гитлердің қалған қызметкерлерінің көпшілігін Берлиннен кетуге жібергенін білді. Сол күні Қызыл Армия Берлинге кірген кезде, үгіт-насихат министрі Жозеф Геббельс әйелі Магдамен бірге алты баласын Ворбункерге әкелді. Жозеф Геббельс Фюрер бункерінің төменгі қабатындағы Миштің телефон станциясына жақын бөлмеге көшіп келді. Геббельстердің балалары Миштің орнының жанындағы дәлізбен ойнайтын. 30 сәуірде кеңес әскері бункерге жақын келді. Сол күні түстен кейін Гитлер мен Ева Браун үйленгеннен 40 сағаттан кейін өз-өздеріне қол жұмсады. Миш Гитлер мен Браунның денелерінің табылғанына куә болды. Ол Отто Гюнше мен Гитлердің бас күзетшісі Хайнц Лингеге Гитлердің жеке бөлмесінің есігіне дейін еріп барды. Есік ашылғаннан кейін Миш тек бірден "көз тастады". Ол Еваның аяқтарын бүгіп, диванның үстінде Гитлердің сол жағында отырғанын көрді. Оның көздері ашық, өлі еді. Гитлер де қайтыс болды. Ол диванға немесе оның жанындағы креслоға отырған; оның басы "біршама төмен иілген" еді. Миш оқиға туралы Шэдлеге хабарлау үшін кетуге дайындалды, содан кейін тоқтады және Гитлердің кабинетіне қайта оралды. Миш Гитлердің мәйіті кабинеттен шығарылып, жамылғыға оралғанын көрді. Бірнеше адам оны көтеріп алып, оның қасынан өткізді. Миш шығып, оқиға туралы Шэдлеге хабарлаған, ол оған өз қызмет орнына оралуға бұйрық берді. Телефон станциясына оралғаннан кейін Миш кейіннен Унтершарфюрер Ретцбахтың "Енді олар шефті өртеп жатыр!" деп айқайлағанын еске алды. Ретцбах Миштен жоғары қабатқа шығып, оқиғаны көруге баруын сұрады, бірақ Миш барудан бас тартты. Содан кейін Гюнше төмен түсіп, Мишке Гитлер мен Браунның мәйіттері Рейхс-канцелярия бағында өртелгенін айтты. Миш Магда Геббельс алты баласын улап, содан кейін 1 мамыр күні күйеуі Жозефпен бірге өз-өзіне қол жұмсады. Миштің айтуынша, Геббельстердің өз балаларын өлтіруі оны қатты мазалады. Көп жылдар өткен соң ол бұл оқиғаны бункерде көрген "ең қорқынышты нәрсе" деп атады. Өзін-өзі өлтіруге дейін Жозеф Геббельс Мишті одан әрі қызметтен босатты; ол еркін кетуге құқылы болды. Миш пен механик Йоханнес Хеншель бункерде қалған соңғы екі адам болды. Олар бір-біріне бірдеңе болса, әйелдеріне хат жазып тұрды. Содан кейін Миш Рейхс-канцелярияның жертөлелері арқылы Шэдльдің кеңсесі орналасқан жерге көтеріліп, соңғы рет хабарлады. Хеншельдің айтуынша, сол кезде Шэдльдің жаралы аяғы гангренаға шалдыққан. Миш Шэдльге Геббельс оны босатқанын айтты. Шэдль Мишке кеңес әскерлерінің Берлин аймағын қоршауынан қалай қашуға болатынын айтты. Содан кейін Шэдль өзін-өзі атып өлтірді. Миш 2 мамырдың таңында, Қызыл Армия оны басып алғанға дейін бункерден қашып кетті. Ол басқа бірнеше сарбаздармен кездесіп, U Bahn туннельдері арқылы солтүстікке сапарлады. Біраз уақыттан кейін оларды Қызыл Армия сарбаздары тұтқынға алды. Мишті Мәскеудегі Любянка түрмесіне әкелді, онда Советтің NKVD офицерлері Гитлердің соңғы күндері туралы ақпарат алу үшін оны азаптады. Совет басшысы Иосиф Сталин Гитлердің тағдыры мен оның қашу мүмкіндігі туралы теорияларды білуге қызығушылық танытты. Миш сегіз жыл Совет еңбек лагерьлерінде отырды. 1940 жылғы 11 минуттық жазбаны тыңдағаннан кейін, онда Гитлер фин маршалы Карл Густав Эмиль Маннергейммен жеке сөйлесіп тұрған, Миш былай деді: "Ол қалыпты сөйлеп тұр, бірақ мен дауысқа қатысты қиындықтарды сезінемін; интонация дұрыс емес. Кейде жақсы сияқты көрінеді, бірақ кейде емес. Менің ойымша, ол Гитлерді еліктейтін адам. Шын мәнінде, ол оны еліктейтіндей естіледі". 27 ақпан 2007 жылы Bernd von Freytag Loringhoven, 10 қазан 2008 жылы Armin Lehmann және 1 желтоқсан 2008 жылы Siegfried Knappe қайтыс болғаннан кейін, Миштің Фюрер бункерінің соңғы тірі қалғаны екені айтылды. Оның "Соңғы куәгер" ("Der letzte Zeuge") атты неміс тіліндегі естеліктері 2008 жылы жарық көрді. Ағылшын тіліндегі басылымы 2014 жылы тарихшы Роджер Мурхаус жазған кіріспемен жарық көрді. Миш кеңестіктер оны босатқаннан кейін сол үйінде тұрды. Миш 5 қыркүйек 2013 жылы 96 жасында Берлинде қайтыс болды.