Кіріспе

Бузиаш (сондай-ақ Баиле Бузиаш немесе Бузиаш Баи; Бузиасфурде; Бусиаш) – Румынияның Тимиш округіндегі қала. Шипалы бұлақтарының арқасында ол бір кезде Венгрияның, содан кейін Румынияның ең танымал емдеу орындарының бірі болды; ол бірнеше халықаралық каталогтарда жарияланды және оны "Банат маржаны" немесе "Банаттың Бад Наухаймы" деп атайды. Римдіктер Ахибис деп атаған Бузиаш қаласы алғаш рет 1321 жылғы құжатта Венгрия королі Карл I есімімен тілге алынды. 19 ғасырдың басына дейін ол негізгі жолдардан шалқап жатқан маңызсыз ауыл болды. Оның танымалдығын 1811 жылы алғаш зерттелген жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттеріне қарызды. 1911 жылы ол ұлттық маңызы бар емдеу курорты деп ресми түрде жарияланды. Ол екі ауылды басқарады: Бакова және Силагиу.

География

Бузиаш Румынияның батысында, Тимишоарадан шамамен және Лугойдан шамамен қашықтықта орналасқан. Ол DJ592 округтік жолымен және Тимишоара–Бузиаш–Лугой темір жолы арқылы екеуімен де байланысты. Қала Тимиш өзенінің жоғарғы террасасында, Шығыс Банат жазығы мен Банат төбелерінің арасында жатыр. Бузиаш ауданы және солтүстікте Раковицамен, шығыста Дарова және Болдурмен, батыста Чевересу Маре және Ницхидорфпен, оңтүстікте Караш-Северин облысымен шектеседі.

Мәдениет

XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап Бузиашқа қарқынды мәдени өмір тән болды. 1881 жылы баспахана ашылды, онда 1892-1897 жылдар аралығында жергілікті газет неміс тілінде, ал 1901-1915 жылдар аралығында венгр тілінде жарық көрді. Бұлардан өзге, марапатталған ара өсіруші Миклош Грандтың бірнеше басқа да туындылары жарияланды. Қалада екі мұражай бар. 1987 жылы парк маңындағы бұрынғы Горжуп вилласында ашылған Бузиаш шипажай мұражайы (Muzeul Balnear Buziaș) Бузиаш тарихына, неолиттік ыдыстар мен фракиялық керамикасына, 19 ғасырдан бастап жиһазға және бір кезде шипажайларда қолданылған санитарлық құралдарға арналған жинақтарды қамтиды. Сондай-ақ 1980 жылдары Шагуна көшесіндегі ескі шаруа үйінде Иулиана Фолеа Трочану атындағы этнографиялық мұражай ашылды, онда Бузиаш аймағынан алынған бес жүзден астам румындық халықтық өнер туындыларын көруге болады. 1871 жылғы құжаттарда сегіз су көзінің бар екендігі көрсетілген, оның ішінде үш ішуге жарамды және бесеуі шомылуға арналған бұлақтар. Алғашқы тереңдіктегі бұрғылау үш жылдан кейін, 1874 жылы жасалды. Өте жақсы нәтижелерге байланысты алғашқы жылу су бассейні, Notatoriul деп аталды, салынды, ал бөтелкеленген судың көлемі жылына 15 000 бөтелкеге жетті. 1875 жылға дейін Бузиаш суы Тимишоара, Лугой, Сибиу, Карансебеш, Будапешт және Нови-Сад қалаларында сатылды. 1893 жылы курортты Будапешт өндірушісі Эрвин Скотола сатып алды, ол резеңкеленген фарфор тығындарымен минералды су саудасын дамытты. 1906 жылы курортты өндіруші Джейкоб Мусчонг сатып алып, 1948 жылы мемлекеттендірілгенге дейін Мусчонг-Патианский отбасының меншігінде болды. 1906 жылы минералды су зауытының құрылысы да басталды, ол 1907 жылдың 23 шілдесінде Phönix деген атпен ашылды. Зауыттың ауданы 36 мың шаршы метрді құрады, 36 жұмыскер жұмыс істеді және жылына 1,5 миллион бөтелкеге дейін су құюға қабілетті болды. Зауыт саяси жүйенің өзгеруіне төтеп берді, бірақ 2014 жылдың басында сұраныстың төмендеуі мен технологияның қалыптасуына байланысты жабылды. Қаланың ауыл шаруашылығына жататын жер көлемі шамамен 1000 гектарды құрайды. Жергілікті негізгі егістер – жүгері, бидай және күнбағыс. Силагиу төбелерінде жүзімдіктер мен жеміс бақтары орналасқан. Жүзімдіктер туралы алғашқы мәліметтер 1825 жылға дейін жетеді, бірақ шарап өндірісі 19 ғасырдың екінші жартысында ғана дамыды, содан кейін Баковадағы швабтар жүзімдіктерді өсіре бастады. Бұл аймақта маңызды ара шаруашылығы да дамыған, ал 1873 жылы Оңтүстік Венгрияның ара өсірушілер қауымдастығы (Délmagyarországi Méhészegylet) құрылды. XX ғасырдың екінші жартысында коммунизмге тән мәжбүрлі индустрияландыру жүзеге асты, сол кезде Электромотор, Модерн, ТКМТ және Гарофица сияқты бірнеше зауыттар салынды. 1989 жылғы желтоқсандағы Румыния революциясынан кейін көптеген зауыттар сәтті жекешелендірілмегендіктен жабылды, сонымен қатар 1989 жылдан кейін құрылған компаниялардың 80% -нен астамы 2015 жылға дейін банкротқа ұшырады. 2010 жылдары Тимишоарадағы жер бағасының жоғары болуына байланысты, Бузиашқа көбірек өнеркәсіптік компаниялар көшіп келді, бұл жаңа жұмыс орындарын құрды. 2015 жылы сауда қаланың жалпы айналымының 31% -ын, ауыл шаруашылығы 23% -ын, құрылыс 22% -ын, өнеркәсіп 15% -ын, ал туризм мен қызмет көрсету 9% -ын құрады.