"Қызылжан мен жиде: дәстүрлі британдық Рождество әні"

Кіріспе

Британдық дәстүрлі халықтық Рождество әні, 1952 жылғы "The Holly and the Ivy" фильмі – бұл британдық дәстүрлі халықтық Рождество әні, ол Roud халық әндері тізілімінде 514-ші нөмірмен тіркелген. Әннің тарихы 19 ғасырдың басына дейін жетеді, бірақ оның мәтіні ежелгі орта ғасырлардан бері жалғасқан шағала мен Рождествоның байланысын көрсетеді. Дәстүрлі қауымдастықтарда әннің сөздері мен әуені әртүрлі болған, бірақ кейіннен ән стандартталды. Қазіргі таңда кең таралған нұсқасы 1909 жылы ағылшын халық әндерін жинаушы Сесил Шарп Англияның Глостершир графтығындағы Чиппинг-Кэмпден қаласында Мэри Клейтон деген әйелден жиналған.

Тарих

Бұл әннің сөздері 19-ғасырдың басында Бирмингемде жарық көрген үш парақшада кездеседі. Әннің атауы туралы алғашқы айқас 1823 жылы Уильям Хоунның "Көне сырлар сипатталған" еңбегінде тіркелген, онда "Қазіргі уақытта жақсы өскен қауыл мен жиде" деген сөздер "Рождество әндері, жыл сайын басылатын" әліпбилік тізіміне енген. Әннің толық мәтіні 1849 жылғы кітап шолуында табылды, онда рецензент талқыланып жатқан кітаптағы бір мәтіннің орнына "Қауыл мен жиде" мәтінін пайдалануды ұсынған. Анонимді рецензент әннің мәтінін былайша таныстырды: «Бернард Бартон мен Мэри Хауиттен алынған үзінділердің орнына, біз 17-ғасыр ақындарынан көбірек жинауға болар едік; әсіресе, «әндер» деген атпен белгілі қарапайым діни балладалар класын кеңінен пайдалануға болар еді, олар Англияның ауылдық аймақтарында және үлкен қалаларының қарапайым аудандарында кең таралған. Олардың көпшілігі ауызша сақталған, бірақ аз күш жұмсаса, көптегенін қалпына келтіруге болады. Бізде қазір Бірмингемде ең арзан бағада басылған әндер жинағы бар, олардың көпшілігі ең жоғары қарапайымдықпен және нақты діни ұстанымдарды біріктіреді, бұл комбинация танымал діни әдебиеттің артықшылығын құрайды. Осы кішкентай томнан біз Мильтонның Рождество күніне арналған үзіндісінің орнына қоя алатын бір әнді шығарамыз. Ол «Қауыл мен жиде» деп аталады. Әннің сөздері Сильвестрдің 1861 жылғы «Рождество әндерінің гүлдестесі» жинағына енгізілген, онда ол «бір жарым ғасыр бұрын басылған ескі парақшадан» шыққан деп айтылған [яғни шамамен 1711 жыл]: Хасктың 1864 жылғы «Туған күн әндері» де осы әнді қамтиды, былай деп: «Бұл ән жинаушылардың назарынан қашып қалған сияқты, өйткені оны тек біреуі қайта басып шығарған, ол өзінің көшірмесін «бір жарым ғасыр бұрын басылған ескі парақшадан» алғанын мәлімдейді, яғни шамамен 1710 жылы. Ол әлі күнге дейін Бирмингемде басылған парақшаларда сақталып келеді». Чемберс пен Сиджвиктің 1907 жылы жарық көрген «Ертегі ағылшын лирикасы» еңбегінде Хасктың сөзі қайталанады.

The words of the carol occur in three broadsides published in Birmingham in the early 19th century. An early mention of the carol's title occurs in William Hone's 1823 work Ancient Mysteries Described, which includes "The holly and the ivy, now are both well grown" among an alphabetical list of "Christmas Carols, now annually printed" that were in the author's possession. The complete words of the carol are found in a book review dating from 1849, in which the reviewer suggested using the text of "The Holly and the Ivy" in place of one of the readings found in the book under discussion. The anonymous reviewer introduced the lyrics of carol thus: Instead of passages from Bernard Barton, however, and Mary Howitt, we think we could have gathered more from the seventeenth century poets; and especially might larger use have been made of that touchingly simple class of religious ballads, which under the name of carols, &c., is so rife throughout the rural districts, and the humbler quarters of England's great towns. Many of these are only orally preserved, but with a little trouble a large number might be recovered. We have before us at this time a collection of carols printed in the cheapest form, at Birmingham, uniting for the most part extreme simplicity, with distinct doctrinal teaching, a combination which constitutes the excellence of a popular religious literature. From this little volume we will extract one which might well take the place of the passage from Milton for Christmas Day. It is called the "Holly and the Ivy." The words of the carol were included in Sylvester's 1861 collection A Garland of Christmas Carols where it is claimed to originate from "an old broadside, printed a century and a half since" [i. e. around 1711]: Husk's 1864 Songs of the Nativity also includes the carol, stating: This carol appears to have nearly escaped the notice of collectors, as it has been reprinted by one alone, who states his copy to have been taken from "an old broadside, printed a century and a half since," i. e. about 1710. It is still retained on the broadsides printed at Birmingham. Early English Lyrics by Chambers and Sidgwick, published in 1907, repeats Husk's statement.

Нұсқалар

Дәстүрлі әншілерден жиналған және қазіргі танымал нұсқадан едәуір өзгешеленетін көптеген нұсқалар мен ерте басылған нұсқалар бар. Ең көп таралған дәстүрлі нұсқа "The Holly Bears a Berry" болған көрінеді, ал көбірек таныс "The Holly and the Ivy" нұсқасы әртүрлі әуендермен және сөздермен орындалған.