Кіріспе

Гринвич театры – Лондонның оңтүстік-шығысындағы Гринвичтің орталығына жақын Крумс-Хиллде орналасқан жергілікті театр. Театр алғаш рет 19-шы ғасырдың басында, жыл сайын Ричардсон саяхат театры өнер көрсеткен, әйгілі Пасхалық Гринвич жәрмеңкесі кезінде Гринвичке келді. Қазіргі Гринвич театры екі бұрынғы дәстүрдің жалғасы болып табылады. Ол 1855 жылы Невада көшесінің қиылысында, Крумс төбесінде салынған «Роуз және Король» музыка залының орнында тұр. Дегенмен, ол атын 1864 жылы Сефтон Пэрри Лондон көшесінде салған «Жаңа Гринвич» театрынан алған, ол сол кездегі Лондон және Гринвич теміржолының соңғы станциясының қарамағысында орналасқан еді.

Ричардсонның көшпелі театры

XIX ғасырдың басында Ричардсонның көшпелі театры жыл сайын шатыр тігіп, көрініс беретін. Боздың эскиздерінде Чарльз Диккенс құлшына еске алады: "Сізде үш қаңтарлық және бір әуесқойдың бар, пантомима, әзілді ән, увертюра және бірнеше қосымша музыка бар, бәрі жиырма бес минуттың ішінде орындалады". 1842 жылы "The Era" басылымы Ричардсонның театрындағы қойылымдарға 15 000-нан астам адам келгенін хабарлады. 1853 жылы жәрмеңке "мастық пен рассаздануға (оның) себеп болғандықтан және полиция судьяларының алдында көптеген қалтақтардың сотталуына байланысты" жабылды. Гринвич театры кем дегенде екі рет Ричардсон мұрасын тойлады. 1868 жылдың сәуірінде Элеонора Бафтон менеджерлік қызметке тағайындалған күні, Ричардсонның тарихын өзімен байланыстыра отырып, осы оқиғаға арнап жазылған өлеңін оқыды. Бес жыл өткен соң, 1873 жылғы Пасхада жалға алушы және менеджер Дж. А. Кейв Ричардсонның қойылымдарын мүмкіндігінше дәл қайта жасады және тіпті 1820-ші жылдардағы жәрмеңкедегі тәжірибелі клоун Пол Херрингті де қайта шақырды. Сондай-ақ, 1835 жыл шамасында өртенген Гринвичтегі театр туралы екі газеттік сілтеме бар, бірақ басқа ешқандай мәлімет келтірілмеген.

Сефтон Пэрри

Әлемді аралап жүрген актер/комедиан және Оңтүстік Африкада менеджер/театр салушы ретінде мол тәжірибе жинағаннан кейін, Сефтон Пэрри Гринвичтегі Лондон көшесінде (қазіргі Гринвич Хай Роуд) бос тұрған жерге өзінің алғашқы ағылшын театрын салды. Ол 1864 жылдың мамырында ашылып, 1000 орынға ие болды. Ол өнер көрсету стилі ескі Адельфи театрына ұқсас болатынын, бірақ заманауи талғамға сай, соңғы дағдылар мен жаңа өнертабыстарды пайдаланатын жақсартулар енгізілетінін уәделеді. Оның мақсаты – жоғары сапалы қойылымдармен өте тиімді труппа арқылы ең жоғары деңгейдегі тұрғындарды тарту еді. Оның алғашқы актерлері Бесси Фут (Эдинбургтағы Корольдік театрдан), Элиза Гамильтон (Садлерс Уэллс Корольдік театрынан), Салли Тернер (Корольдік Странд театрының иесі Генри Джеймсон Тернердің үлкен қызы), Жозефина Рут (Портсмут Корольдік театрынан) және Марион Фут болды; сондай-ақ Фрэнк Барсби (Брайтон Корольдік театрынан), У. Фут (Эдинбург Корольдік театрынан), Э. Дэнверс (Корольдік Странд театрынан) және Мистер Уэстленд. Ашылу кешінде “The Era” газеті оны “Лондоннан жиырма миль қашықтықтағы ең әсем театр” деп сипаттады. Бастапқыда «Жаңа Гринвич театры» деп аталған, ол кейін бірнеше жаңа атауларға ие болды, оның ішінде Корольдік театр, «Жаңа Уэльс принці» театры, Мортон театры және Карлтон театры. Дегенмен, ол Гринвич театры ретінде таныла берді және 1911 жылы кинотеатрға айналғанға дейін осылай атала берді. «Гринвичтегі Корольдік театр» деген баламалы атау 1865 жылы пайда болды және 1902 жылдың желтоқсанында «The Era» журналында қолданылды. Театр 1887 жылдың желтоқсанында Сефтон Пэрри қайтыс болғанға дейін оның меншігінде болды, содан кейін меншігі Sefton Parry Trust-қа ауыстырылды. 1909 жылы аукционда «Гринвич театры» ретінде сатылды.

Келесі басшылар

Көп ұзамай Пэрри Лондонға тағы да театрлар салуға қатысты. 1866 жылдың қыркүйегіне қарай Уильям Сидней (Ричмонд, Норвич және Стоктон қалаларындағы театрларды басқарған) жалға алушы және директор болды, ал Герберт Масон оның музыкалық жетекшісі атанды. Парридің уақытша директоры болған В. Дж. Хёрлстон бұрынғы қызметіне қайта орналастырылды. 1867 жылға қарай жалға алушы М. Моубрей, ал директор Фанни Хейзлвуд болды. Оның агенті Генри Джеймсон Тернер еді, оның агенттігі бұрын Пэрридің мүддесін қорғаған. Фанни Хейзлвудтың Америкаға кеткенге дейінгі қысқа мерзімді қызметі аяқталғанда, жалға ақысын және жалақыны төлемеуге байланысты ауыр мәселелер туды.

Тұрақтылық және құлдырау

1872 жылы Дж.А. Кейв Сефтон Пэрриден ұзақ мерзімге жалға алып, алғашқы кешінен бұрын маңызды өзгерістер мен жақсартулар жасады. Ол кіру билеттерінің бағасы сапаны төмендетпей, айтарлықтай төмендейтінін уәделеді. Оның айтуынша, өткен жиырма жылдың табыстары, арзан бағамен толық залдардың маңызды екенін көрсеткен. Сонымен қатар, одан да жоғары баға төлей алатындар үшін жеткілікті орын қарастырылды. Кейв кеткеннен кейін, театр бірте-бірте құлдырап, "бұрынғы өркенді мекен спекулянттардың нашар басқаруы мен тиімсіздігінен толыққанды қирап кетті". Осы басқарушылардың ішінде Робертсон, Х.С. Сидни, В. Лавгров, Джордж Виллиерс және Д. М'Интош болды. 1879 жылдың күзінде, сол кездегі жалғыз жалға алушы және менеджер болған Дж. Обри, Рождестволық пантомимасын көрсеткеннен кейін жақында банкротқа ұшырады.

Уильям Мортон

1884 жылы Пэрри өзінің қираған театрын қайта жаңғыртуға Уильям Мортонды лайықты адам деп тапты. Мортонның алғашқы театрлық жетістігі – Египет залында әйгілі әуежайшылар Маскелин мен Куктың мансабын бастап, дамыту болды. Ол сол кезде мың орындық Нью-Кросс қоғамдық залын басқарып тұрған еді. Сол жылдың мамыр айында Мортон белгілі бір күні мен бағада сатып алу опциясымен Гринвич театрын жалға алды. Мортон Гринвич театрын басқаруға он алты жыл арнады, жеке қаржысын салды және Д’Ойли Карте сияқты үздік гастрольдік труппаларды шақыру арқылы, бұрынғы құлай жатқан ғимаратты маңызды орынға айналдырғанын дұрыс айтты. Оны басқа Мортон аты-жөнімен шатастырмас үшін оны көбінесе «Гринвич Мортон» деп атаған. Ол Гринвичтің бүкіл Лондон бойынша жалғыз қанағаттылық театры екенін мақтан тұтқан. 1892 жылға қарай ол елдегі көптеген басқа театрлармен де байланысты болды, соның ішінде Сефтон Пэрри қорының өкілі және барлық мүліктері үшін жеке агент ретінде жұмыс істеді. 1895 жылы ол Халл қаласындағы Пэрридің Корольдік театрын жалға алып, кейін сатып алды. Мортон театрдың беделін арттыру үшін Элен Терриді кепілдік ақымен шақырды, өйткені ол зиянға ұшырауы мүмкін екенін білген. «Қаржы» театрында Элен Терри менеджерден түскен табыс туралы мәлімет сұрады және Мортонның ауыр зиянға ұшырайтынын түсініп, жомарттықпен тек таза үлеске келісемін деді. Мортонның айтуынша, бұл – «өз етінен бір фунт» алудан бас тартқан жалғыз жағдай еді. Мортон басқарған кезеңде театрдың аты бірнеше рет өзгерді. Жаңа атау, әдеттегідей, көп ұзамай алынып тасталды. Кейін ол сол аттас жаңа Лондон театрынан ажырату үшін «Мортонның Уэльс принці театры» болып өзгерді, бірақ олардың хаттары мен телеграммалары шатасып кеткен. 1891 жылы жаңартудан кейін ол Мортонның үлгі театры ретінде қайта ашылды, содан кейін оны Үлгі үй және қанағаттылық театры деп атады, соңында 1898/99 жылдары атын Мортон театры деп бұрынғы атауына қайтарды. Осы кезде ол ғимараттың иесі болған. 1897 жылы ол жақын жердегі бос орынға 3000 орындық жаңа театр салу жоспарларын жасады, бірақ ол жоба іске аспады. 1904 жылы ол Халл қаласына көшіп, 1934 жылы 96 жасында өзінің естеліктерін жариялады. Ол қартайған шағындағы денсаулығын қажырлы еңбек, тұрақты әдеттер және қарапайым тамақтануға байланыстырды.

Соңғы жылдар

1887 жылы Сефтон Пэрри қайтыс болғаннан кейін оның театрларының меншік құқығы Сефтон Пэрри қорына (Трастқа) берілді. Уильям Мортон Гринвич театрын толығымен сатып алды, содан кейін 1900 жылдың сәуірінде оны Артур Карлтонға сатты, ол оған Карлтон театры деген ат қойды. Ол театр шамамен 1909 жылға дейін осы атаумен сақталды. Соңғы он екі айда көңіл көтеру шараларының көп бөлігі музыкалық залдарға тән болды. Ғимарат 1909 жылы аукционға сатылды. Осы кезде кино революциясы толыққанды күшке енді, ал 1914 жылға қарай ол Cinema de Luxe кинотеатрына айналды, оны Cinema Palaces Ltd компаниясының директоры H Моррис басқарды. Ғимарат 1937 жылы жаңа қалалық үй салу үшін бұзылды, ол қазірде ескерткіш ретінде тіркелген және жаңа иелеріне тиесілі болып, Мердиан Хаузы деп аталды.

Роза мен тәж 1855

Қазіргі Гринвич театры орналасқан жер бастапқыда 1855 жылы көршілес «Роза және Король» паб-ының қарапайым қосымшасы ретінде немесе ішкі бөлмелері ретінде салынған музыкалық зал болған.

Краудердің музыка залы

1871 жылы Чарльз Спенсер Краудер оны қайта жаңартып, Невада көшесінде жеке кіреберісі бар Краудердің музыка залы деп атады. Сол кездегі хабарламаларға сәйкес, ғимарат жаңа сахнасымен, "Батыс Еуропаның көптеген театрларына тең" делінген, және жаңа жуынатын бөлмесімен тамаша болған! Сәулетшісі В. Р. Хауф болды. Ол қысқа мерзімге "Краудердің музыка залы және түрлі өнерлер ғимараты" деп аталды, бірақ 1879 жылы жаңа иесі Альфред Амброз Хёрли оны Корольдік қалалық түрлі өнерлер театры деп атады.

Парфенон және басқалар

1898 жылы Джон Джордж Баклдың жобасы бойынша қайта салынды, мүмкін, мистер Хэнкок үшін, және «Парфенонның әртүрлі қойылымдары» театры болды. Невада көшесіндегі гипстен жасалған қасбеті бүгінге дейін сақталған. Кейін ол «Гринвичтің әртүрлі қойылымдары сарайына» айналды. Крумс-Хиллдегі театрдың кіреберісі шамамен 1902 жылы Самуэль мен Дэниел Барнардтар басқаруға келгенде пайда болды, содан кейін «Барнард сарайы» аталды. Соңында «Гринвич ипподромы» болып өзгерді. Сол кездегі хабарламаларда Гарри Чемпион және Лили Лэнгтри сияқты жұлдызды актерлердің есімдері айтылды, сондай-ақ соңғы жаңалық – «Эдисонограф» арқылы ерекше эффектілермен драматикалық қойылымдар көрсетілді. 1915 жылдан 1924 жылға дейін «Гринвич ипподромының кино сарайы» ретінде тікелей қойылымдар мен фильмдер көрсетілді, бірақ тікелей ойын-сауыққа арналған лицензиясын жоғалтып, кинотеатрға айналдырылды. 1969 жылы «Гринвич театры» ретінде қайта ашылды. Алан Воган Уильямс режиссерлік етті. 1969 жылдан бастап театр көптеген жаңа драмалық туындылардың алаңы болды. Алғашқы пьесалардың қатарында Чеховтың «Үш қарындасы» және Жан Женедің «Қыздары» болды, оларда Гленда Джексон, Сусанна Йорк және Вивьен Мерчант ойнады – олардың көпшілігі кейін фильмде де түсті. 1975 жылы Вивьен Мерчант пен Тимоти Далтон Ноэль Ковардтың «Вортекс» пьесасының жаңа қойылымын жетекшілік етті. «Гринвич театрында» Джон Мортимердің «Әкемнің айналасындағы саяхат» пьесасының премьерасы өтті. 1981 жылдың 5 қарашасында Руперт Эверетт «Тағы бір ел» пьесасының 1981 жылғы премьерасында ойнады. 2009 жылы театр қайтадан қойылымдарды ұйымдастыруға кірісті, «Stage on Screen» жаңа компаниясымен бірлесіп, пьесаларды сахналап, түсіріп, оларды театрды жақсы көретін жандар мен студенттерге DVD форматында қолжетімді етті. Алғашқы екі қойылым «Доктор Фауст» және «Скандал мектебі» болды, содан кейін 2010 жылы «Вольпоне» және «Малфи герцогинясы» қойылды. («Скандал мектебі» алғаш рет 1884 жылы Уильям Мортонның қоюымен Гринвичте көрсетілген болатын.) 2013 жылы «Sell a Door Theatre Company» Оңтүстік Лондондағы тоғыз қойылымнан кейін «Гринвич театрымен» серіктестік құрды. Джеймс Хаддрелл мен Дэвид Хатчинсон серіктестікті 2013 жылдың 19 қарашасында ресми түрде жариялады. 2015 жылдың сәуірінде «The Who» тобының «Томми» мюзиклінің жаңа қойылымы осы сахнада 29 шілдеден 23 тамызға дейін көрсетілетіні хабарланды, бұл 20 жылдан астам уақыттан бері Лондондағы алғашқы қойылым болды.