Корнелис Мателиф де Йонге: Голландтық адмирал және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы күресі
Cornelis Matelief de Jonge
Корнелис Мателиф де Йонге – голландтық адмирал (1569-1632). Оңтүстік-Шығыс Азияда португалдық билікке қарсы күресіп, Голландияның ықпалын арттыруға тырысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық адмирал (шамамен 1569–1632)
Dutch admiral (c. 1569–1632)
Корнелис Мателиф де Йонге (шамамен 1569 – 17 қазан 1632) – 17 ғасырдың басында Оңтүстік-Шығыс Азияда голландиялық билікті орнатуға белсенді қатысқан голландиялық адмирал. Оның флоты ресми түрде сауда миссиясымен келді, бірақ оның нағыз мақсаты – аймақтағы португалдық билікті жою болатын. Флотта 1400 адам, оның ішінде 600 әскер болды. Мателиф бұл жолы сәттілікке жете алмады. Голландиялықтар Малакканы отыз жылдан кейін, 1641 жылы Джохор сұлтандығымен және жаңа одақтас Ачехпен бірігіп бақылауға алды. Ол Роттердамда дүниеге келіп, сонда қайтыс болды.
Cornelis Matelief de Jonge (c. 1569 – 17 October 1632) was a Dutch admiral who was active in establishing Dutch power in Southeast Asia during the beginning of the 17th century. His fleet was officially on a trading mission, but its true intent was to destroy Portuguese power in the area. The fleet had 1400 men on board, including 600 soldiers. Matelieff did not succeed in this. The Dutch would ultimately gain control of Malacca more than thirty years later, again joining forces with the Sultanate of Johor, and a new ally Aceh, in 1641. He was born and died in Rotterdam.
Есеп
Ротердамда туған Мателиф Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының Малаккаға бағытталған он бір кемеден тұратын флотына қолбасшылық етті. Сол кезде Малакка Индонезия архипелагына, Қытайға немесе Жапонияға баруға тырысқан португалдық емес кемелер үшін қиын бекініс болды. Флот 1605 жылдың 12 мамырында Зеландиядан жолға шықты. Бұл Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының Малаккаға жасаған үшінші (?) сапары еді. Мателиф 1606 жылдың қаңтар айында Маврикий аралында Стивен ван дер Хагенмен кездесіп, брифтинг алды. Мателиф алғашқылардың бірі болып қара тышқанды, додо құсын және макак маймылын сипаттады. Сондай-ақ, оның аралдың өсімдік жамылғысы туралы сипаттамалары да өте маңызды. 1606 жылдың сәуір айында Малаккаға жетті. Мамыр айында Мателиф де Жонге португалдарды қуу үшін Джохор билеушісі, сұлтан Алауддин Рият Шах III-пен ресми келісім жасады. Бұл келісім бойынша голландтар Малакканы өздеріне алып, Джохормен сауда жасау мүмкіндігіне ие болды. Голландтар мен малайлар да бір-бірінің дінін құрметтеуге келісті.
Born in Rotterdam, Matelief was put in command of a fleet of eleven ships of the Dutch East India Company with the destination of Malacca. Malacca then was an inconvenient stronghold for non Portuguese ships heading for the Indonesian Archipelago, China or Japan. The fleet set sail from Zeeland on 12 May 1605. It was the third (?) such fleet from the Dutch East Indies Company to visit Malacca. Matelieff met with Steven van der Hagen on the island of Mauritius for a briefing in January 1606. As one of the first, Matelieff described the black rat, the dodo and the macaque monkey. Also his description of the vegetation of the island are most important. He reached Malacca in April 1606. In May Matelief de Jonge formed a formal pact with the ruler of Johor, Sultan Alauddin Riayat Shah III, to expel the Portuguese. In exchange, the Dutch would get Malacca for themselves and would be able to conduct trade with Johor. The Dutch and the Malay also agreed to tolerate each other's religion.
Малаканың бірінші шайқасы (1606 ж. тамыз)
Мателиф португалдықтар бақылауындағы Малакканы бірнеше ай қоршауға алды, бірақ Андре Фуртадо де Мендонса бастаған португал әскерлері және олардың одақтастары, Қызыл мөр кемелерінен келген жапон самурайларының жасағы, құрлықта оларды кері шегіндірді. Гоа вице-королі Дом Мартим Афонсу де Кастро басқаратын португал флоты 1606 жылғы 14 тамызда жиырма португал кемесімен келді. Екі флот 17 тамыздан бастап шайқасты. "Санта-Круз" және "Носса-Сеньора-да-Консейсао" кемелері "Нассау" кемесіне шабуыл жасады. "Оранж" кемесіндегі Мателиф көмекке келді, бірақ голландтың "Миддельбург" кемесімен соқтығысты. Осы екі кемеге "Сан-Сальвадор" және Дом Дуарте де Гераның галеоны шабуыл жасады. "Оранж" кемесі босап кетті, бірақ екі португал кемесі мен "Миддельбург" өртеніп, суға батып кетті. "Санта-Круз" және "Консейсао" ақырында "Нассау" кемесін өртеп, жарылысқа ұшыратып, оны батырды. Мателиф голланд жағынан 150, португал жағынан шамамен 500 адам қаза болғаннан кейін шайқастан шығуға шешім қабылдады. 1606 жылғы 19 тамызда ол Жохор сұлтанынан рұқсат алып, флотын Жохор өзенінде жөндеуге орналастырды.
Matelief laid siege to the Portuguese held Malacca for several months, but was repulsed on land by Portuguese troops under André Furtado de Mendonça and their allies, a contingent of Japanese samurai from Red seal ships. A very large Portuguese fleet under Dom Martim Afonso de Castro, the Viceroy of Goa, arrived on the scene with twenty Portuguese ships on 14 August 1606. The two fleets fought from 17 August. Nassau was boarded by Santa Cruz and Nossa Senhora da Conceição. Matelief, onboard Orange, went to the rescue but collided with another Dutch ship, Middelburg. These two ships were then attacked by São Salvador and Dom Duarte de Guerra's galleon. Orange managed to break free, but the two Portuguese ships and the Middelburg all caught fire and sank in the action. The Santa Cruz and Conceição eventually managed to set the Nassau on fire, leading to an explosion that sank her. Matelief decided to withdraw from the action, with 150 dead on the Dutch side, and around 500 on the Portuguese side. On 19 August 1606 he obtained permission from the Sultan of Johor to anchor his fleet for repairs in the Johor River.
Малаканың екінші шайқасы (1606 жылдың қыркүйегі)
Мателиф бірінші шайқас болған жерге шамамен бір айдан кейін қайта оралды. Кастро теңізге шығып кетіп, Малакка алдында он португалдық кеме қалдырды. Мателиф кемелерге шабуыл жасап, 1606 жылдың 21 қыркүйегінде олардың барлығын батырып немесе өртеп жіберді. Саяхатының соңында Мателиф алты кемесінен айырылды. Мателиф Тернатеден Кантонға бір кемемен жүзіп, 1607 жылдың 4 маусымында Бандадан дәмдеуіштермен жүктелген қытай джонкасын жаулап алды. Андре Пессоа басқаратын алты португалдық кеме Қытай жағалауына жеткенде, ол Қытаймен келісімге келе алмай, Жапонияға да жетпей кері қайтып кетті. Мателиф 1607 жылдың 24 қарашасында Бантамға сәтті жетпеді және Виллем Янцты ағылшын кемелерінен бұрын жету үшін Бандаға құпия тапсырмамен жіберді. Ол 1608 жылдың 28 қаңтарында Бантамнан кетіп қалды.
Matelief came back to the scene of the first battle about a month later. Castro had sailed away, leaving only ten Portuguese ships before Malacca. Matelief attacked the ships and managed to sink or burn every single one of them, on 21 September 1606. At the end of his trip Matelieff had lost six ships. Matelieff sailed in one ship from Ternate to Canton, and on 4 June 1607 he captured a Chinese junk, loaded with spices from Banda. When six Portuguese ships under André Pessoa showed up in front of the Chinese coast, he went back, without an agreement with China or reaching Japan. Matelieff arrived unsuccessfully on Bantam on 24 November 1607, and sent Willem Jansz with secret instructions to Banda to forestall the English ships. He left Bantam on 28 January 1608.
Сиам елшілігімен Еуропаға оралу (1608)
Мательев 1608 жылы Аюттаяда фабрика құрған голландиялық Корнелиус Спекспен бірге Еуропаға оралды. Олармен бірге Сиам патшалығының билеушісі Экатотсарот жіберген 16 адамнан тұратын елшілік те келді. Мателиф осы елшілікті "Оранж" кемесімен Голландияға жеткізді. Олар 1608 жылдың 10 қыркүйегінде Гаагаға келді, онда елшілік Мауриц Нассаулықпен, Оранж князімен кездесті. Осы кездесуден кейін 1617 жылы Голландия Республикасы мен Сиам арасында шарт жасалды. 1618 жылы Мательев Роттердам қаласының кеңесіне (vroedschap) мүше болып тағайындалды, кейін қаланың бургомистрі болды. 1625 жылы Варшавада тым ұзақ болғандықтан ол Штаттар генераліндегі өкілдік қызметінен айырылды.
Matelieff returned to Europe in 1608 with Cornelius Specx, a Dutchman who had established a factory in Ayutthaya in 1604. Together with them was an embassy of 16 peoples from the Kingdom of Siam sent by the Siamese ruler Ekathotsarot. The embassy was brought to Holland by Matelief onboard Orange. They arrived in The Hague on 10 September 1608. There the embassy met with Maurice of Nassau, Prince of Orange. Following this, a treaty was concluded between the Dutch Republic and Siam in 1617. In 1618 Matelieff was appointed in the vroedschap of Rotterdam, later as a burgemeester of the city. In 1625 he lost his function as a deputy in the States General when staying too long in Warsaw.