Кіріспе

Киелі жандардың бірі
Библиядағы тұлға

Осы үзінділерден Жақияның анасы Мәриямның Иерусалимде үлкен үйі болғандығын, Петір түрмеден қашып шыққаннан кейін оған қашқандығын; Жохан Пауыл мен Барнабаға Кипрге және Памфилиядағы Пергеге дейінгі алғашқы миссионерлік сапарларында көмектескенін, бірақ кейін Иерусалимге оралғандығын; және кейіннен Жохан Марқты қайта қабылдау туралы дау Пауыл мен Барнабаның жолдарын айырғандығын, Барнаба Марқты Кипрге алып, екеуі де Елшілердің істерінен жоғалып кеткенін білуге болады. Жохан Марқтың Иерусалимге кетуінің және Пауыл мен Барнаба арасындағы келіспеушіліктің себептері көп пікірталас тудырған. Мысалы, Мэтью Генридің айтуынша, Жохан Марқ "Барнаба мен Пауылдың білмеуімен немесе олардың рұқсатынсыз" кеткен. Дегенмен, қандай да бір түсіндірмеге сеніммен қарауға жеткілікті мәлімет жоқ. Кейбір ғалымдар Жохан Марқтың Елшілердің істеріндегі теріс бейнесін Марқ Ілтебірін жазған авторға қарсы poleмика деп санайды. Адела Коллинз былай дейді: "Елшілердің істерін де, Лұқа Ілтебірін де бір автор жазғандықтан, бұл сындық сурет екінші Ілтебірінің беделін төмендету мақсатында жасалған болуы мүмкін". Майкл Кок былай атап көрсетеді: "Лұқа сияқты білімді христиан үшін Марқтың Ілтебірі әдеби және теологиялық тұрғыдан шамалы қиындық тудырған".

Сәйкестендіру

Сол кездегі яһудилердің Иоанн (ивритше: Йоханан) сияқты семит есімі мен Марк (латынша: Marcus (praenomen)) сияқты грек-рим есімі болуы жиі кездесетін жағдай еді. Бірақ Палестина яһудилері арасында Иоанн есімі ең көп таралған, ал Рим әлемінде Марк есімі кеңінен таралғандықтан, Иоанн Марқты басқа Иоанн немесе Марк есімдерімен теңестіруде сақтық қажет. Шындығында, ежелгі дереккөздер Иоанн Марқты Жаңа өсиеттегі басқа Марктардан тұрақты түрде ажыратады және оны Библос епископы деп атайды. Ежелгі заманда Иоанн Марқ басқа Иоаннмен теңестірілген емес, тек сирек және нақты болжамдар болған. Ал орта ғасырлық дереккөздерде Жаңа өсиеттегі Маркқа сілтемелердің барлығы Евангелист Марк ретінде қарастырылған, және көптеген қазіргі ғалымдар да бір Маркқа қатысты екенін мойындайды. Әртүрлі жазбаларда Марк есімі қосымша нақтылаусыз қолданылуы, бір Маркқа сілтеме жасауды білдіреді деп саналды. Біріншіден, Пауыл үш хатының соңында Барнабаның туысы Марк туралы "бірге қызмет ететін" деп айтқан. Ежелгі заманда ол Аполлония епископы Марк ретінде ерекшеленді, Джон Р. Донахью және Дэниел Дж. Харрингтон да осы пікірде. Алайда, Евангелист Марк тек әулие аталар дәстүрі арқылы белгілі, ол оны тек Петірмен байланыстырады және Пауыл туралы ешқандай мәлімет бермейді. Иероним ғана Пауыл айтқан Марк Евангелист болуы мүмкін деп ұсынады. Бірақ қазіргі ғалымдар Петірдің Иоанн Марқтың анасының үйіне қашқандығын ескере отырып, екеуінің ұзақ жылдар бойы таныс болғанын атап көрсетеді. Алайда, қазіргі ғалымдардың аз бөлігі Евангелист Иоаннды немесе Үлкен Иоаннды Иоанн Марқпен теңестіруді ұсынады.

Кейінгі дереккөздер

Барнабаның істері, көрінетін болса, 5 ғасырда жазылған апокрифтік туынды, Жохан Марқ жазғандай көрінеді және Кипрдегі Барнабаның миссионерлік саяхаты мен шейіттігін баяндайды, осылайша Елшілер істерінің баяны тоқтаған жерден жалғасады. 6 ғасырда Александр Монах жазған "Апостол Барнабаны мақтау" еңбегі де Барнаба мен Жохан Марқтың Кипрдегі қызметі туралы кеңінен мәлімдейді. Барнабаның қайтысынан кейін Жохан Марқ Ефеске кетеді, содан кейін ол Евангелист Марқпен байланыстырылады.