Кіріспе
Сыбайлас жемқор, автократиялық көшбасшы
тарих теориясы. Саяси ғылымдағы «үлкен адам», «үлкен адам синдромы» және «бигманизм» терминдері елдерді сыбайлас жемқорлық, автократиялық және көбінесе тоталитарлық билік етуге қатысты сипаттайды. Әдетте, неопатримониалдық мемлекеттермен байланысты, онда ресми заң мен басқару жүйесі болғанымен, мемлекет бейресми түрде қамқорлық желілеріне бағынады. Лауазымның жемісін бөлісу мемлекеттің ресми функцияларынан басымдық алады, бұл мемлекеттік қызметкерлердің жалпыға ортақ мүддеде саясат жасау мүмкіндігін шектеуге әкеледі. Неопатримониализмді индустриялық емес жағдайда заманауи мемлекет құрылғандағы қалыпты жағдай деп қарастырса да, африкалық түрлері көбінесе президенттік үкімет жүйесі түрінде бигманизмге ұшыратады.
the theory of history
The terms big man, big man syndrome, and bigmanism, within the context of political science, refer to corrupt, autocratic and often totalitarian rule of countries by a single person. Generally associated with neopatrimonial states, where there is a framework of formal law and administration but the state is informally captured by patronage networks. The distribution of the spoils of office takes precedence over the formal functions of the state, severely limiting the ability of public officials to make policies in the general interest. While
neopatrimonialism may be considered the norm where a modern state is constructed in a preindustrial
context, however, the African variants often result in bigmanism in the form of a strongly presidentialist political system.
Орталық және Батыс Азия
Сапармурат Ниязов – 1990 жылдан 2006 жылы қайтыс болғанға дейін Түрікменстан Президенті. Шет елдік БАҚ оны әлемдегі ең тоталитарлық және қатыгез диктаторлардың бірі деп сынады, елге жеке ерекшеліктерін таңу арқылы өзінің беделін қалыптастырғанын атап өтті, соның ішінде отбасы мүшелерінің құрметіне айлардың аттарын өзгертті. Саддам Хусейн – 1979 жылдан 2003 жылға дейін Ирак Президенті. Президент ретінде Саддам Иран-Ирак соғысы (1980–1988) және Бірінші Парсы шығанағы соғысы (1991) кезінде билікті сақтап тұрды. Осы қақтығыстар барысында Саддам бірнеше қозғалысты, әсіресе шииттер мен күрдтердің үкіметті құлатуға немесе тәуелсіздік алуға бағытталған қозғалыстарын басып тастады. Кейбір арабтар оны шетелдік араласуға қарсы агрессивті ұстанымы мен палестиналықтарды қолдауы үшін батыр санаса, көптеген арабтар мен батыс көшбасшылары оны солтүстіктегі күрд халқын қырғынға ұшыратқаны және Кувейтке басып кіргені үшін айыптады. Саддам 2003 жылы Иракқа жасалған шабуыл кезінде АҚШ және оның одақтастары тарапынан құлатылды.
Оңтүстік-Шығыс Азия және Океания
Сухарто – 1967 жылдан 1998 жылға дейін Индонезия президенті. Сухартоның 32 жылдық билігінің мұрасы Индонезияда да, шетелде де қызу талқылауда. "Жаңа тәртіп" әкімшілігі кезінде Сухарто күшті, орталықтандырылған және әскери билікке бағынған үкімет құрды. Оның кең және алуан түрлі Индонезияда тұрақтылықты сақтау қабілеті және коммунизмге қатысты қатаң ұстанымы оған Суық соғыс кезеңінде Батыстың экономикалық және дипломатиялық қолдауын әкелді. Оның президенттік қызметінің көп бөлігінде Индонезияда маңызды экономикалық өсім мен индустрияландыру орын алды. Суық соғыс халықаралық қатынастары аясында Сухартоның "Жаңа тәртіп"пен Шығыс Тиморға басып кіруі және одан кейінгі 24 жылдық оккупациясы кемінде 102 800 адамның өліміне әкелді. Бұл дерек Шығыс Тимордағы Қабылдау, шындық және кешірім комиссиясы үшін дайындалған толыққанды статистикалық есепте көрсетілген. 1990 жылдарға қарай "Жаңа тәртіптің" авторитаризмі мен кең таралған сыбайлас жемқорлық – Сухарто отбасының мемлекеттік қаражатты заңсыз игергенінің көлемі 1,5 миллиардтан 35 миллиард АҚШ долларына дейін бағаланды – көптеген наразылықтарға себеп болды және ол әлемдегі ең жемқор көшбасшылардың бірі ретінде танылды. Сухарто жемқорлық рейтингтерінде көш бастады. Президенттік қызметтен кейінгі жылдары оны сыбайлас жемқорлық және геноцид айыптарымен соттауға жасалған әрекеттер оның денсаулығының нашарлауына байланысты сәтсіз аяқталды. Майкл Сомаре – Папуа-Жаңа Гвинеяның төрт мәрте премьер-министрі (1975–1980; 1982–1985; 2002–2010; 2011). Сомаре билігі де, Папуа-Жаңа Гвинея саясатының басым бағыттары да "Үлкен адам саясатының" мысалы ретінде сипатталды.
Еуропа
Николае Чаушеску 1965 жылдан 1989 жылға дейін Румыния Коммунистік партиясының Бас хатшысы, 1967 жылдан бастап Мемлекеттік кеңестің төрағасы және 1974 жылдан 1989 жылға дейін Румыния Президенті болды. Оның билігінің алғашқы он жылдығы Батыс Еуропа және Америка Құрама Штаттарына жасалған ашық саясатпен ерекшеленді, бұл саясат Суық соғыс кезінде Варшава шартының басқа мемлекеттерінен ерекшеленді. Ол өзінің алдыңғысы Георге Георгиу Деж бастарған, 1958 жылы Хрущев режимін Румыниядан әскерін шығаруға ыңғайлы түрде көндірген саясатты жалғастырды. Чаушескудың билігінің екінші он жылдығында оның мінезінің үнемі өзгеруі, экстремалды ұлтшылдық және Батыс елдерімен, сондай-ақ Кеңес Одағымен сыртқы қатынастардың нашарлауы байқалды. 1989 жылдың желтоқсанында Чаушеску үкіметі құлатылып, ол әскери соттың екі сағаттық отырысынан кейін атып өлтірілді.
Америка
Франсуа Дювалье – 1957 жылдан 1971 жылға дейін Гаити президенті болды. 1964 жылы ол өмір бойына президенттікке өзін тағайындады. Ол 1971 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді, оның режимі автократия, сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік деңгейдегі терроризммен, сондай-ақ оның жеке милициясы – «Тонтон Макут» арқылы ерекшеленді. Оның салдарынан 30 мың адам қаза тауып, мыңдаған адам елден қуылды деп есептеледі.