Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Мұртты шаян (Aethia pygmaea) – аэтия тұқымдасына жататын шағын теңіз құсы. Оның таралған аймағы Аэтия тұқымдасының басқа өкілдеріне қарағанда шектеулі, ол Алеут аралдары мен Сібірдің кейбір аралдарында (Командор аралдары сияқты) ғана кездеседі және осы аралдарда көбейеді. Бұл алкидтердің ең кішкентай түрлерінің бірі, одан кішкентайы – тек жақын туысы, кішкентай шаян ғана. Оның аты көбейетін кезеңде бетіндегі ұзын ақ қауырсындарынан шыққан. Мұртты шаян жетік зерттелмеген түр, сондықтан оны одан әрі зерттеу қажет. Бұрын ол әртүрлі аймақтардан алынған үлгілер бойынша екі түрлі түр ретінде сипатталған, бірақ зерттеулер оның таралу аймағында клиналдық өзгерістері бар бір түр екенін көрсетті. Оның көшіп-қонуға бейімделмегені, жыл бойы көбейетін аралдарында қалатыны және жыл бойы құрлықта қоныстануы анықталды, бұл тұқымдас үшін ерекше ерекшелік. Мұртты шаяндар тасты жарықтарда, басқа мұртты шаяндармен және басқа да колониялық теңіз құстарымен бірге бір жұмыртқа салады. Жұмыртқаны бағып, балапандарды екеуі де күтеді. Мұрттарының түнде ұяға бару және одан шығу жолын сезуге көмектесетіні анықталды. Мұртты шаяндар жағалау аймағында, әдетте құрлықтан 16 шақырымдай қашықтықта тамақтанады, онда толқын ағыстары олардың жемін тығыз үйірлерге шоғырландырады. Олар жаз айларында негізінен копеподтармен, әсіресе Neocalanus plumchrus түрімен қоректенеді, ал күз және қыс айларында еуфаузид криліне ауысады.
The whiskered auklet (Aethia pygmaea) is a small seabird of the auk family. It has a more restricted range than other members of its genus, Aethia, living only around the Aleutian Islands and on some islands off Siberia (like Commander Islands), and breeding on these islands. It is one of the smallest alcids, only the closely related least auklet being smaller. Its name is derived from the long white feathers on its face that are part of its breeding plumage. The whiskered auklet is a poorly studied species and much research needs to be undertaken on the species. It was originally described as two different species, from specimens collected at different ends of its range, however research has shown that it is a single species with clinal variation along its range. It is not thought to undertake migration, but instead attends its breeding islands year round, and has been shown to roost on land all year round, an unusual trait in the family. Whiskered auklets lay a single egg in a rocky crevice, in loose colonies with other whiskered auklets and also other colonial seabirds. Both parents take part in incubation and chick rearing. The whiskers have been shown to help them sense their way to and out of their nests at night. Whiskered auklets feed in the inshore zone, usually within 16 km of land, where tidal currents concentrate their prey into dense swarms. They feed predominantly on copepods during the summer months, mostly on the species Neocalanus plumchrus; and switching to euphausiid krill in the fall and winter.
Таксономия
1789 жылы неміс табиғат зерттеушісі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыстың жүйесі» атты еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында осы құсты ресми түрде сипаттады. Ол оны Alca туысына жататын басқа ауктармен бірге жіктеді және Alca pygmaea деген екі атауын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1785 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтам сипаттаған «жазық мүңкілікті аук» және сол жылы уэльстік табиғат зерттеушісі Томас Пеннант сипаттаған «пигмей аук» негізінде жасады. Екі автор да осы құстың қоныс екенін Беринг теңізіндегі Бёрд аралында (қазіргі Сент-Мэтью аралы) деп көрсеткен. Қазіргі кезде мұсақалды кайра – 1788 жылы неміс табиғат зерттеушісі Бласиус Меррем енгізген Aethia туысына жататын төрт кішкентай ауктардың бірі. Aethia туысының атауы ежелгі грек тіліндегі aithuia сөзінен шыққан, ол Аристотель есімдерін атаған белгісіз теңіз құсы. Pygmaea деген сөз латын тілінен алынған, «ергежейгіш» немесе «көкпар» деген мағынаны білдіреді. Бұл түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды.
The whiskered auklet was formally described in 1789 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it with the other auks in the genus Alca and coined the binomial name Alca pygmaea. Gmelin based his description on the "flat billed auk" that had been described by the English ornithologist John Latham in 1785 and the "pygmy auk" that had been described by Welsh naturalist Thomas Pennant in the same year. Both authors had given the locality as Bird Island (now St Matthew Island) in the Bering Sea. The whiskered auklet is now one of four small auks placed in the genus Aethia that was introduced by the German naturalist Blasius Merrem in 1788. The genus name Aethia is from the Ancient Greek aithuia, an unidentified seabird mentioned by Aristotle. The specific epithet pygmaea is from Latin pygmaeus meaning "dwarf" or "pygmy". The species is monotypic: no subspecies are recognised.