Тыныштық жоқ енді

Кіріспе

«Тыныштық жоқ» – Нигериялық жазушы Чинуа Ачебенің 1960 жылы жарық көрген романы. Бұл роман Игбо халқының өкілі Оби Оконквоның өз ауылынан Ұлыбританияға білім алуға, содан кейін Нигерияның отарлық мемлекеттік қызметінде жұмыс істеуге кеткені туралы әңгімелейді. Ол африкалық мәдениеті мен батыстық өмір салты арасында қақтығысқа түсіп, соңында пара алуға мәжбүр болады. Роман кейде «Африка трилогиясы» деп аталатын туындылардың екіншісі болып саналады, «Бұзылған әлем» романынан кейін, ал «Құдайдың жебесі» романынан бұрын жарық көрген. Алайда, «Құдайдың жебесі» трилогияның оқиғалық желісі бойынша одан бұрынғы оқиғаны баяндайды. «Бұзылған әлем» романы Оби Оконквоның әкесі Оконквоның британдықтардың әкелген өзгерістеріне қарсы күресін көрсетеді.

Романның атауы

Кітаптың атауы Т. С. Элиоттың "Магтардың саяхаты" атты өлеңінің соңғы жолдарынан алынған:

Біз өз орнымызға қайттық, осы Патшалықтарға, бірақ енді бұл жерде, ескі дәуірде, өз құдайларын қысып ұстаған жат жұрттықтармен, тыныштық таппадық. Мен тағы бір өлімді қалар едім.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Оби Оконквоның пара алу айыбы бойынша сотталуымен басталады. Содан кейін ол Англияға кетер алдындағы уақытқа оралады және Обидің сотқа қалай түскенін сипаттау үшін алға қарай жұмыс істейді. Өздерінің ауылдарын тастап, Нигерияның ірі қалаларына көшіп кеткен Умуофияның прогрессивті одағының (UPU) мүшелері, Обиді Англияға заңгерлік оқуға жіберу үшін ақша жинады. Олар оның өз халқына колониалды құқықтық жүйеде, әсіресе жер мәселесі бойынша, көмек көрсету үшін қайтып оралуын үміттенеді. Алайда, Оби ағылшын тіліне ауысады және би кезінде алғаш рет медбике студенті Клара Окекемен кездеседі. Оби төрт жыл оқығаннан кейін Нигерияға оралады және досы Джозефпен бірге Лагоста тұрады. Ол стипендиялық кеңесте жұмыс істейді және қарындасына стипендия алуға тырысатын адам оған пара ұсынады. Оби бұл ұсынысты ашуланып қабылдамағанда, оған қыз өзі келіп, стипендия үшін жыныстық қатынасқа түсуге уәде береді, Оби басқа ұсынысты қабылдамайды. Сонымен қатар, Оби Кларамен романтикалық қарым-қатынас дамытады, ол өзінің осу екенін, оның ұрпақтарынан шығарылғанын, яғни Оби оны Игбоның дәстүрлі жолдары бойынша үйлене алмайтынын айтады. Ол Кларамен некеге тұруға бел буған, бірақ тіпті оның христиан әкесі қарсылық білдіреді, бірақ алға басу және отарлау алдындағы Нигерияның "мәжүси" әдет-ғұрыптарынан аулақ болу қалауымен қарсылық білдіреді. Анасы өлім аузында баласына тілек етіп, егер ұлы мойынсұнбаса, өзін өлтіремін деп қорқытады. Оби Клараға бұл оқиғалар туралы хабарласа, Клара келісімнен шығып, жүкті екенін айтады. Оби Клараның жүктілігін түсікке салуды ұйымдастырады, бірақ ол қиындауларға ұшырап, Обиді көруден бас тартады. Оби қаржылай қиындықтарға түседі, себебі ол өз тарапынан нашар жоспарлаған, UPU-ге берген қарызы мен бауырларының білім алуына ақы төлеуге және заңсыз аборттың құнына байланысты. Анасының өлімін естігеннен кейін, Оби терең депрессияға түседі және үйге жерлеуге бармайды, өйткені ол барып-келу үшін жұмсаған ақшаны жерлеуде және үйге көмектесу үшін жақсырақ қызмет етеді деп ойлады. Ол сауыққаннан кейін, ол өзінің әлемінің жолы екенін мойындамай пара ала бастайды. Романның соңында Оби пара алып, оны соңғы рет қабылдайтынын айтады, бірақ параның астыртын операцияның бір бөлігі екенін біледі. Ол тұтқындалады, бізді оқиғаның басталуына әкелетін оқиғаларға жеткізеді.

The novel begins with the trial of Obi Okonkwo on the charge of accepting a bribe. It then jumps back in time to a point before his departure for England and works its way forward to describe how Obi ended up on trial. The members of the Umuofia Progressive Union (UPU), a group of Umuofia natives who have left their villages to live in major Nigerian cities, have taken up a collection to send Obi to England to study Law, in the hope that he will return to help his people by representing them in the colonial legal system, particularly with respect to land cases. However, Obi switches his major to English and meets Clara Okeke, a student nurse, for the first time during a dance. Obi returns to Nigeria after four years of studies and lives in Lagos with his friend Joseph. He takes a job with the Scholarship Board and is almost immediately offered a bribe by a man who is trying to obtain a scholarship for his sister. When Obi indignantly rejects the offer, he is visited by the girl herself, who implies that she will bribe him with sexual favors for the scholarship, another offer Obi rejects. At the same time, Obi is developing a romantic relationship with Clara who reveals that she is an osu, an outcast by her descendants, meaning that Obi cannot marry her under the traditional ways of the Igbos. He remains intent on marrying Clara, but even his Christian father opposes, albeit reluctantly due to his desire to progress and eschew the "heathen" customs of pre colonial Nigeria. His mother begs him on her deathbed not to marry Clara until after her death, threatening to kill herself if her son disobeys. When Obi informs Clara of these events, Clara breaks the engagement and intimates that she is pregnant. Obi arranges an abortion which Clara reluctantly undergoes, but she suffers complications and refuses to see Obi. Obi sinks deeper into financial trouble partly due to poor planning on his end, in part due to the need to repay his loan to the UPU and to pay for his siblings' education, and in part due to the cost of the illegal abortion. After hearing of his mother's death, Obi sinks into a deep depression and doesn't go home for the funeral, this is because he thought that the money he would have used to go and come back would be better served in the funeral and to help out across the house. When he recovers, he begins to accept bribes in a reluctant acknowledgement that it is the way of his world. The novel closes as Obi takes a bribe and tells himself that it is the last one he will take, only to discover that the bribe was part of a sting operation. He is arrested, bringing us up to the events that opened the story.

Тақырыптар

"Жалпы дүниелер құрып кетеді" романынан кейін бірнеше онжылдық өткен "Байқақ та тыныш емес" романы Ачебенің алғашқы туындысы көтерген тақырыптарды одан әрі дамытады. Мұнда еуропалық және дәстүрлі мәдениеттер арасындағы қақтығыс ұзақ отаршылдық жылдарында тереңдей түседі. Оби отбасы мен ауылының қаржылық сұраныстарын қанағаттандырумен бірге, батыс мәдениетінің материалдық құндылықтарына сай болуға тырысады. Сонымен қатар, Ачебе "Жалпы дүниелер құрып кетеді" романындағы Огбуефи Оконкво мен "Байқақ та тыныш емес" романындағы оның немересі Оби Оконкво арасындағы әулеттік байланысты көрсетеді. Екеуі де тікелей, ойларын жасырмай айтады және өзін-өзі жоюға бейім. Дегенмен, бұл қаһарлы мінез әртүрлі жолдармен білінеді. Әкесі іс-қимылға және зорлыққа ұмтылса, Оби іс-қимыл жасамай, тек сөз бен ойға беріледі. Роман жемқорлық мәселесін бейнелейді.

Қабылдау

«Жалыққандықтан Енді Емес» романы көбінесе жағымды пікірлермен қарсы алынды. Корольдік Африка қоғамының өкілі Мерседес Маккей: «Чинуа Ачебедің екінші романы оның бірінші романынан жақсы, және бұл нигериялық жазушыны Батыс Африка жазушыларының қатарына қояды» деп атап өтті. Лос-Анджелес қалалық колледжінің профессоры Артур Лернер: «Бұл жас нигериялық автордың екінші романы оның бұрынғы «Бәрі де құлайды» романының үмітін одан әрі дамытады» деп жазды. Роман 1960 жылдардың басында Лагостағы өмірді шынайы және жарқын бейнелегені үшін кеңінен мақталып, жоғары бағаланды. Дегенмен, кейбір сыншылар Ачебенің суреттемелерге артық көңіл бөлгені кейіпкерлерді толыққанды ашуға кедергі келтірді деп санайды. W. E. B. DuBois институтының Бен Мкапа: «Ачебе жазатын әлемі туралы кең көзқарасқа ие, бірақ аянып қалған нәрсе – осы кеңдік кейіпкерлерді тереңдеп көрсету мүмкіндігінен айырды. Обидің соңғы күңкіреуіне себепкер болған Клара толыққанды сомдалмаған, ал қалғандарының көпшілігі тек аттарымен ғана таныс. Оның кейіпкерлері шынайы емес, көбінесе идеялық бейнелер» деп жазды.