Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Блатерпфайф (Platerspiel немесе Blaterpfeife) – ортағасырлық қарапайым қапшық, құбыршадан (үфкіш түтікшеден) , қаптан және қос қамыспен дыбыс шығаратын, қамыс ұясына бекітілген дыбыс шығару құбырынан тұрады. Қаптың ішіндегі қамыс үнемі дыбысталып тұрады, оны тілмен бөліп дыбыстау мүмкін емес. Кейбір блатерпфайфтар бір ғана серік құбырымен жасалған, ал қайта жасалғандары қатты, үздіксіз кремхорнға ұқсайды. Дыбыс шығару құбырының үстіңгі жағында, қамыстың жанында сыртқы тістігі бар, ол ұяға немесе сапқа кіреді, содан кейін қапқа байланады.
The bladder pipe (Platerspiel or Blaterpfeife) is a medieval simplified bagpipe, consisting of an insufflation tube (blow pipe), a bladder (bag) and a chanter, sounded by a double reed, which is fitted into a reed seat at the top of the chanter. The reed, inside the inflated bladder, is sounded continuously, and cannot be tongued. Some bladder pipes were made with a single drone pipe, and reproductions are similar to a loud, continuous crumhorn. The chanter has an outside tenon, at the top, near the reed, which fits into a socket or stock, which is then tied into the bladder.
Тарих
Демді бақылайтын көк қуығы бар қос қамыс құбырдың алғашқы жасалуы белгісіз, бірақ ол 13 ғасырдан бұрын Еуропада пайда болған деп саналады. Көк қуықты құбыр – пан-Еуропалық сыбызғы мен Ренессанс дәуірінің кремхорны арасындағы кезеңдік түр. Германия, Польша, Англия, Франция, Италия, Испания (одрасильо деп аталады) және Эстонияда (раккопилли деп аталады) оның мысалдары табылды. Танымалдылығы төмендеген кезде, ол кедейлер мен шаруалармен байланысты болды. Ертедегі көк қуықты құбыр – ерте ортағасырлық "хор" аспаптарының бір туысы болып табылады, бұл термин ортағасырлық латын тілінде сыбызғы үшін де жиі қолданылған. Көк қуықты құбырдың ең ерте суреттелген түрлерінде, мысалы, 13 ғасырға жататын және Мартин Герберт Қара ормандағы Санкт-Блазиен аббаттығының қолжазбасынан қайта жаңғыртқан белгілі үлгісінде, көк қуық ерекше үлкен, ал әнші (немесе мелодиялық құбыр) қоңыраудың орнына жануардың мүсінделген басын иеленеді. Бастапқыда әнші, сыбызғы сияқты, қоңыраумен аяқталатын тік конус тәрізді құбыр болды. Кейінгі аспаптарда үлкен калибрлі құбырлар бар, олар "J" әрпіне ұқсас иілген және бүгілген. Бұл иілу, жануар мүйізінің пішінінен туындаған, кремхорнның көк қуықты құбырдан дамығанын көрсетеді. Осы көк қуықты құбырдың танымал суреті Мадридтегі Эль-Эскориал кітапханасындағы Санта-Марияның әндері деп аталатын 13 ғасырлық испан қолжазбасында, әнші мен дыбыс құбыры қатар орналасқан екі құбыры бар көк қуықты құбырмен бірге кездеседі. Себастьян Вирдюнг (1511) басқа бір Платерсплей Дэвидтің суретін салған.
While the first creation of a double reed pipe with a bladder controlling breath is unknown, it is believed to have originated in Europe before the 13th century. As an intermediate phase between the almost pan European bagpipe and the Renaissance crumhorn, the Bladder pipe flourished from the 14th to 16th centuries. Examples have been found from Germany, Poland, England, France, Italy, Spain (called the odrecillo) and Estonia (called the rakkopilli). As it declined in popularity, it became associated with beggars and peasants. The early bladder pipe is in a family of the early medieval "chorus" instruments, a word which in medieval Latin was frequently used also for the bagpipe. In the earliest illustrated forms of bladder pipe, such as the well known example of the 13th century reproduced by Martin Gerbert from a manuscript at Sankt Blasien Abbey in the Black Forest, the bladder is unusually large, and the chanter (or melody pipe) has, instead of a bell, the carved head of an animal. At first the chanter was a straight conical tube terminating in a bell, as in the bagpipe. The later instruments have a pipe of larger calibre more or less curved and bent back as in the letter "J" as the crumhorn, tournebout, and cromorne. This curvature, coming from the shape of an animal horn, suggests the early crumhorn's development from a bladder pipe. One famous illustration of these bladder pipes appears in the 13th century Spanish manuscript, known as the Cantigas de Santa Maria in the library of El Escorial in Madrid, together with a bladder pipe having two pipes, a chanter and a drone side by side. Another Platerspiel David is illustrated by Sebastian Virdung (1511).
Басқа нысандар
Блокада құбырларының бүгілген саңылауы мен хроморн арасында ешқандай техникалық айырмашылық болған жоқ, олардың арасындағы жалғыз ерекшелік – қамысты дірілдетіп тұратын ауа камерасының пішіні мен көлемі, яғни көк қуысы немесе жел қақпағы. Музыкант ауаны көк қуысқа үрлеу түтігі арқылы немесе музыканттың еріндеріне жақын орналасқан жел қақпағының көтеріңкі, тікбұрышты жарығы арқылы үрлейді. Бұл итальяндық көк қуыс құбырының ертерек түрі 15 ғасырдың соңында "Сфорца кітабы" деп белгілі "Сағаттар кітабында" бейнеленген.
There was practically no technical difference between the bent chanter of the bladder pipe and the cromorne, the only distinction being the form and size of the air chamber, either the bladder or the wind cap, in which the reed was set in vibration. The player blows air into the bladder through the insufflation tube, or through the raised, slit shaped opening of the wind cap, placed against the player's lips. This earlier Italian form of bladder pipe is found illustrated at the end of the 15th century in the Book of Hours, known as the Sforza Book.