Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аарылардың мифологиялық бейнелері
Mythological depictions of bees
Аарылар әлемдік мифтер мен халық мұрасында кеңінен суреттелген. Бал мен балауыз кем дегенде мезолит дәуірінен бері адамдар үшін маңызды ресурстар болып келген. Осының нәтижесінде, адамдардың аарылармен – әсіресе бал араларымен – қарым-қатынасы жабайы аарылармен кездесуден (тарихта да, қазіргі заманда да) оларды ауыл шаруашылығында өсіруге дейін жеткен. Аарылардың өзі көбінесе құдіретті күштермен сіңген жаратылыстар ретінде бейнеленеді, ал олардың балы – құдайдың сыйы деп саналады.
Bees have been featured in myth and folklore around the world. Honey and beeswax have been important resources for humans since at least the Mesolithic period, and as a result humans' relationship with bees—particularly honey bees—has ranged from encounters with wild bees (both prehistorically and in the present day) to keeping them agriculturally. Bees themselves are often characterized as magically imbued creatures and their honey as a divine gift.
Африка мифологиясы
Калахари шөлінің сан халқы бір араның өзеннен құлшынысты алып өткені туралы айтады. Шаршаған ара құлшынысты су бетінде қалқып жүзген гүлге қалдырып, құлшыныстың денесіне тұқым еккен. Сол тұқымнан алғашқы адам өскен. Мысыр мифологиясында, аралар Ра күн құдайының көз жасы құмға тамғанда пайда болған. Угандадағы баганда халқы жер бетіндегі алғашқы адам – Кинту туралы аңыз айтады. Кинту тек сиырымен ғана жалғыз өмір сүрді. Бір күні ол көкте тұратын Ггулудан қызы Нэмбиге үйленуге рұқсат сұрады. Ггулу Кинтуге келісу үшін бес сынақтан өтуді міндеттеді. Соңғы сынақ ретінде Кинтуға малдың арасынан Ггулудың сиырын таңдап алуды тапсырды. Нэмби осы соңғы сынақта Кинтуға көмектесті, өзін араға айналдырып, оның құлағына қайсысының мүйізіне қонса, соны таңдау керектігін сыбырлады.
The Kalahari Desert's San people tell of a bee that carried a mantis across a river. The exhausted bee left the mantis on a floating flower but planted a seed in the mantis's body before it died. The seed grew to become the first human. In Egyptian mythology, bees grew from the tears of the sun god Ra when they landed on the desert sand. The Baganda people of Uganda tell the legend of Kintu, the first man on earth. Kintu lived alone, save for his cow. One day he asked permission from Ggulu, who lived in heaven, to marry his daughter Nambi. Ggulu set Kintu a trial of five tests to pass before he would agree. For his final test, Kintu was told to pick Ggulu's own cow out from a group of cattle. Nambi aided Kintu in this final test by transforming herself into a bee and whispering into his ear to choose the one whose horn she landed upon.
Америка мифологиясы
Майя мифологиясында Ах Музен Каб – майя құдайларының ара және балға қатысты бірі. Майяның Батыр Егіздерінің бірі, Ксбаланке, Мок Чи' есімімен немесе бір қырымен аралармен және ара шаруашылығымен байланысты. Шығысты бейнелейтін Бакаб – Хобнил аралармен және ара ұяларымен байланысты болуы мүмкін.
In Mayan mythology, Ah Muzen Cab is one of the Maya gods of bees and honey. One of the Maya Hero Twins, Xbalanque, is also associated with bees and beekeeping under the name or aspect of Mok Chi'. Hobnil, the Bacab who represents the East, may be associated with bees and beehives.
Азия мифологиясы
Хетт мифологиясына сәйкес, егіншілік құдайы Телипину ашуға беріліп, ешнәрсе өспеуіне және малдың көбеймейтініне себеп болды. Құдайлар Телипинуды іздеді, бірақ таба алмады. Сосын Ḫannaḫanna құдайы оны қайтару үшін ара жіберді. Ара Телипинуді тауып, шағып, үстіне балауыз жақты. Құдайдың ашуы одан да күшейді. Кейбір деректерге сәйкес, Қамрусепа құдайы (немесе өлген дін қызметшісі) оның ашуын жер астына жіберу үшін бір рәсім жасағаннан кейін ғана Телипину тынышталды. Үнді мифологиясында Бхрамари құдайлар шақырған, ол аспан мен үш әлемді басып алған Арунасура демонын өлтіру үшін келді. Арунасураны өлтіру үшін ол оны көптеген аралардың көмегімен бірнеше рет шақты. Соңында құдайлар аспан мен әсем әлемдерді қайтадан өз бақылауларына алды. Бұған қоса, үнді махаббат құдайы Камадеваның садағы қант қамысынан жасалған және аралармен жабылған. Үнді, ежелгі Таяу Шығыс және Эгей мәдениеттеріндегі мифологияда ара – табиғи әлемді жер астымен байланыстыратын қасиетті жәндік деп есептелген.
According to Hittite mythology, the god of agriculture, Telipinu, went on a rampage and refused to allow anything to grow and animals would not produce offspring. The gods went in search of Telipinu only to fail. Then the goddess Ḫannaḫanna sent forth a bee to bring him back. The bee found Telipinu, stung him and smeared wax upon him. The god grew even angrier and it was not until the goddess Kamrusepa (or a mortal priest, according to some references) used a ritual to send his anger to the Underworld that Telipinu was calmed. In Hindu mythology, Bhramari was summoned by the gods to kill the demon Arunasura who took over the heavens and the three worlds. To kill Arunasura, she stung him numerous times with the help of innumerable black bees emerging from her body. The gods were finally able to take control of the heavens and the celestial worlds again. In addition, the Hindu love god Kamadeva's bowstring is made of sugarcane, covered in bees. In mythology found in Indian, ancient Near East and Aegean cultures, the bee was believed to be the sacred insect that bridged the natural world to the underworld.
Еуропалық мифология
Грек мифологиясында бал араларымен байланысты бірнеше құдай бар. Аристос – ара шаруашылығының құдайы. Евридика одан қашып бара жатқанда жыланға басып, қасақана қайтыс болғаннан кейін, оның нимфа әпкелері оны жазалап, барлық араларын өлтірді. Аристос араларының қоныстанған бос ұяларын көріп, жылады және Протейден кеңес сұрады. Протей оған Евридиканың құрметіне төрт бұқа мен төрт сиырды құрбандыққа шалып, еске алуын кеңес берді. Ол соларды шірітіп, олардан аралар пайда болып, бос ұяларын толтырды. Сонымен қатар, Пиндар Дельфи оракулын «дельфи арасы» деп атады. Оның діни қызметкерлері Мелисса («ара») деген атқа ие болды. Неоплатондық философ Порфирийдің сөзіне қарағанда, Деметрдің жәдігерлері де «Мелисса» деп аталды, ал Мелисса Артемиданың есімі болды. Мелисей – бал мен араның құдайы, оның қыздары Ида мен Адрастея анасы Кроностан жасырған кезде нәресте Зевске сүт пен бал берді. Еуропалық халық аңыздарында және салт-дәстүрлерде отбасының маңызды оқиғалары (әсіресе, тууы мен өлімі) туралы араларға хабарлау, олардың ұясында қанағатты және бақытты болуы үшін өте маңызды болды.
Greek mythology has several gods who are associated with bees. Aristaeus is the god of beekeeping. After inadvertently causing the death of Eurydice, who stepped upon a snake while fleeing him, her nymph sisters punished him by killing every one of his bees. Witnessing the empty hives where his bees had dwelt, Aristaeus wept and consulted Proteus who advised him to give honor in memory of Eurydice by sacrificing four bulls and four cows. Upon doing so, he let them rot and from their corpses rose bees to fill his empty hives. In addition, the Oracle of Delphi is referred to as "the Delphian bee" by Pindar. Her priestesses received the name of Melissa, ("bee"). According to the Neoplatonic philosopher Porphyry, the priestesses of Demeter were also called "Melissae", and Melissa was a name of Artemis. Melisseus was the god of honey and bees, whose daughters Ida and Adrasteia fed the infant Zeus with milk and honey when his mother hid him from Cronus. In European folklore and custom, telling the bees of important events in the family (particularly births and deaths) was vital to keep the bees content and happy in their hive.