Кіріспе

Гуантанамо тұтқыны

Абдулла Маджид Аль Наими (кейде Абдулла аль Ноаими деп те жазылады; 1982 жылдың 9 наурызында Манама қаласында, Бахрейнде туған) – Бахрейн азаматы, бұрын Кубадағы АҚШ Гуантанамо шығанағындағы тұтқындар лагерінде соттан тыс қамауда ұсталып тұрған.

Тұтқындау

Әл-Найми 2001 жылдың соңында Ауғанстанда паштун тайпаларының адамдары оны ұрлап әкеткенін, кейін ақшалай сыйлықтың орнына Пәкістан билігіне тапсырғанын айтты. Біраз уақыт көшіріліп жүргеннен кейін ол Қохат қаласындағы түрмеге жетті. Тағы бірнеше аптадан соң ол американдықтардың қарауына беріліп, Гуантанамоға жеткізілді.

Жауынгерлік мәртебеге қарау

Бастапқыда Буш әкімшілігі терроризмге қарсы соғыстағы тұтқындарға Женева конвенциясының қорғауын ұстап қалуға құқылы екенін мәлімдеді, ал сыншылар Конвенция АҚШ-ты тұтқындардың мәртебесін анықтау үшін құзыретті трибуналдар өткізуге міндеттейді деп талас жасады. Кейіннен Қорғаныс министрлігі «жау жауынгері» деген жаңа анықтамаға сәйкес келе ме екенін анықтау үшін Жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналдарын (CSRT) құрды. Тұтқындар CSRT алдында адвокат алуға немесе өздеріне қарсы дәлелдермен танысуға құқығы жоқ. CSRT-де сотта қолданылатын дәлелдеу ережелері қолданылмайды және үкімет ұсынған дәлелдер «нағыз және дұрыс» деп есептеледі. Дегенмен, тұтқындарға тиісті дәлелдердің құпияланбаған тұжырымдамалары ұсынылуы мүмкін, сондай-ақ әр тұтқынға «жеткілікті қол жетімді» дәлелдер мен куәлерді ұсыну мүмкіндігі беріледі. 2004 жылдың шілдесінен 2005 жылдың наурызына дейін әрбір тұтқынның «жау жауынгері» ретінде дұрыс жіктеліп бекітілгені анықталу үшін CSRT отырысы өткізілді. Тұтқындардың үштен бірі өз трибуналдарына қатысуға ниет білдірмеген. «Бумедиен Бушқа қарсы» атты маңызды сот ісінде АҚШ Жоғарғы Соты CSRT-лердің сотта өз қамауын шағымдану конституциялық құқығының орнына қойылмайтынын анықтады, өйткені олар тұтқындарды босату туралы шешім қабылдауға құқылы емес. Сондай-ақ, Сот «трибуналдың фактілерді анықтауында қате болу қаупі зор» екенін де тапты. Трибунал үшін оның қамауға алынуына себеп болған күдікті фактілер тізімі жазылған «Дәлелдер туралы қорытынды» дайындалды. Оның мәліметінде келесі айыптамалар келтірілді:

Куәгерлердің мәлімдемелері

Қорғаныс министрлігі жариялаған құжаттардың ішінде екі мәлімдеме бар, екеуі де 2004 жылдың 11 қарашасында жасалған. Бір мәлімдеме Бахрейн патшалық отбасының мүшесі Салман әл-Халифаның туысы Мұхаммед Салман әл-Халифаға тиесілі. Онда Абдулла әл-Нуаими Салман әл-Халифаның балалық шақтағы досы болғандықтан, ол 2001 жылдың тамыз айында жоғалып кеткен кезде оны іздеу үшін Пәкістан мен Ауғанстанға баруды сұрағандығы айтылған. Екінші мәлімдеме Мохамед Сулейман Алкалейфадан, ол Абдулланың бала кезінен досы болып, оның жақсы мінез-құлқы мен саясатқа қызығушылық танытпағаны туралы куәлік берген. Егер оның кеңесі бұл куәгерлердің мәлімдемелерін қараған болса, онда бұл мәліметтер олардың ұсыныстарынан шығарылып тасталған.

Абдулла Әл Ноаими Джордж Уокер Бушқа қарсы

Абдулла Әл Ноаимидің атынан хабеас корпус туралы өтініш ұсынылды. Қорғаныс министрлігі 2004 жылдың 9 желтоқсанында оның Комбинатты Сот Төрабынан (CSR Tribunal) туындаған 24 беттік құжаттар жинағын жариялады.

Әкімшілік тексеру жөніндегі комиссия

Жауынгерлік мәртебені тексеру трибуналы "жау жауынгері" деп таныған тұтқындар жыл сайынғы Әкімшілік тексеру кеңесінің отырысына жоспарланған. Бұл отырыстар тұтқын босатылған жағдайда немесе басқа жерге ауыстырылғанда қандай қауіп тудыруы мүмкін екенін, сондай-ақ оның қамауда қалуын қажет ететін басқа факторлар бар-жоғын бағалау мақсатында өткізілді.

Дәлел жазбаның қысқаша мазмұны

2005 жылдың 1 шілдесінде Абдулла әл Ноаимидің әкімшілік қарау тақтасы үшін дәлелдердің қорытындысы дайындалды. Ескертуде оның ұстауды жалғастыруға қатысты факторлар, артықшылықтары мен кемшіліктері тізімделген. Әл Ноаимидің өзінің тақта отырысына қатысқандығы туралы ешқандай жазба жоқ.

Басқарманың ұсыныстары

2007 жылдың қыркүйек айының басында Қорғаныс министрлігі оның Басқармасынан Гордон Дж. Инглендқа, тағайындалған азаматтық лауазым иесіне, көп бөлігі өңделген екі құжатты жариялады. Басқарманың ұсынысы бірауыздан қабылданды. Басқарманың ұсынысы өңделген. Ингленд оның ауысуына 2005 жылдың 4 қазанында рұқсат берді.

Шығару

Адвокат Джошуа Коланжело Брайан өкілдігіндегі Аль Найми 2005 жылдың қараша айында босатылып, Бахрейнге қайтарылған үш бахрейндық тұтқынның бірі болды. Бахрейн парламентінің депутаты Мохаммед Халид Бахрейн үкіметінен босатылғандарға қаржылық компенсация төлеуді сұрады.

2006 жылғы 10 маусымдағы өз-өзіне қол жұмсау оқиғаларына қатысты пікірлер

2006 жылдың 10 маусымында үш тұтқынның қаза болғаны туралы хабарланды. Әл-Найми осы үш адамды білген және 2006 жылдың 25 маусымында олардың қазасына қатысты пікір білдірді. Әл-Найми Мани әл-Утайби мен Әли Абдулла Ахметтің Пәкістанда оқып жүргенде тұтқындалғанын айтты. Ол Гуантанамоға келгеннен кейін олардың жақсылап тексерілмей, қысқа ғана уақыт сұраққа тартылғанын, тергеушілер оларды қауіпті деп санамағанын және жақын арада босатылатынын айтқан. Сұрақ-жауаптар олар тұтқында болған алғашқы айдың ішінде ғана жүргізілді. 2005 жылдың қарашасында Гуантанамодан кеткенге дейін бір жылдан астам уақыт бойы олар өздеріне қамқорсыз қалды. Бірақ олар лагерьдегі жағдайы нашар күйде сақтаулы болды. Әл-Найми үшінші қаза тапқан адам, Яссер Талал әл-Захрани тұтқындалған кезде 16 жаста болғанын және оны кәмелетке толмаған бала ретінде қарау керек болғанын айтты. Бахрейн Парламентінің депутаты Мохаммед Халид Сауд Арабиясының үшінші бахрейн азаматын тұтқындауына наразылық білдірді және саудиялықтар оның тұтқындалуына ресми түсіндірме бермегенін мәлімдеді. 2008 жылдың қараша айының соңында Сауд Арабиясында соттан тыс қамауда отырған тағы бір бахрейн азаматы Халил Джанахи елге қайтарылды. Мохаммед Жанахи Халид Жанахидың елге оралуын Әл-Найми және Сауд Арабиясында соттан тыс қамауда отырған басқа екі бахрейн азаматы – Абдулрахим Аль Мурбати мен Хасан Аль Ябис үшін үміт беретін жағдай деп сипаттады. 2009 жылдың сәуір айында Әл-Найми мен басқа да адамдар Сауд Арабиясының күзетінен шығарылмады. Әл-Ноайми ақырында айыптаусыз босатылып, 2016 жылдың 21 сәуірінде Бахрейнге оралды.

Пентагон оның "жауынгерлік жорыққа қайта оралғандығын" мәлімдеді.

2009 жылы New York Times газетінде жарияланған мақалада Пентагонның есебі Аль Ноаимидің "қайтадан соғысқа қатысқандығын" және 2005 жылы Гуантанамодан босатылғаннан кейін террористік қызметпен айналысқандығын "растады" делінген. Кейіннен олар осы ақпаратты өңдеу жолын сынады.