Кіріспе

1939 жылғы Glenn L. Martin компаниясының бомбалаушы ұшақтар отбасысы.
{|Инфоқаптама ұшақ түрі
|түрі = 1939 жылы алғаш ұшқан жеңіл бомбалаушы. Екінші дүниежүзілік соғыста Франция және Ұлыбритания қолданды.

Жобалау және әзірлеу

1937 жылғы желтоқсанда АҚШ Әуе күштерінің 1200 миль (1931 км) қашықтыққа 1 тоннадан астам бомба тасымалдайтын шабуылдық ұшақ қажеттілігіне жауап ретінде Glenn L. Martin компаниясы Model 167 үлгісін жасады, ол ресми түрде XA-22 деп аталды. Бұл үлгі Bell Aircraft (Model 9), Douglas (Douglas DB-7), North American (NA-40) және Stearman (Stearman XA-21) компанияларының ұсыныстарымен бәсекелесті. Martin компаниясының жобасы – үш адамдық экипажмен сағатына 500 км/сағ жылдамдыққа жете алатын, екі қозғалтқышты, толығымен металлдан жасалған моноплан. XA-22 АҚШ-та пайдалануға қабылданбады, себебі келісімшартты Douglas DB-7 жеңіп алды, ол A-20 Havoc атымен белгілі болды. Бірақ Martin компаниясы шетелден тапсырыстар алып, 450-ге жуық жылдам, екі қозғалтқышты бомбалаушы ұшақтар салынды. Model 167W прототипі екі қатарлы Pratt & Whitney R-1830-37 Twin Wasp қозғалтқыштарымен жабдықталған. Француздық өндірісте олар бір қатарлы, тоғыз цилиндрлі Wright R-1820 Cyclone қозғалтқыштарымен ауыстырылды, бірақ Twin Wasp қозғалтқыштары кейін британдық Maryland ұшақтары үшін қайта қолданылды. Model 167-нің барлық түрлерінде алты пулемет болды: қанаттарда төрт бекітілген пулемет (көбінесе жердегі нысандарды шабуылдау үшін), бір жоғарғы және бір төменгі пулемет. Прототиптегі барлық пулеметтер 0,30 дюймдік Browning пулеметтері болды. Жоғарғы пулемет толығымен жиырылатын мұнараға орнатылған. Француздық ұшақтар лицензия бойынша жасалған бельгиялық Fabrique Nationale FN Browning пулеметтерін пайдаланды және жартылай жиырылатын жоғарғы мұнараны қолданды. Сақталған салмақ ұшақтың максималды жылдамдығын арттыруға көмектесті. Model 167 сол кездегі екі қозғалтқышты бомбалаушы ұшақтардың типік үлгісі болатын. Model 167-нің ең ерекше ерекшелігі – өте тар фюзеляж, бірақ ол соғысқа дейінгі көптеген ұшақтармен ортақ болды. Үш адамдық экипаж екі оқшауланған бөлімде орналасқан: бомбалаушы ұшқыштың алдында, ал пулеметші – бөлек артқы бөлімдегі жоғарғы мұнарада, бөлектеуші қабырғамен оқшауланған. Glenn L. Martin Балтимордағы зауытты екі есеге ұлғайтып, алты айда 115 ұшақ жасады, бірақ АҚШ үкіметінің қару-жарақ эмбаргосы оларды жеткізуге кедергі келтірді. Оған қарамастан, француздар тағы 100 ұшаққа тапсырыс берді. 1939 жылдың қазан айында эмбарго алынып тасталды және алғашқы тапсырыстағы 115 ұшақ 1939 жылдың қараша айының соңында жеткізілді. Кейін жеткізілімдер баяулады және екінші партиядан Францияға немістерге берілгенге дейін тек 25 ұшақ жетті.

Француз қызметі

Германияның қару-жарағын күшейтуіне және заманауи ұшақтарға зәрулік туғандықтан, француз әуе күштері 1930-жылдардың соңында АҚШ-тан көптеген түрдегі ұшақтар сатып алды. Мартин компаниясына 200-ден астам 167 F ұшағына тапсырыс берілді, оларға метрикалық аспаптар сияқты француздық жабдықтар енгізілді. Француз билігі жеткізілімдер 1939 жылдың қаңтарында басталады деп күтті, бірақ бұл тип, жергілікті жерде Гленн Мартин 167 А 3 деп аталды, 1940 жылдың басында ғана пайдалануға берілді. Соғыс басталғаннан кейін АҚШ қару-жарақ экспортына тыйым салғандықтан, көптеген ұшақтар Еуропаға жіберілмес бұрын екі ай бойы тоқтатылды. Франция шайқасы басталған кезде, жабдықталған бомбалау эскадрильясы (Groupes de bombardement) тек төрт болды. Гленн ұшақтары дереу майданға жіберілді, онда олар осы кластағы ұшақтар үшін лайықты жылдамдықпен және тамаша маневрлік қабілетімен жақсы өнер көрсетті. Шамамен 400 сортта олар 4 пайыздық шығынға ұшырады, бұл ұқсас нысаналарға қарсы LeO 451 экипаждарының 16 пайыздық шығынынан әлдеқайда жақсы. 1940 жылғы маусымдағы келісімге қол қойылмас бұрын, Гленн Мартин 167 ұшақтарын пилоттаған бөлімшелер немістерге түсіп қалмас үшін Солтүстік Африкаға эвакуацияланды. Олардың бірі Испанияға қонды және интернировкаланды, Испания әуе күштері оларды сынақтан өткізді. Кейбір үлгілер Aéronautique Navale-ге берілді. Виши режимі кезінде француз Мартиндері британдық достас күштерін бомбалады, әсіресе 1941 жылғы Сирия-Ливан науқанында. 1943 жылғы "Шағын" операциясынан кейін M.167 ұшақтары Мартин B 26 Мародёр сияқты заманауи одақтас түрлерімен ауыстырылды. Францияға шамамен 215 Мартин 167 жеткізілді.

Британдық қызмет

Франко-неміс келісіміне қол қойылғанға дейін француздық тапсырыстағы қалған 75 ұшақ Ұлыбританияға берілді; 32 «Мэриленд» француздық талаптар бойынша толыққанды жасалып, Ұлыбританияда британдық талаптарға сәйкес қайта жабдықталды. «Циклон 9» қозғалтқыштары «Пратт және Уитни Твин Весп» қозғалтқыштарына ауыстырылды, сондай-ақ түрлі қару-жарақ пен аспаптар алмастырылды. Тапсырыстың соңғы 43 ұшағы Гленн Мартиннің талаптары бойынша аяқталды. Осы ұшақтардың барлығы «Мэриленд Mk. I» деп аталды. Тағы 150 ұшақ тікелей Ұлыбританиядан, «Твин Весп» қозғалтқыштарында екі жылдамдықты турбокомпрессорлармен жабдықталған «Мэриленд Mk. II» ретінде тапсырылды. Ұшқыш Адриан Уорбертон «Мэрилендтің» алдыңғы бөлігіндегі пулеметтерімен бес нақтыланған жауын жойды. Жеті «Мэриленд Mk. I» британдық флот авиациясына берілді және негізінен мақсатты сүйреуге пайдаланылды. 1941 жылдың 22 мамырында, Оркней аралдарындағы Хатстон базасында орналасқан 771 теңіз авиациялық эскадрильясының «Мэриленд» ұшағы неміс «Бисмарк» кемесі Бергеннен шығып, Атлантика мұхитына бағыт алғанын хабарлады.