Кіріспе

1779 жылы Иоганн Вольфганг фон Гётенің "Тауристегі Ифигения" (Iphigenie auf Tauris) пьесасы – Еврипидтің "Тавристегі Ифигения" (Iphigeneia en Taurois) атты ежегі грек трагедиясының Гёте тарапынан қайта жазылуы. Еврипидтің атауы "Таврилер арасындағы Ифигения" дегенді білдірсе, Гётенің атауы "Таврикадағы Ифигения" дегенді білдіреді – Таври елі. Гёте пьесасының алғашқы нұсқасын алты аптада жазды және ол алғаш рет 1779 жылдың 6 сәуірінде проза түрінде қойылды. Ол 1781 жылы қайтадан прозамен, ал 1786 жылы өлең түрінде қайта жазды. Гёте өзінің "Тауристегі Ифигения" қолжазбасын әйгілі Италия саяхатына алып кетті.

Өмірбаян

Құдайлар оның даналығы үшін жақсы көретін, жартылай құдай Тантал бірде олардың қауымына шақырылды. Олармен бірге тойлағанда, ол көңілді болып, мақтана бастады, және ол құдайлардың нектары мен амброзиясын ұрлады – олардың өлместік тағамы. Құдайлар Танталосты көруге келгенде, ол олардың барлықбілімділігін сынап, өз ұлы Пелопты оларға тамақ ретінде ұсынды. Алдамшылыққа ашуланған құдайлар Танталосты өздерінің қауымынан Тартарға қуды және оны, сондай-ақ оның отбасын, Атрей үйін қарғады. Бұл Танталидтердің қарғысы деп белгілі болды, онда Танталдың әрбір келешек ұрпағы кек пен жеккөрушілікпен жетеледі, өз отбасы мүшелерін өлтіруге дейін. Осылайша, Танталдың шөбересі, әскербасы Агаммнон, сапардың сәтті болуын қамтамасыз ету үшін өзінің үлкен қызы Ифигенияны Диана құдайына (грекше Артемида) құрбан етті. Агаммнон күйеуі Ифигенияны өлтірді деп қате ойлаған Клитемнестра, Троя соғысынан оралғаннан кейін Агаммнонды өлтірді. Соның салдарынан Ифигенияның інісі Орест пен әпкесі Электра әкелерін өлтіргені үшін анасына реніш ұстады, ал Орест Электраның көмегімен анасы Клитемнестраны өлтірді. Осылайша ол да отбасының қарғысына ілікті. Жазадан қашуға тырысып, ол жолға шықты. Аполлонның Дельфи оракулымен кеңескеннен кейін, оған «әпкесін» Афинаға әкелу керек екенін және осылайша ғана қарғыстың алынып тасталатынын айтты. Өзінің әпкесі Ифигенияның қаза тапқанын ойлағандықтан, Орест оракул Аполлонның егіз әпкесі, Диананы білдірген болуы керек деп болжады. Сондықтан ол Тавристегі Диананың мүсінін ұрлап алуды жоспарлады және өзінің ескі досы Пиладпен Таврис жағалауына аттанды.

ІІ акт

1-ші көрініс: Ифигенияның ағасы Орест пен оның досы және туысы Пиладес келеді, және олар Аполлонның болжамын орындауға келгендерін білеміз. Орест әкесі үшін кек алып, анасын өлтірген, содан бері оны аяусыз Фүриялар қуып жетеді. Сондықтан ол Аполлоннан олардың ашуынан босатуды сұрады. Аполлон Дельфидегі оракул арқылы жауап берді: ол қарындасын Грекияға әкелсе, кінәсі кешіріледі. Ол Аполлонның өзінің қарындасын меңзегенін ойлайды, сондықтан екеуі Тавриске Диананың мүсінін ұрлауға келді. Бірақ оларды патшаның сарбаздары тауып алып, тұтқынға алды. Орест адамдық құрбандыққа беріледі деп үмітсіздікке бойлады, ал Пиладес түрмедегі тұтқындарды өлтірмейтін мейірімді дін қызметкері туралы айтып, оны жігерлендірді. Дегенмен Орест олардың миссиясының сәтсіздікке ұшырауы мүмкін деп санайды. 2-ші көрініс: Ифигения Пиладпен сөйлеседі, ол өзінің атын жасырады. Ол Орестпен бір туған ағалар екенін айтады, сондай-ақ Орест ағаларын өлтіргенін жеткізеді. Ифигения одан Грекия туралы сұрақтар қояды. Ол Трояның құлауы мен көптеген грек батырларының қазасы туралы айтады. Оның әңгімесі Ифигенияның үйіне деген сағынышын күшейтеді және әкесі Агаммемнонды қайтадан көруге деген құштарлығын арттырады. Бірақ Пиладес Агаммемнонды әйелі Клитемнестра мен оның жақын серігі Эгист, Агаммемнонның қызын құрбандыққа шалғанына кек ретінде өлтіргенін айтады. Ифигения қайғыға батып кетеді.

ІІІ акт

1-ші көрініс: Ифигения әлі күнге дейін есімін білмейтін Орестке, оны және Пиладты Дианаға құрбан етуден құтқару үшін бар күшімен әрекет ететінін уәде етеді. Ол Агаммнонның балалары (өз бауырлары) туралы сұрайды. Орест оған Клитемнестраның өлтірілгенін, Оресттің Электраның тілегімен пышақтап өлтіргенін айтады, содан кейін өзінің кім екенін ашады, себебі Ифигенияның бұл жаңалыққа қатты қайғысына шыдай алмайды: Арамызда шындық болсын: Мен Орестпін. Ифигения ағасын тағы да тапқанына қуанып, өз кезегінде өзін таныстырады. Орест, алайда, ашу-ызаны басу үшін өлуге шешім қабылдайды; Ифигения мен Пилад өздерін құтқаруға тиіс. Ол оракулдың сөздерін жасырып қояды. Көрініс соңында ол есінен танып жерге құлайды. 2-ші көрініс: Орест Хадестің көрінісін көреді. Ол Тантал әулетінен шыққан, қайтыс болған ата-бабаларын жер асты әлемінде бақытты және кешірілген күйде көреді. Бұл көрініс оның жазылуына көмектеседі, себебі ол өлімнен кейін кешірім алу мүмкіндігін біледі. 3-ші көрініс: Орест оянады, бірақ әлі де өзі Хадесте екеніне сенеді және Ифигения мен Пиладтың да сол жерге түскенін ойлайды. Ол досына аянып, қарындасы Электраның да жер асты әлемінде болғанын тілейді, сонда ол да қарғыстан босатылар еді. Ифигения мен Пилад оны жазыту үшін келеді. Ифигения Дианаға дұға етіп, Орестті қарғыстан босатуын сұрайды. Пилад онымен ақылдасуға тырысады. Орест соңында түсінен оянғанда («Қарғыс жойылды, жүрегім маған сендіреді»), ол Ифигенияны құшақтап, құдайларға алғыс айтады және өзін тағы да әрекетке дайын деп жариялайды. Пилад оларға қауіптің тудырған жеделдік қажеттігін еске салып, тез шешім қабылдауға шақырады.

IV акт

1-мәселе: Орест пен Пилад қашу үшін қайықты дайындап жатқанда, Ифигения патшаны алдау қажеттілігіне алаңдайды. 2-мәселе: Аркас патшаның құрбандықты жылдамдату туралы бұйрығын жеткізеді: Ифигения оған тұтқынның қанды кінәсі ғибадатхананы ластағанын және оны бірінші тазарту қажет екенін айтады. Олар патшаның бұйрық беру құқығы және дін қызметкерінің Құдайдың еркін түсіндіру құқығы туралы дауласады. Аркас патшаға есеп беруге кетеді. 3-мәселе: Ифигения өзінің қиын жағдайы мен ағасымен қашып кету қуанышы мен өзіне жақсылық жасаған патшаны алдап, тастау қажеттілігі арасында шешім қабылдауы керек екені туралы ойланады. 4-сурет: Пилад Оресттің көңіл-күйінің жақсы екенін, қайықтың дайын екенін хабарлайды және оны асығуға шақырады. Ол әлі де тартынады, тіпті Пилад Орест пен ол өлтірілсе, оның өкініші одан да ауыр болар дейтін болса да. 5-мәселе: "Тағдыр Жырында" ол Құдайлардың кешірімсіз кек алуын еске алады. Дегенмен, ол Тағдыр Жырының барлығына толыққанды келіспейтінін көрсететін бір шумақ қосады.

V акт

1-сурет: Аркас Тоасқа хабарлайды, ол оған діни қызметкерді дереу алдына әкелуді бұйырады. 2-ші көрініс: Тоас Ифигенияға көрсеткен жақсылығы оның тәуелсіздігін арттырғанын ойлайды. 3-көрініс: Ифигения ашулы Тоасқа, өліміне мейірім көрсетілгендіктен, енді ол да мейірімді болуға міндетті екенін айтады. Ол әйел сөзінің ер адамның қылышындай күшті болатынын көрсетеді; тұтқындардың кім екенін, өзінің кім екенін және олардың қашу жоспарын айтады; сондай-ақ оның адамгершілігіне шақырады. Ол ойлана бастайды. 4-сурет: Орест қолында қылышпен келіп, Ифигенияны осымен қашуға шақырады. Ол патшаға барлығын мойындағанын жариялайды. 5-көрініс: Пиладес пен Аркас келеді; Патша төбелес тоқтатылуын бұйырады. 6-көрініс: Орест жеке күреске шығып, олардың тағдырын шешуді ұсынады. Тоас өзі де бұл шақыруды қабылдауға дайын, ал Ифигенияның сөздері оны ықпалға алмайды, әсіресе ол Диананың мүсінін ұрлау жоспарына қатысқандықтан. Орест оракулдың қарындасқа жасаған сілтемесін қате түсінгенін түсіндіреді. Патша оларға мәжбүрлі түрде жол береді; Ифигения олардың дос болып ажырасуын тілейді; патша соңында оларға қоштасады.

Ерекше орындары

1898 жылдың 10 қазанында Барселонадағы Лабиринт саябағында Жоан Марагалдың каталон тіліне аудармасы сахналанды. Ол Luz журналында жағымды пікір алды; А. Л. де Баран Клотильда Домустың Ифигения рөлін сомдауын ерекше мақтады.