Кіріспе

Капитан Чарльз Джеймс Тайерс RN FRSV (13 қыркүйек 1806 - 20 қыркүйек 1870) - 19 ғасырдағы ағылшын-австралиялық геодезист және зерттеуші, Портленд (1842–43) және Гиппсленд (1844–67) аймақтарындағы Корольдік жерлер комиссары. Оның құрметіне аталған көптеген австралиялық географиялық нысандар бар, олардың ішінде Тайерс, Тайерс-жанкшн, Батыс Тайерс, Тайерс өзені, Тайерс тауы және Тайерс көлі. Оның маңызды жетістіктерінің қатарында Порт Эссингтонды (1839) зерттеу және атау, Оңтүстік Австралия мен Виктория арасындағы шекараны белгілеу, Бау-Бау платосына ат қою, сондай-ақ Викторияның Батыс округіндегі Эму және Буньиньонг тауларына (1841 жылы) еуропалықтардың бірінші болып шығуы бар.

Бастапқы өмірі

Тайерс Лондонда, Джон Тайерс пен оның әйелі Элизабет Тьобальдтың ұлы болып дүниеге келді. 1828 жылы Крисс госпиталінде білім алып, теңіз флотына қабылданды. Ол адмирал Лорд Лайонстың "Блондинка" кемесінде және капитан Бремердің "Алигатор" кемесінде қызмет етті. Ол теңіздік зерттеулермен шұғылданды, Ла-Манш, Жерорта теңізі, Батыс Үндістан және Оңтүстік Африкадағы бойлықтарды есептеп шығарды, сарапшы ретінде танылды және 1837 жылы Солтүстік Австралияның Порт-Эссингтон аймағын зерттеу жұмысын жүргізуге жіберілді. Ол капитан шеніне жетті, бірақ командаға тағайындалмай тұрып, 1839 жылы колониялық қызметке өту үшін теңіз флотынан кетті.

Жер зерттеуші

1836 жылы Оңтүстік Австралия колониясы құрылғаннан кейін, жағалау мен Мюррей өзені арасындағы аймақты қой шаруашылығы үшін үлкен жерлерді таңдаған шаруалар жылдам қоныстандырды. Нақты шекара болмағандықтан заңды бақылау мүмкін емес еді. Дәл шекараны анықтау қажет болды. 1839 жылы Тайерс Корольдік теңіз күштерінен отарлық қызметке ауыстырылып, үкіметтік геодезист болып тағайындалды. Оған Гленелг өзенінің сағасындағы дәл бойлықты анықтап, 141-ші меридианға (шығыс шекарасы) дейінгі қашықтықты өлшеу тапсырылды. 1839 жылы 1 қазанда Тайерс «Пирамида» кемесімен Сиднейден Мельбурнға келді. Ол Томас Таунсенд, көмекші геодезист, жеті сотталған адам, жеке қызметшісі, сондай-ақ бір арба, тоғыз бұқа және екі жүк аттарын қамтитын топты жинауға кірісті. Оның жабдықтарына теодолит, астрономиялық жұмыстар үшін секстант, компас, циркумферентор және екі жиынтық геодезиялық тізбек кірді. Ол үш түрлі әдіспен жерді зерттеді: Сиднейден хронометриялық өлшемдер, Мельбурннан триангуляция және Портлендтен айды бақылау. 1840 жылы 13 қазанда Тайерс Портлендке батысқа қарай, картада көрсетілмеген және көбінесе белгісіз аймаққа аттанды. Ол Гиллонгтың солтүстігіндегі Бакли сарқырамасының жанындағы Мурабул өзенін кешіп өтті. Содан кейін Нуривилум немесе Ли өзенін кешіп өтті. Географиялық нысандарға аборигендердің аттарын қолдану оның геодезиялық мансабының ерекшелігі болды; көптегендері еуропалық топонимдермен алмастырылды. Одан кейін ол Корангамит және Колак көлдерінің солтүстігіне барып, оларды атады, содан кейін 26-сы күні Дерриналумға немесе Фил тауына 20 миль батысқа қарай көтерілді. Батпақты жерге байланысты Портлендке тікелей бара алмағандықтан, ол солтүстік-батысқа қарай Гаривердке немесе Грампиан тауларына қарай жалғастырды. 29-ы күні ол Дурубдурабулға немесе Шэдвелл тауына, ал ертесіне Роуз тауына көтерілді. Батпақты жердің кедергісіне тап болғандықтан, ол 6 қарашада Грампиан тауларының оңтүстік жағындағы Вирибкотқа немесе Абрупт тауына солтүстікке қарай бет бұрды. Осы жерден ол қиын жерлерден аулақтап, оңтүстікке қарай жүріп, 14 қарашада Портлендке келді, онда оны Эдвард Хенти қарсы алды. Ол құмды жағалауда әктас тастардан үлкен жебе жасады. Бұл «Тайерс белгісі» деп аталды және шекараны зерттеудің бастапқы нүктесін анықтау үшін пайдаланылды. Негізінен жеткіліксіз жабдықтардың нәтижесінде бұл кейіннен 2 миль 4 шынжыр (3,30 км) қателікпен есептелді, бұл Оңтүстік Австралия мен Виктория арасындағы шекара дауына әкелді.

Гиппстлендтің Корольдік жерлер жөніндегі уәкілі

Жаңа тағайындалған Корольдік жерлер комиссары Тайерс 1844 жылдың басында Гиппслендке келді және көп ұзамай Вертен ауданында бір жыл бұрын кездескеннен өзгеше құқықтық, моральдық және мәдени мәселелерге қатысты. 1844 жылдың 11 ақпанында ол күнделігінде былай деп жазады: “Шекара полициясына да, қара нәсілділерге де өз қорғанысынан басқа жағдайда оқ атпауға, бірақ оларға шабуылдап, күтпеген жерден ұстауға бұйрық бердім. Алайда, топ жақындағанда, біреуі оқ атты, сосын қалғаны да оқ атты. Жергілікті тұрғындар таңғалып, барлық мүлкін тастап, бұталардың арасына қашып кетті.” Біраз уақыттан кейін Тайерс та ішінде болған Гиппсленд көлдерінде қайықпен саяхаттап, құрғақ бұтақтар жинау үшін жер табуға тырысты. Жергілікті малшы Дандердейл былай деп жазды: “[Қайық] жағаға жақындағанда, ауа қорқынышты иістен толды, сол үшін Тайерс бірден қайықты кері бұрып, басқа бағытқа кетті. Келесі күні ол полициясымен бірге сол жерге барды және өлі ағаштардың астында оның қара әскерлері атып өлтірген жергілікті тұрғындардың үлкен үйіндісін көрді, содан кейін оларға оны тозаққа айналдыруды бұйырды. Тайерс қызмет еткен кезеңдегі ең ауыр оқиға қазіргі Орбост пен Марло арасындағы Снежный өзенінің саласында болды. Оқиғаға жергілікті полиция, соның ішінде Курнай тайпасының дәстүрлі жауы болған Батыс Порттан келген қара нәсілділер де қатысты. Комиссар Тайерс: “Ақ әйелді іздеу кезінде жергілікті полиция мен олармен бірге болған аборигендер кем дегенде елу [аборигенді] өлтірді” деп хабарлады. Тайерс басқаруындағы полиция қызметкерлері Дэн мен Уолш кінәлі деп танылды, жергілікті малшы Уорман күнделігінде былай деп жазды: “W. Дана мен Уолш мырзалар сияқты адамдар жергілікті полицияға басшылық етуде, олардың жойылуын тоқтатуға ештеңе істеуге болмайды, себебі жергілікті қара нәсілділер – ең қатыгез, қанға жаны құмар жандар, және оларға қорғансыз жабайыларды ату және балтамен шабудан артық ешнәрсе қуаныш сыймайды”. Тайерс Гиппслендте үкімет құруға жауапты болды және заңсыздық кең таралған, ал аборигендердің қарсылығы күшті болған үлкен, оқшауланған аймақтың дерлік “патшасы” болды. Ол жерлер мен олардың иелерін көрсететін карта жасады және 1844 жылдың шілдесінде оны сипаттамалық және статистикалық есеппен бірге Ла Тробке жіберді. Ол алкоголь саудасын реттеді және оның ұсынысы бойынша екі полиция бөлімшесі мен Кіші соттар соты құрылды, сондай-ақ екі бейбіт судья тағайындалды. Ол Хобартпен өсіп келе жатқан саудамен күресу үшін Порт-Альбертті жақсартты. Ол Гиппслендті кеңінен зерттеді, әрқашан жерді бағалауды тригонометриялық зерттеулер мен геологиялық үлгілерді жинағаннан кейін жүргізді. 1846 жылы ол Габо аралының маяк салуға жарамдылығын зерттеді. 1853 жылы ол стипендиялы судья болып тағайындалды. 1861 жылы осы лауазымға Гиппсленд алтын кен орындарының басқарушысы лауазымы қосылды. Ол Олд Порттан Игл Пойнтқа көшіп, 1849 жылы Уильям Скоттың қарындасы Джорджина Каролинаға үйленді. Кейін ол Салеге көшіп, содан кейін Олд Портта Сеабанк үйін салып, 1867 жылы зейнеткерлікке шықты. Ол 1870 жылдың 20 қыркүйегінде Мельбурнда қайтыс болды.