Эндрю Сет Пэттисон: Шотланд философының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Британдық философ Эндрю Сет, FBA, DCL (1856, Эдинбург – 1931, The Haining, Selkirkshire), 1898 жылы өсиет бойынша талаптарды орындау үшін өзін Эндрю Сет Прингл Паттисон деп атауға өзгерткен шотланд философы. Оның інісі Джеймс Сет, ол да философ болған.

Ерте өмір және білім

Олардың әкесі, Смит Кинмонт Сет, Фиф округындағы фермердің және Шотландия Коммерциялық Банкінің бас кеңсесіндегі банк кызметкерінің ұлы болды. Олардың анасы, Маргарет, Бервикширдегі фермер Эндрю Литтлдің қызы еді. Үлкен ағасы бала кезінде қайтыс болды. Сет жоғары мектепте және Эдинбург университетінде білім алды. 1878 жылы ол Хибберт саяхат стипендиясын алды. Ол екі жыл бойы шетелде, көбінесе неміс университеттерінде оқыды. 1880 жылы отанына оралғаннан кейін Эдинбургтегі логика және метафизика профессоры Кэмпбелл Фрейзердің ассистенты болып тағайындалды. 1883 жылы философиядан Бальфур лекторы болды. 1883 жылдан 1887 жылға дейін ол жаңа құрылған Кардифф университетінің колледжінде логика және философия профессоры қызметін атқарды. 1887 жылы ол Шотландияға қайтып оралды және Санкт-Эндрюс университетінде (1887–91) логика, риторика және метафизика профессоры болып тағайындалды. Ол 1911–13 жылдары Абердин университетінің Гиффорд лекторы, 1921 жылы Хибберт лекторы және 1921–23 жылдары Эдинбург университетінің Гиффорд лекторы болды. Прингл Паттисон 1902 жылғы маусым айында Дурхам университетінен құрметті азаматтық құқық докторы (DCL) дәрежесін алды.

Жеке өмір

1884 жылы ол Альбрехт Штропптың қызы Еваға (1928 жылы қайтыс болған) үйленді. Олардың екі қызы мен үш ұлы болды.

Ол әйелі және отбасымен бірге Эдинбургтегі Морнингсайд зиратында, оңтүстік қабырғасына қарай, оңтүстік-батыс жағында жерленген.

Философиялық еңбектері

Сеттің екі қарсыласы – ағылшын эмпиризм және гегельдіктің англо нұсқасы еді. Сеттің пікірінше, екі философиялық бағыттың да жеке тұлғаның тәуелсіздігін кемсітуге тырысады. "Әрбір жекелік", - деп жазды ол "Гегельдік және Жеке Тұлғалық" еңбегінде, - "бірегей болмыс, ол басқа жекеліктерге толығымен өткір емес – заттың өткір еместігінің әлсіз салыстыруындай өткір емес". Сеттің бұл сөздері 20 ғасырдың басындағы британдық және американдық гегельшілдердің көзқарастарына қатысты нәрседен өте күрт өзгеше. Сет жеке идеалист болды және Абсолюттік идеализмді сынады, Сеттің пікірінше, жеке тұлға Абсолютке біріктірілмеуі керек. Сеттің көзқарастары сондай-ақ пантеистік деп сипатталды. Ф.Х. Брэдли мен Джозия Ройс негізгі тұжырымдамалары бойынша, Жекелік барлық түрдегі еліктеуге ұшырайды, ал Сет сипаттаған Жекелік зиянды ойдан туған нәрсе. Сеттің талдауының ядросында антропоморфизмнің қажеттілігін қорғау жатыр, Джон Раскиннің "қасіретті жаңылысы". "Біз антропоморфтықпыз", - деп мәлімдеді ол, - "және ойлауымыздың ең терең талшығына дейін қажетті түрде сондайбыз". Ол былай деді: "Кез келген категория, кез келген тіршілік немесе қарым-қатынастың сипаттамасы, міндетті түрде біздің табиғатымыздан және тәжірибемізден алынған. Біз кейбір түсініктерге өзімізден көбірек, ал басқаларына азырақ салып қоямыз; бірақ барлық тіршілік ету тәсілдері мен әрекет түрлері біздің өміріміздің өлшемдерімен түсіндіріледі. Атомға дейін барлық нәрсе саналы жекеліктің схемасына негізделген, оның көптеген күйлері және орталық байланысты бірлігі бар. Біз ой-пікірімізді оның сөзсіз алғышарттарынан айыра алмаймыз". Шындық априорлы жекелік, сыртқы құбылыстардан, Абсолют тұрғысынан немесе сезімдер ағынынан қоршалған. Сеттің жекелікті қорғауы АҚШ-тағы кейінгі антигегельдік және плюралистік ойшылдарға айқын әсер етті. Уильям Джеймс, Джордж Сантаяна, Бертран Рассел және Джордж Герберт Мид оның жекелік немесе психика тұжырымдамасын қабылдады және оны Габриэль Тард, Ф.Х. Брэдли және Джозия Ройс талаптарына қарсы тосқауыл ретінде іздеді.

Seth's twin enemies were English Empiricism and the Anglo variant of Hegelianism. According to Seth, both manner of philosophy degraded the independence of the individual. "Each self," he wrote in Hegelianism and Personality, "is a unique existence, which is perfectly impervious to other selves – impervious in a fashion of which the impenetrability of matter is a faint analogue." Seth's comments here stand in stark contrast to the British and American Hegelianism of the turn of the 20th century. Seth was a personal idealist and was critical of Absolute idealism, according to Seth personality should not be merged into the Absolute. Seth's views have also been described as panentheistic. It was F. H. Bradley's and Josiah Royce's primary contention that the Self is permeable to all manner of imitation, and that the self as Seth describes is a harmful fiction. At the heart of Seth's analysis was a defence of the necessity of anthropomorphism, John Ruskin's "pathetic fallacy." "We are anthropomorphic," he affirmed, "and necessarily so, to the inmost fibre of our thinking." He continues: "Every category every description of existence or relation, is necessarily a transcript from our own nature and our own experience. Into some of our conceptions we put more, into others less, of ourselves; but all modes of existence and forms of action are necessarily construed by us in terms of our own life. Everything, down to the atom, is constructed upon the scheme of the conscious self, with its multiplicity of states and its central interpenetrating unity. We cannot rid our thought of its inevitable presupposition." Personality, the true a priori, stands walled off against external phenomenon either in terms of the Absolute, or from the influx of sensation. Seth's defence of personality had a dramatic effect on later, anti Hegelian and pluralist, thinkers in the United States in particular. William James, George Santayana, Bertrand Russell and George Herbert Mead, all borrowed his concept of the personality, or psyche, and sought it as a barrier against the claims of Gabriel Tarde, F. H. Bradley, and Josiah Royce.