Сквира: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Сквира (Сквира) – Украинаның орталық бөлігіндегі Киев облысы, Біла-Церква ауданындағы қала. Сквира қалалық бірлестігінің (hromada) әкімшілік орталығы болып табылады. Халық саны шамамен.

Атауы

Украинаның Сквира (Skvyra) қаласынан өзге, иврит тіліндегі қаланың атауы Skver, סקווער.

Тарих

Сквираның ежелгі қаласы 16 ғасырдың соңында толығымен қираған. 1736 жылы Сквира еврей жалға алушыға жалға берілген село ретінде тіркелген. 1765 жылғы халық санауы бойынша Сквирада 124 үй болған, оның 51-і еврейлерге тиесілі болған. 1775 жылы Сквирада 116 еврей, 1784 жылы 204 және 1787 жылы 144 адам тұрған. Сквира Елді мекендеу шегіне енгізілгеннен кейін қаланың еврей қауымы өсті. 1847 жылы оның еврей халқы 2184 адамды құрады, ал 1897 жылы 8910 адамға жетті – жалпы халықтың 49,5 пайызы. 19 ғасырдың соңында Сквирада жеті синагога, приходтық мектеп, аурухана, фармацевт және аудандық дәрігер болды. Көптеген еврейлер астық және ағаш экспорттаумен айналысты. 1910 жылы қалада Талмуд Торасы, еврейлердің жеке ұлдар мектебі және екі жеке қыздар мектебі болды. 1917 жылы қалада екі рет, ал 1919 жылы алты рет погром болды, олардың кейбіреулері бірнеше аптаға созылды. Зорлық-зомбылық орын алды, үйлер өртелді, еврейлердің мүлігі тартылып алынып, жойылды немесе жергілікті шаруаларға сатылды. 191 адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды. Погромдардан кейін қалада эпидемия таралып, күніне 30 адамға дейін қаза болды. Еврей халқы Киевке, Одессаға және Била Церкваға қашқан. Кеңес үкіметі кезінде Сквирадағы еврейлердің діни және қоғамдық өмірі тоқтатылды. 1926 жылы қаладағы еврей халқы 4681 адамды (халықтың шамамен 33,6 пайызын) құрады, ал 1939 жылы 2243 адамға дейін азайды, бірақ ол сол кезде Украинаның ең ірі еврей қауымдастықтарының бірі болып қала берді. Екінші дүниежүзілік соғыста 1941 жылдың қыркүйегінде қала неміс әскерлерімен басылып алынды. Бір кезде Сквирада Зондеркоманда штаб-пәтері орналасқан. 1941 жылдың 20 қыркүйегінде Сквирада 850 еврей атылды. Бірнеше күннен кейін тағы 140 адам өлім жазасына кесілді. Сквира еврей қауымының басшысы мәлімдегендей, еврейлерді жаппай ату орынды базарда, орта мектепте және Банная көшесінде болды. Соғыстан кейін Сквирадағы қалған еврей халқы шамамен 1000 адамды құрады және 1960 жылға қарай шамамен 500 адамға дейін азайды. 2009 жылы олардың саны 120-ға жетті. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Сквира Сквира ауданының әкімшілік орталығы болды. Сол күні Украинаның әкімшілік реформасы аясында аудан таратылды, нәтижесінде Киев облысының аудандарының саны жетіге дейін азайды. Сквира ауданының аумағы Била Церква ауданына қосылды.

The ancient town of Skvyra was completely destroyed at the end of the 16th century. In 1736, Skvyra was mentioned as a village (selo) leased by a Jewish lessee. According to the census of 1765, there were 124 houses in Skvyra, 51 of which belonged to Jews. In 1775, 116 Jews lived in Skvyra, in 1784 there were 204, and in 1787, 144. After Skvyra was included in the Pale of Settlement the town's Jewish community increased. Its Jewish population was 2,184 in 1847 and grew to 8,910 in 1897 — 49.5% of the general population. At the end of the 19th century Skvyra had seven synagogues, a parochial school, a hospital, a pharmacist and a district doctor. Many Jews were engaged in grain and timber export. By 1910 the town had a Talmud Torah, a Jewish private boys’ school and two private girls’ schools. There were two pogroms in the town in 1917 and a wave of six pogroms in 1919, some of which lasted for several weeks. There were rapes, houses were burnt down, and Jewish property was seized and destroyed or sold to local peasants. 191 people were killed and hundreds injured. After the pogroms an epidemic in the town killed up to 30 people a day. The Jewish population fled to Kyiv, Odesa and Bila Tserkva. Under the Soviet Union the religious and communal life of the Jews of Skvyra was dissolved. The town's Jewish population fell to 4,681 by 1926 (about 33.6% of the population) and 2,243 by 1939, but even so it remained among the biggest Jewish communities of Ukraine at that time. In World War II German forces occupied the town in September 1941. For a time the Sonderkommando headquarters was in Skvyra. On 20 September 1941, 850 Jews were shot in Skvyra. A few days later, over 140 more were executed. According to the head of Skvyra's Jewish community, there were mass shootings of Jews in the area of the market, the secondary school and in Bannaya Street. Skyvra's remaining Jewish population was about 1,000 after the War and fell to about 500 by 1960. It has continued to decline, and in 2009 numbered about 120. Until 18 July 2020, Skvyra was the administrative center of Skvyra Raion. The raion was abolished that day as part of the administrative reform of Ukraine, which reduced the number of raions of Kyiv Oblast to seven. The area of Skvyra Raion was merged into Bila Tserkva Raion.

Сквер Хасид және Жаңа алаң

Сквирадан бастау алған Тверский Сквер хасидтік әулетінің тамыры ақырында АҚШ-та орналасты, онда қауымның бір бөлігі Нью-Йорк штатының Рокленд округінде Нью-Сквер деп аталған өздерінің дербес ауылын құрды (Сквира идиш тілінде "Сквер" деп аталады). 2004 жылы Сквира синагогасы және цадиктердің мекені, қазір хасидтерге арналған қонақ үй ретінде қайта жаңартылды.