Кіріспе

Фридрих Шиллердің пьесасы "Жарлаушылар" (Die Räuber, 2005) - неміс драматургы Фридрих Шиллердің алғашқы драмалық пьесасы. Пьеса 1781 жылы жарық көрді және 1782 жылы 13 қаңтарда Германияның Мангейм қаласында премьерасы болды. Ол неміс Sturm und Drang ("Шорма және стресс") қозғалысының соңында жазылды және Питер Брукс сияқты көптеген сыншылар оны еуропалық мелодрама дамуына үлкен ықпал етті деп санайды. Пьеса Маннхаймдегі көрермендерді таң қалдырды және Шиллер бір түннің ішінде танымал болды. Кейіннен бұл Вердидің "I masnadieri" операсының негізіне айналды.

Сюжеті мен сипаттамасы

Сюжеттің тақырыбы екі аристократ ағайынды Карл мен Франц Мур арасындағы қақтығыстың айналасында жүреді. Каризмалы, бірақ бүлікшіл оқушы Карл әкесінің сүйіспеншілігіне бөленеді. Кіші інісі Франц, суық, есепшіл зұлым ретінде көрінеді, Карл мұрасын алып тастау үшін жоспар жасайды. Пьесаның дамуы барысында Францтың да, Карлдың да ниеттері, кінәсіздігі мен ерлігі күрделі екені көрінеді. Шиллердің эмоционалды тілі мен физикалық зорлық-зомбылықты бейнелеуі пьесаны Sturm und Drang шығармасының басты бөлігі ретінде көрсетеді. Сонымен қатар, пьесада дәстүрлі бес актілік құрылым қолданылады, әр актіде екі-бес көрініс бар. Пьесада ағайындыларды бір-біріне қарсы қою үшін кезектесіп көріністер қолданылады, өйткені біреуі ақша мен билік үшін, ал екіншісі Богемия орманында революциялық анархия туғызуға тырысады. Шиллер пьесада көптеген алаңдататын мәселелерді көтереді. Мысалы, ол жеке бостандық пен заңның арасындағы шекараны күмәнмен қарастырады және биліктің психологиясын, ерліктің табиғатын және жақсылық пен жамандықтың арасындағы маңызды айырмашылықтарды зерттейді. Ол Германия қоғамының таптық және діни екіжүзділігін де, экономикалық теңсіздіктерін де қатты сынға алады. Сонымен қатар ол зұлымдықтың табиғатын да күрделі түрде зерттейді. Шилер Иоганн Антон Лейзевицтің "Юлий Тарантийский" (1774) пьесасынан шабыт алды, Фридрих Шилер сүйікті пьеса деп санаған.

Қорытынды

Мавр граф Максимилианның екі ұлы бар, олар Карл мен Франц. Карл - үлкен ұлы, графтың сүйіктісі. Францтың балалық шағында балаға қарамай, оның сұлулығын да жоққа шығарған. Ал кенже ұлы болса, әкесіне мұрагерлік құқығынан айырылып қалады. Франц өзінің уақытын Карл мен графты жою үшін ойынға жұмсайды. Пьесаның басында Карл Лейпцигтегі студент, ол салыстырмалы түрде алаңсыз өмір сүреді, еркін жұмсап, үлкен қарыздар жинақталады. Ол татуласу үшін әкесіне хат жазады. Франц бұл хатты Карлдың өмірін жалған әңгімелеуге мүмкіндік ретінде пайдаланады. Алғашқы хатты лақтырып тастағаннан кейін, Франц жаңа хат жазады, ол досынан деп мәлімдейді, Карл Лейпцигте атқарып жатқан қызмет түрлерін қысқаша сипаттайды. Хатта Карл әйел сүйгіш, кісі өлтіруші және ұры ретінде сипатталған. Хат қарт графты қатты таң қалдырады, ол Францтың ұсыныстарының көмегімен Карлді мұрадан айырылған деп жариялайды. Карл татуласуға үміттеніп, жаңалықтарды естігенде ренжіді. Ол достары құрған қарақшылар тобын басқаруға келіседі, ол әлсіздерді қорғау және "қадірлі" қарақшы болу үмітімен идеалистік үміттерін білдіреді. Топта кернеушіліктер бар, өйткені Мориц Шпигельберг олардың арасында араздықты себуге тырысады. Шпигельберг топтың басшысы болуға үміттеніп, қалғандарын Карлдың орнына болуға шақырады. Карл зорлық-зомбылық пен әділетсіздікке түседі, бұл оған қалыпты өмірге оралуға кедергі жасайды. Ақырында ол тонаушылар тобына мәңгілік қосыламын деп ант береді. Көп ұзамай топқа жаңадан келген Косинский келеді, ол өзінің болашақ қалыңдығы Амалияның ашкөз графтан қалай ұрланғанын айтады. Бұл Карлға өзінің Амалиясын еске түсіреді және ол әкесінің үйіне қайта оралуға шешім қабылдайды. Осы уақыт аралығында Францтың жұмысы көп болды. Карл туралы өтірік пен асыра сөздерді қолданып, ол графтың жүрегін сындырып, жаңа графтың мантиясын алады. Жаңа атағына күшейіп, Карл мен Амалияның қарым-қатынасына қызғанышпен қарап, оны өзімен үйленуге көндіруге тырысады. Алайда Амалия Карлға адал болып, Францтың ұсыныстарын жоққа шығарады. Ол Карл туралы өтірік айту мен асыра айтуды түсінеді. Карл үйге қайта оралады, маскамен, және қамалдың өзі тастап кеткеннен мүлдем басқа екенін табады. Франц өзін граф ретінде таныстырады, және кейбір мұқият сұрақтармен Карл олардың әкесі қайтыс болғанын және Франц оның орнын иеленгенін біледі. Карлдың абайлығына қарамастан, Францтың күдіктері бар. Амалиямен бірге болған сәттен кейін ол оны танымай, Амалияның әлі де жақсы көретінін біледі. Франц қонағының жеке басын анықтау туралы күдіктерін зерттейді. Карл қаланы тастап кетеді. Ол қарт адамды кездестіреді, ол оның әкесі болып шығады - ол тірі. Ескі граф ескі қираған үйде аштықтан өліп қалды және әлсіздігімен Карлді тани алмады. Қауымдағылардың осылай қарағанын көріп, ашуланған Карл қаланы басып алып, Францты тұтқындауға қарақшылар тобын жібереді. Франц тонаушылардың жақындап келе жатқанын көріп, тұтқындалудан бұрын өз өмірін қиып алады. Ұрылар Амалияны қамалдан алып кетіп, Карлге әкеледі. Карлдың тірі екенін көріп, Амалия басында қуанады. Қарт граф Карлдың қарақшылардың басшысы екенін білгенде, әлсіреп қалған күйінде шоктан көз жұмады. Карл тонаушы топтан кетуге тырысады, бірақ содан кейін ол қалуға уәде еткенін еске алады. Ол бұл уәдесін бұза алмайды, сондықтан Амалиямен бірге бола алмайды. Карлдың кете алмайтынын түсінген Амелия біреудің өзін өлтіруін сұрайды; ол Карлсыз өмір сүре алмайды. Карл ауыр жүрекпен оның тілегін орындайды. Пьеса аяқталғанда Карл өзін билік органдарына тапсыруға шешім қабылдайды.

Бірінші акті

Бірінші акт Моур графтың қасапатында өтеді. Басты кейіпкерлер - Моур графы мен оның кіші ұлы Франц. Бұл жерде жоқ, бірақ айтылған, графтың үлкен ұлы Карл. Карл Лейпцигтегі студент, ол еркін, бірақ жауапкершіліксіз өмір сүреді.

Бірінші көрініс

Ескі граф Максимилиан Моор Лейпцигтен өзінің үлкен ұлы Карл туралы жаңалықтарды қамтитын хат алады. Алайда кіші ұлы Францтың оқыған мәтіні көңілге қонымды емес. Бұл кітапты Карлдің досы жазған деп есептеледі. Онда Карлдің қаншама қарызға батып, бай банкирдің қызын қыздан айырып, күйеуін дуэльде өлтіргені, содан кейін биліктен қашып кеткені баяндалады. Графқа белгісіз, хатты Франц өзі жазған - мазмұны мүлдем жалған - Карлдың нақты хаты жойылған. Жаңалықтан қатты алаңдаулы граф Францтан "достық кеңес" алып, Карлдан бас тартады. Граф мұндай қатаң шара Карлді мінез-құлқын өзгертуге талпындырады деп үміттенеді, және ол мұны жасағанда, граф Карлді қайтарып алғаны үшін қуанышты болады. Граф Францқа хат жазып, оны жұмсақ хабарлауға шақырады. Алайда Франц Карл мен әкесінің арасын одан бетер ажырату үшін, әсіресе, ашық хат жазады.

Екінші көрініс

1-ші сахнада Карл және оның досы Шпигельберг пабта ішіп жатыр. Тағы бірнеше досымыз келіп, Францтың Карлға жазған хаты да келіп жетті. Хатты оқыған соң, Карл хатты жерге құлатып, үнсіз бөлмеден шығып кетеді. Достары оны алып, оқып шығады. Карл болмаған кезде Шпигельберг топты қарақшылар тобына айналдыруды ұсынады. Карл қайтып келеді, және әрине, әкесі хаттың ашық-жарқынлығынан көңілі қалды. Достары оны тонаушы топтың басшысы болуға шақырады, Карл келіседі. Олар келісім жасап, бір-біріне және топқа адал болуға ант береді. Тек қана Шпигельберг қанағаттанбады, ол көшбасшы болуға үміттенген.

Үшінші көрініс

Бұл сахнада Франц Амалияға барады. Амалия Карлмен тұрмысқа шығып жатыр. Франц оған өтірік айтады, ол Карлден жиреніп, оны өзіне иеленуге үміттеніп отыр. Ол Карлдың өзіне берген балдағын жезөкшеге ақша төлеу үшін бергенін айтады. Францтың оқиғасында көрсетілген мінезінің осы қатты өзгеруі Амалияның шындыққа күмәндануына себеп болады және ол Карлға адал болып қалады. Ол Францтың өтірігін ашады және оның нағыз ниеттерін түсінеді. Ол оны шақырады, ол "әдепті" маскасын түсіріп, кек алуға ант береді.

Бірінші көрініс

Франц Карл мен графты жоюдың үлкен жоспарының негізін қалауды бастайды. Ол қарт графты қатты шоққа ұшыратып, өлімге душар етеді деп үміттеніп отыр. Ол балабақшадағы балабақшадан шыққан Херманды қарт графқа Карл туралы әңгіме айтып беруге талпындырады. Ол Германға Амалияны қабылдауға уәде береді. Герман жоспарды жүзеге асыру үшін бөлмені тастап кетеді, ал ол кеткен кезде Франц өзінің уәдесін орындауға ниеті жоқ екенін айтады. Франц Амалияны өзіне алғысы келеді.

Екінші көрініс

Герман қалтаға киім-кешегін жамылып келеді. Ол қарт графқа өзі де, Карл да жауынгер болған, Карл да шайқаста қаза тапқан деп айтады. Ол Карлдың соңғы сөздерін айтып, кінәлілерді ескі графқа жүктейді. Ол қатты таңғалып, Францтан тек қатал сөздер ғана алады. Ол төтеп бере алмай, жерге құлап, өлі болып көрінеді. Франц атақты иеленіп, өз елінің тұрғындарына қараңғы заманның келуі туралы ескертеді.

Үшінші көрініс

Осы уақыт аралығында Карл тонаушы топтың басшысы ретінде өмір сүруде. Олар Богемия ормандарында қоныстанған. Топ жаңа мүшелермен бірге өсіп келеді. Ұрылардың Карлға деген адалдығы да артады, Карл олардың бірін, Ролерді, асылудан құтқарып қалды. Құтылу жоспары қалаға от жағу арқылы жүзеге асырылады, бұл қаланы жояды және 83 адамды өлтіреді. Орман ішінде оларды көптеген сарбаздар қоршап алады, ал діни қызметкер Карл мен қарақшылар өмір сүруі үшін немесе бәрі өлуі үшін ультиматум беруге жіберіледі. Алайда қарақшылар басшыларына адал болып, "Өлім немесе бостандық!" деп айқайлайды. Екінші актінің аяқталуымен ұрыс басталады.

Бірінші көрініс

Франц Амалияны өзіне қосылуға мәжбүрлеуге тырысады. Ол қызына басқаша жол жоқ екенін айтады. Бірақ Амалия бұған ренжімейді, Францтың әйелі болудан гөрі ол монастырда болуды жөн көреді. Бұл Францты ашуландырады және ол оны күшпен алып кетуге қауіп төндіреді, оған пышақпен қауіп төндіреді. Амалия Францты құшақтап, жүрегі өзгергенін көрсетеді және оны қаруды алуға мүмкіндік ретінде пайдаланады. Ол Францқа бұрылып, егер ол оны тағы да қатерлесе, екеуінің, пышақ пен Францтың, бірлігін уәде етеді.

Екінші көрініс

Ұзақ және шаршап-шалдыққан шайқастан кейін қарақшылар жеңіске жетеді. Карл балалық шағы мен соңғы әрекеттері туралы ой жүгіртеді. Осы сәтте жаңадан келген Косинский сахнаға шығады. Ол тонаушыларға қосылғысы келеді, бірақ Карл оны бұған шақырмайды. Карл оған қарақшы болудың зиянды екенін айтып, қалыпты өмірге оралуын айтады. Косинский мәселені баса назарға алып, оның ұры болғысы келетінін сипаттады. Оның оқиғасы Карлмен көптеген тұстарды бөліседі, әсіресе Косинскийдің Амалия есімді қалыңдығы болған. Косинскийдің оқиғасы Амалияның графқа жоғалуымен аяқталады. Карл өзінің болашақ тағдырының бір бөлігін көріп, үйіне қайтуға шешім қабылдайды. Оның тонаушылары, соның ішінде Косинский де, оның соңынан еріп жүр.

Бірінші көрініс

Карл өзінің отанына келіп, Косинскийге саяхаттап, Карлді Бранд графы ретінде таныстыруды айтады. Карл өзінің балалық шағы мен жастық шағы туралы естеліктерін бөліседі, олар таныс сахнамен ойда болады, бірақ оның монологы біртіндеп қараңғылана түседі. Ол өзінің қайтып келуіне күмәнді сезімде, бірақ ол батылдықты жинап, қамалға кіреді.

Екінші көрініс

Амелия Карлды сарайлар арқылы алып жүреді. Ол оның шынайы кім екенін білмейді. Алайда Франц таңғажайып граф Брандты күдікпен қарайды. Ол өзінің қызметшісі Даниилді бейтаныс адамды уландыруға мәжбүрлейді, бірақ Даниил ар-ұжданынан бас тартады.

Үшінші көрініс

Дэниел Карлды ескі жарасынан таниды. Олар қамалдың іс-әрекеттерін талқылайды және Карл Францтың Карл мен әкесіне қарсы жасаған жоспар туралы біледі. Карл кетер алдында Амалияға тағы бір рет барып қалуды қалайды. Ол қазір кек алуды ойламайды.

Төртінші көрініс

Амаллиямен соңғы кездескенде, ол әлі Карлді тани алмайды, екеуі жоғалған махаббаттары туралы сөйлеседі. Карл өзінің іс-әрекеттерінің шынайылығын, олардың зорлық-зомбылығын талқылайды және олардың арқасында өзінің сүйіспеншілігіне қайта орала алмайтынын түсіндіреді. Амелия өзінің Карл тірі екеніне қуанышты, оның қашықтығына қарамастан, оны таза жақсы адам ретінде сипаттайды. Карл Амалияның өзіне деген сенімінен қаһарланып, қаланы тастап қашады, жақын маңдағы қарақшыларға қайта оралады.

Бесінші көрініс

Карл болмаған кезде Шпигельберг тонаушыларды Карлға қарсы жинап, олардың басшысы болуға тағы бір әрекет жасайды. Ұрылар Карлға адал болып қалады, ал Швейцер оның жақын достарының бірі Шпигельбергті осы әрекеті үшін өлтіреді. Карл топқа оралады және олар не істеу керектігін сұрайды. Ол оларға демалуға бұйырады, ал осы уақытта ол өлі Цезарь мен оның өлтірушісі Брут арасындағы қақтығыс туралы ән айтады. Ән ата-бабасының өлтірілуін талқылайды, бұл Брут Цезардың ұлы болуы мүмкін деген аңыздан шыққан. Бұл тақырып Карлдың есіне өзі жайлы ой салып, оның көңіл күйі төмендейді. Ол өзін-өзі өлтіруді ойлайды, бірақ ақыр соңында бұған қарсы шешім қабылдайды. Сол түні Герман орманға кіріп, ескі және қираған мұнараға азық-түлік жеткізіп береді. Мұнарада, оның өміріне жасалған сәтсіз әрекеттен кейін қарт граф Моор аштықтан өледі. Карл мұны байқап, қартты босатып, оны әкесі деп таниды. Әкесі оны танымайды. Қарт Карлға не болғанын, Францтың өзіне қалай қарағанын айтады. Карл бұл оқиғаны естігенде ашуға түседі және өзінің тонаушыларын қамалға шабуыл жасап, Францты сүйреп әкетуге шақырады.

Бірінші көрініс

Сол түні Францты қорқынышты түстер қорқытады. Ол қорқып, қорқып, қамалға шапшаң келеді, ол Даниэльге кездеседі, оған пасторды әкелуге бұйырады. Пастор келіп, екеуі сенім мен кінә туралы ұзақ дау-дамай жасайды, онда пастордың пікірлері түсіндіріледі. Франц пастордан ең ауыр күнә не деп ойлайтынын сұрайды, ал пастор ата мен бауырды өлтіру екі ең ауыр күнә екенін түсіндіреді. Бірақ, әрине, Францты уайымдауға қажеті жоқ, өйткені оның өлтіруге тірі әкесі де, ағасы да жоқ. Франц өзінің кінәсін мойындап, пасторды шығарып жібереді. Ол қарақшының жақындағанын естіп, олардың өзінен кейін келетінін біледі. Ол дұға етуге тырысады, бірақ оны істей алмайды және Даниэльді өлтіруді сұрайды. Дениел бұған келіспейді, сондықтан Франц мәселені өз қолына алып, өзін-өзі өлтіреді.

Екінші көрініс

Қарт граф Карлдің кім екенін әлі білмейтін, ұлдарының тағдырына қайғырады. Карл әкесінің батасын сұрайды. Ұрылар Амалияны лагерьге әкеледі, Карл өзінің Карл Моор және ұрылардың басшысы екенін жариялайды. Бұл жаңалық әлсіз ескі граф үшін соңғы сабан болып табылады, ол ақыры өледі. Амелия Карлды кешіріп, әлі де онымен бірге болғысы келетінін айтады. Карл тонаушы топқа берген уәдесіне сай, қашып кете алмайды. Амелия Карлсыз өмір сүре алмайды, сондықтан ол біреудің өзін өлтіруін сұрайды. Ұрылардың бірі онымен жұмыс істеуге ұсыныс жасайды, бірақ Карл оны орындауға мәжбүрлейді. Карл оны өлтіріп, топқа берген уәдесінен өкінді. Ол бір жақсылық жасауға шешім қабылдады, ол отбасының аштықтан өліп жатқан фермерге барып, өзін ұстап берді. Ол еңбекақысын алып, отбасын асырай алатын.

Шабыт

1730-1740 жылдары Виллерхаузендегі Треуш фон Баттлар отбасы оның драмасының негізін қалады. "Жарлаушылар" шығармасының бір көзі - Кристиан Шубарттың "Зур История дез гумхенслин Херценз" [Адам жүрегінің тарихы туралы] (1775) және екі ағайынды Треуш фон Баттлар туралы шынайы өмірлік оқиға. Үлкен ағасы Эрнст Карл және кіші ағасы Ханс Герман Вильгельм. Бұл Франкониядағы XVIII ғасырдың басындағы ең үлкен әлеуметтік және құқықтық жанжалдардың бірі болды. Майор Вильгельм фон Баттлар Оберштейнбах замогында Ева Элеонора фон Лентерсхаймға үйленді (Оберштейнбах веб-сайтында ол Франц деп аталады). Оның әкесі Эрхард фон Лентерсхайм эпилепсиямен ауыратын, алкогольге тәуелді адам болған. Ол қорғаншылыққа алынды. Вильгельмнің күйеу баласы ретінде мүлкін өзіне иеленуге құқығы бар еді. Сонымен қатар, Вильгельмнің қайын анасы Луиза фон Лентерсхайм (туған тегі фон Эйб) өзінің меншігі болғандықтан, Вильгельмге одан әрі пайдасын тигізу үшін, Вильгельм оны 1727 жылы 7 желтоқсанда қызметшімен өлтірді. Сот бірнеше жыл бойы жалғаса берсе де, олар кінәлі деп танылған жоқ. Шиллер Карлсакадемияда Вильгельм Филипп Иоганн Людвиг фон Бибрамен (Адельсдорф) (17651794) бірге оқыған. Вильгельм фон Бибра қаза тапқан қайын енесінің жақын туысы болғандықтан, Шиллердің оқиғаға қызығушылығын оятқан болуы мүмкін.

Мұра

Пьеса Достоевскийдің "Қарамазов ағайындылары" романында айтылған. Федор Карамазов өзін граф фон Мурмен салыстырады, ал үлкен ұлы Дмитрийді Франц Мурмен, ал Иван Карамазовты Карл Мурмен салыстырады. Ол сондай-ақ Иван Тургеневтің "Бірінші махаббат" романының бірінші тарауында және Шарлотта Бронтедің "Джейн Эйр" романының 28-тарауында қысқаша айтылған. Г. В. Ф. Гегель өзінің "Рух феноменологиясы" атты еңбегінде Карл Мурдың "жүрек заңы" үлгісін жасаған деп есептеледі. Бұл тұңғыш рет Жан Гипполит және басқалар ұсынған.

Әндер

"Амалия", 195, Op. пошта. 173 Жоқ. 1, - Франц Шуберттің 3-ші актінің 1-ші сахнасындағы мәтінге негізделген өлең.