Австриялық заңгер, энтомолог және либерал саяхатшы Каетан фон Фельдер

Кіріспе

Австриялық заңгер, энтомолог және либерал саясаткер Барон Кэетан фон Фельдер (19 қыркүйек 1814 – 30 қараша 1894) – австриялық заңгер, энтомолог және либерал саясаткер. Ол 1868 жылдан 1878 жылға дейін Вена қаласының мэрі қызметін атқарды.

Өмір және мансап

Фельдер қазіргі Венаның төртінші ауданы Виденде дүниеге келген. 1826 жылдан жетім қалған ол Сейтенштеттен аббаттығының гимназиясына, сондай-ақ Брно мен Венадағы мектептерге оқуға түсті және 1834 жылы Вена университетінде заң оқуын бастады. Брнода заңгерлік тәжірибесін аяқтағаннан кейін, Венада кеңседе жұмыс істеді және 1841 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1835 жылдан бастап ол Батыс және Оңтүстік Еуропаны, көбінесе жаяу, жан-жаққа саяхаттап, шетел тілдерін үйренді. 1843 жылдан бастап ол Терезиан академиясында көмекші және Венада сот аудармашысы болып жұмыс істеді, содан кейін 1848 жылы наурыз революциясының басталған күндерінен бірнеше күн бұрын Австрия адвокаттық экзаменін тапсырды. 1848 жылдың қазанында Фельдер Венаның жаңадан құрылған қалалық кеңесіне (Gemeinderat) сайланды, бірақ бірнеше айдан кейін саяси келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетті. Келесі он жыл бойы ол адвокат болып жұмыс істеді, Венада жеке кеңсесін ашты және саяхаттарын жалғастырды. Ол Шығысқа, Африкаға сапар шекті, 1852 жылы Хартумда жас Альфред Бреммен кездесті, Шығыс Еуропа арқылы Солтүстік мысқа дейін және Ресейге дейін барды. Ол қоңыздар мен көбелектердің үлкен коллекциясын жинады. 1860 жылы Леопольдина ғылым академиясына қабылданды. 1861 жылы Фельдер қайтадан Венаның Gemeinderat мүшесі болды және Төменгі Австрияның Ландтаг диетасында орын алды. 1863 жылы Венаның вице-мэрі болып сайланды, ал келесі жылы Венадағы Дунайды реттеу комиссиясын басқарды. Сондай-ақ 1863 жылы ол 14 жасар Антон Дрехердің ұлы, Еуропадағы ең ірі сыра зауыттарының бірінің иесі болған Антон Дрехердің ұлын тәрбиелеуге алды. Дрехер толыққанды жасқа келгенге дейін 1870 жылға дейін Фельдер бұл міндетті сәтті атқарды. Венаның мэрі Андреас Зелинка 1868 жылдың 21 қарашасында қайтыс болғаннан кейін, Фельдер 20 желтоқсанда оның орнына сайланды, бұл ретте өзінің амбициялы қарсыласы Юлиус фон Ньюалдты басып өтті. Қалалық кеңестегі либералды көпшіліктің қолдауымен ол бұл лауазымды шамамен он жыл бойы атқарды, 1871, 1874 және 1877 жылдары қайта сайланды. 1869 жылдан бастап ол Төменгі Австрия Ландтагының вице-президенті және Австрия Лордтар палатасының мүшесі болды, император Франц Иосиф I тағайындады. Фельдердің қызметінің ең жарқын тұстарының бірі – 1872 жылдан бастап Рингштрассе бульвары бойында салтанатты Вена қалалық үйінің салынуы және 1873 жылғы Дүниежүзілік көрменің ашылуы болды, онда ол өз тілдік дағдыларын пайдалана алды. Алайда Вена кеңесінде ыдырап бара жатқан либералдар Карл Люгер сияқты неміс ұлтшылдары мен христиандық-әлеуметтік саясаткерлердің күшейіп келе жатқан қарсылығына тап болды. Соңында 1878 жылдың шілдесінде Фельдер лауазымынан кетті. Фрайхерр абыройлы атағына ие болған ол 1880 жылдан 1884 жылға дейін Төменгі Австрия Ландтагының президенті болып қызмет етті, содан кейін денсаулығына байланысты отставкаға шығуға мәжбүр болды. Өмірінің соңғы жылдары Фельдер жеке өмірге шықты. Ол катаракта салдарынан көзі нашар көріп, жартылай соқыр болды, бірақ кең көлемді естеліктерін жариялады. Ол сексен жасқа толғаннан кейін бірнеше аптадан кейін қайтыс болды және Вейдлинг зиратына жерленді.

Felder was born in Wieden, today the fourth district of Vienna. An orphan from 1826, he attended the Gymnasium of Seitenstetten Abbey, as well as schools in Brno and Vienna, and began to study law at the University of Vienna in 1834. He completed his legal internship in Brno and articled clerk in Vienna, obtaining his doctorate in 1841. Since 1835 he had made intensive travels throughout Western and Southern Europe, mostly on foot, and studied foreign languages. From 1843 he also worked as an assistant at the Theresianum academy and as a court interpreter in Vienna, before passing the Austrian bar examination in 1848, only a few days before the outbreak of the March Revolution. In October 1848 Felder was elected to the newly established municipal council (Gemeinderat) of Vienna, however, he resigned a few months later due to political differences. Over the next ten years he worked as a lawyer, running his own office in Vienna, and continued his study trips. He travelled to the Orient, to Africa, where in 1852 he met with young Alfred Brehm in Khartoum, through Eastern Europe, to North Cape, and through Russia. He gathered a large collection of beetle and butterflies. In 1860 he joined the Academy of Sciences Leopoldina. In 1861, Felder again became a member of the Vienna Gemeinderat and also obtained a seat in the Landtag diet of Lower Austria. He was elected deputy mayor of Vienna in 1863 and head of the Vienna Danube regulation commission in the following year. Also in 1863, he took over the custody of 14 year old Anton Dreher Jr., the son of late Anton Dreher, owner of one of the largest breweries in Europe. Felder mastered this task until Dreher reached majority in 1870. When the Vienna mayor Andreas Zelinka died in office on 21 November 1868, Felder was elected his successor on December 20, outcompeting his ambitious rival Julius von Newald. Supported by a liberal majority in the municipal council, he held this office for almost ten years, being re elected in 1871, 1874 and 1877. From 1869 he also served as vice president of the Lower Austrian Landtag and member of the Austrian House of Lords, appointed by Emperor Franz Joseph I. One of the highlights of Felder's tenure was the erection of the lavish Vienna Town Hall on the Ringstraße boulevard from 1872 and the opening of the 1873 World Exhibition, whereby he could exploit his linguistic talent. However, in the Vienna council, the disintegrating Liberals had to face the rising opposition of German National and Christian Social politicians like Karl Lueger. Finally in July 1878, Felder resigned from office. Elevated to the noble rank of Freiherr, he once again served as president of the Lower Austrian Landtag diet from 1880 to 1884, when he had to step back for health reasons. In his late years, Felder retired to private life. He nearly went blind due to cataracts but published extensive memoirs. He died a few weeks after his eightieth birthday and was buried in the Weidling cemetery.

Ғылыми жұмыс

Фельдер сонымен қатар Алоис Фридрих Рогенхофермен және оның ұлы Рудольф Фельдермен бірлесе жасаған «Reise Fregatte Novara: Zoologischer Theil., Lepidoptera, Rhopalocera» (Новара фрегатының саяхаты) атты үш томдық еңбегімен де танымал (1865–1867). Комодор Бернхард фон Вюллерсторф Урбайрдің басқаруымен SMS Novara 1857–1859 жылдары саяхат жасады. Оның ұлы Рудольфтың көмегімен Каетан фон Фельдер (Lepidoptera саласында маман) Венадағы Табиғат тарихы мұражайында және Лондондағы Табиғи тарих мұражайында сақталатын үлкен энтомологиялық коллекция жинады. Табиғат тарихы мұражайында шамамен 1000 хат пен 1856-1891 жылдар аралығында Фельдерге жіберілген пошта карточкаларының жинағы бар. Бұл хаттар мен карточкалар 19 ғасырдың жетекші энтомологтарымен әлемнің түкпір-түкпірінен Фельдерге жіберілген және негізінен үлгілерді айырбастау және сатып алу, әсіресе Lepidoptera түрлерімен айналысады.