12 ғасырдағы норвегиялық ақсүйек Эрлинг Скакке

Кіріспе

12 ғасырдағы норвегиялық ақсүйек Эрлинг Ормссон (1115 – 18 маусым 1179), Эрлинг Скаке деп белгілі, 12 ғасырдағы норвегиялық ярл. Ол 1161-1184 жылдары Норвегия королі болған Магнус V-нің әкесі болды.

Өмірбаян

Эрлинг Ормсон Норвегияның Хордаланд графтығындағы Этнеде дүниеге келген. Ол Кирпинга Орм Свенссонның ұлы еді. Ол 1152-1155 жылдары Жерорта теңізінде Оркни графы Рёгнвальд Кали Колссонмен крест жорығына қатысып, атаққа ие болды. Ерлинг алдымен Киелі жерге, содан кейін Константинопольге, соңында Римге сапар шекті. Сицилияда араб жауынгерлерімен болған шайқаста, қылыш ұстаған араб Эрлингтің мойнына шапты. Осының салдарынан ол басын бір жаққа қарай бұруға мәжбүр болды ("skakke" сөзі "қисық" деген мағынаны білдіреді). Ол король Сигурд Йорсалфардың қызы Кристин Сигурдсдаттерге үйленді. Ерлинг Норвегия королі Инге I-нің қамқоршысы болды және король Инге 1161 жылы қайтыс болғаннан кейін Лендман партиясының (lendmannspartiet) жетекшілерінің біріне айналды. Эрлинг Скакке 1161 жылы өзінің ұлы Магнус Эрлингссонды Норвегия королі етіп сайлатып, 1163 жылы сегіз жасында тәж кигізді. Ерлинг эрл атағын алып, Магнус кәмелетке толмағандықтан нақты билікті өз қолына алды. 1166 жылы Сигурд Агнахатт және оның асырап алған ұлы Олав Уджев Оппландта күш жинап, Олавты король деп жариялады, ал граф Эрлинг Скакке Данияда болды. Олав бұрынғы король Øystein Magnussonның қызы Мария Øysteinsdotterдің ұлы еді. Эрлинг Норвегияға осы көтеріліске қарсы күресу үшін оралғаннан кейін Олав және оның адамдары Эрлингке Сёрумдағы Риджокулда шабуыл жасады. Эрлинг жараланып, мүжілген күйі қашып құтылды. 1168 жылы Олав пен оның адамдары Ослофьорд аймағына қарай оңтүстікке беттеді, бірақ Валердегі Стангер шайқасында жеңіліске ұшырады. Сигурд шайқаста қаза тапты, ал Олав қашып Данияға кетті. Сверре Сигурдсон Биркебейнерлердің басшысы болғанда Эрлингтің жағдайы қиынға түсті және ол 1179 жылы Нидарос маңындағы Калвскинет шайқасында қаза тапты. Король Сверре қайтыс болған қарсыласына құрмет көрсетіп, оның жерлеу рәсімінде сөз сөйледі. Эрлинг талантты адам болған, бірақ ол әрқашан ізгіліктерімен танылмаған. Оның жаулары, әсіресе өздерінің және ұлдарының мәртебесіне қатысты қатыгездік танытты. 1164 жылы ол Хардангерфьордта Августин канониктерінің Хальсней монастырын құрды.

Erling Ormsson was born at Etne in the county of Hordaland, Norway. He was the son of Kyrpinga Orm Sveinsson. He earned his reputation crusading with Rögnvald Kali Kolsson, the Earl of Orkney in the Mediterranean from 1152 to 1155. Erling first sailed to the Holy Land, then Constantinople, and lastly visited Rome. During a battle with Arab warriors on Sicily a sword wielding Arab cut Erling in the neck. This caused him from then on to tilt his head to one side ("skakke" means slanted). He was married to Kristin Sigurdsdatter, the daughter of King Sigurd Jorsalfar. Erling was the guardian of King Inge I of Norway and was one of the leaders of the Lendman Party (lendmannspartiet) after King Inge's death in 1161. Erling Skakke managed to have elected his son, Magnus Erlingsson as the king of Norway in 1161 and crowned in 1163, at the age of eight. Erling took the title of Jarl and held the real power since Magnus was a minor. In 1166, Sigurd Agnhatt and his foster son Olav Ugjæva raised a force in Oppland, and had Olav proclaimed king, while earl Erling Skakke was away in Denmark. Olav was the son of Maria Øysteinsdotter, the daughter of former King Øystein Magnusson. After Erling returned to Norway to fight this uprising, Olav and his men attacked Erling in an ambush at Rydjokul in Sørum. Erling was wounded and barely escaped. In 1168 Olav and his men ventured south to the Oslofjord area, but were there defeated in battle at Stanger in Våler. Sigurd was killed in the battle, but Olav escaped and went to Denmark. When Sverre Sigurdsson became the leader of the Birkebeiner, Erling's position was compromised, and he fell at the Battle of Kalvskinnet outside Nidaros in 1179. King Sverre honoured his fallen opponent by giving a speech at his funeral in the church. Erling was a talented man, but he was not always known for noble qualities. His enemies were ruthless, especially when it concerned their own position and that of their sons. In 1164, he founded Halsnøy Abbey, a monastery of Augustinian Canons, at Halsnøy on the Hardangerfjord.