Қанатты әскерлердің классификациясы және ауа үстемдігі үшін күрес
Air superiority fighter
Әуе үстемдігі жойғыштары – қарсылас авиацияны жеңіп, әуе кеңістігін бақылауға арналған әскери ұшақтар. Тарихы, түрлері, BVR және WVR жүйелері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көкшегіштерді жіктеу, басқа ұшақтармен күресуге және әуе кеңістігін бақылауға арналған.
Fighter aircraft classification tasked with combating other aircraft to gain control of the air
Әуе үстемдігі жобалы ұшақ (немесе әуе үстемдігі жобалы ұшақ) – қарсылас әуе күштеріне қарсы тактикалық басымдық (әуе үстемдігі) орнату арқылы жау әуе кеңістігін бақылауға арналған ұшақ. Әуе үстемдігі жобалы ұшақтардың негізгі міндеті – епті, жеңіл қаруланған ұшақтармен (көбінесе жаудың жобалы ұшақтарымен) әуедегі шайқас жүргізу және әуе кеңістігін бақылауға кез келген қарсылықты жою болып табылады, алайда кейбіреулері (мысалы, шабуылдық жобалы ұшақтар) әуеден жерге шабуылдар үшін қосымша рөл атқаруы мүмкін.
An air superiority fighter (also styled air superiority fighter) is a fighter aircraft designed to seize control of enemy airspace by establishing tactical dominance (air superiority) over the opposing air force. Air superiority fighters are primarily tasked to perform aerial combat against agile, lightly armed aircraft (most often enemy fighters) and eliminate any challenge over control of the airspace, although some (e. g. strike fighters) may have a secondary role for air to surface attacks.
Терминнің дамуы
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және Корея соғысында истребительдер олардың міндеттеріне қарай жіктелетін: ауыр истребитель, перехватчик, эскорттық истребитель, түнгі истребитель және т.б. 1950 жылдары басқарылатын зымырандардың дамуымен, истребительдердің конструкциясы екі бағытқа бөлінді: көру қабілетінен тыс қашықтықта (BVR) күресуге оңтайландырылған (перехватчиктер) және көру қабілеті шегінде (WVR) күресуге оңтайландырылған (әуе үстемдігі истребительдері). АҚШ-та BVR-ді жақтаған ықпалды мамандар алға қарай атуға арналған қаруы жоқ, мысалы, алғашқы F-4 Phantom II сияқты ұшақтар жасады, себебі олар WVR шайқасына түсу қажеттігі тумайды деп есептеді. Бұл ұшақтар жоғары маневрлік қабілеттерінен бас тартып, өзге де көрсеткіштерге назар аударды, себебі олар жаудың истребительдерімен тікелей шайқасқа түспейді деп болжамдады.
During World War II and through the Korean War, fighters were classified by their role: heavy fighter, interceptor, escort fighter, night fighter, and so forth. With the development of guided missiles in the 1950s, design diverged between fighters optimized to fight in the beyond visual range (BVR) regime (interceptors), and fighters optimized to fight in the within visual range (WVR) regime (air superiority fighters). In the United States, the influential proponents of BVR developed fighters with no forward firing gun, such as the original F 4 Phantom II, as it was thought that they would never need to resort to WVR combat. These aircraft would sacrifice high maneuverability, and instead focus on other performance characteristics, as they presumably would never engage in a dogfight with enemy fighters.
Бірінші әуеде билік етуші ұшақтар
Қазіргі заманғы әскери әуе күштерімен болған жауынгерлік тәжірибеден алынған сабақтардан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің VFAX/VFX және АҚШ Әскери-әуе күштерінің F X (Fighter Experimental) жобалары тактикалық бағыттарын қайта қарастырып, нәтижесінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F-14 Tomcat және АҚШ Әскери-әуе күштерінің F-15 Eagle ұшақтары құрылды. Екі ұшақ та әуеде басымдыққа қол жеткізу үшін жасалды, және олардың екеуінің де әзірлену кезінде, жақын арадағы истребитель шайқасында тиімді болуына ерекше мән берілді. Жоғары жылдамдығы мен жетілген радарларының арқасында екі ұшақ та перехватчиктер ретінде де қолданылады. Ал, Кеңес Одағы (және одан кейін Ресей Федерациясы) әуедегі басымдық үшін МиГ-31 және МиГ-29 сияқты жеке-жеке ұшақ түрлерін, ал Су-27 ұшағы әуедегі басымдық және перехватчик міндеттерін бірге атқара алады.
After lessons learned from combat experiences involving modern military air capacity, the U. S. Navy's VFAX/VFX and U. S. Air Force's F X (Fighter Experimental) reassessed their tactical direction which resulted in the U. S. Navy's F 14 Tomcat and US Air Force's F 15 Eagle. The two designs were built to achieve air superiority and significant consideration was given during the development of both aircraft to allow them to excel at the shorter ranges of fighter combat. Both aircraft also serve as interceptors due to their high maximum speed and advanced radars. By contrast, the Soviets (and the succeeding Russian Federation) developed and continue to operate separate types of aircraft, the interceptor MiG 31 and the short range MiG 29 for air superiority, although the long range Su 27 can combine the roles of air superiority and interceptor.
Екінші реттік жер асты шабуыл қабілеттілігінің дамуы
АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін F-14 Tomcat бастапқыда әуеде басымдыққа ие болу үшін, сондай-ақ флотты қорғауға арналған ұшқыш және тактикалық әуе барлауға қолданылды. Керісінше, көп мақсатты F/A-18 Hornet шабуылдаушы ұшақ ретінде жобаланған, бірақ қажет болған жағдайда жаудың ұшақтарына қарсы қорғануға жететіндей мүмкіндіктерге ие болды. F-14 екінші деңгейдегі жерге шабуылдау қабілетіне ие болғанмен (AWG 9 және жерден әуеге қару қолдану опциялары бар Stores Management System (SMS) және қарапайым бағдарламалық жасақтамасы болғанмен), сол кезде Флот оны қорғаныс электрондық контршараларының (DECM) жетіспеуі және құрлықтағы операциялар үшін радарлық іздеу және ескерту (RHAW) жүйесінің болмауы, сондай-ақ ұшақтың жоғары құнына байланысты жерге шабуылдау рөлінде қолданудан қорқыныш білдірді. 1990 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері F-14 ұшақтарына LANTIRN құрылғыларын қосып, оларды дәлдікпен жерге шабуылдау миссияларында қолданды. F-15 Eagle бастапқыда "жерге бір фунт та салмау" принципімен әуеде басымдыққа ие болу үшін және ұшқыш ретінде жобаланған. Дегенмен, F-15C "ақымақ" және GPS басқарылатын бомбаларды тасымалдай алады, бұл мүмкіндікті алғаш рет Израиль Әуе күштері қолданды. Шындығында, негізгі ұшақ конструкциясы өте қабілетті шабуылдаушы ұшақ, F-15E Strike Eagle жасауға жеткілікті әмбебап болды. Ол жерге шабуылдауға арналғанмен, бастапқы F-15-тің әуедегі соққы беру қабілетін сақтайды. Сол сияқты, F-16 Fighting Falcon да бастапқыда ұшқыш ретінде жобаланған, бірақ содан бері кез келген ауа райында қолданылатын көп мақсатты ұшаққа айналды. 1990 жылдан бері F-14 және F-15 сияқты әуеде басымдыққа ие болуға арналған ұшақтар шабуылдау рөліне тартылып және/немесе шабуылдауға арналған ұшақтар пайда болғандықтан, әуеде басымдыққа ие болуға арналған ұшақтар мен көп мақсатты ұшақтар арасындағы шекара біраз бұзылды. F-22 Raptor, негізінен әуеде басымдыққа ие болу үшін жобаланған, миссиялық жүйелерді жаңарту арқылы дәлдікпен шабуылдау қабілетін алды. Сол сияқты, МиГ-29 және Су-27 бастапқыда әуеде басымдыққа ие болу үшін жобаланғанмен, олар әртүрлі ауадан жерге қару қолдануға бейімделді, бұл оларды көп мақсатты ұшақтарға айналдырды, шындығында Су-34 шабуылдаушы ұшағы Су-27 негізінде жасалған. F-14 Tomcat зейнеткерлікке шыққаннан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері F/A-18 Hornet және оның үлкейтілген нұсқасы F/A-18E/F Super Hornet-ті флотты қорғауға арналған ұшқыш ретінде пайдаланды, бірақ Hornet бастапқыда көп мақсатты шабуылдаушы ұшқыш ретінде жобаланған. Ұшақтарды әзірлеудің жоғары құнына байланысты, АҚШ Әскери-әуе күштерінің келесі буын әуеде басымдыққа ие болу платформалары бастапқыда шабуылдау мүмкіндіктерімен жабдықталған көп мақсатты болады.
For the US Navy, the F 14 Tomcat was initially deployed solely as an air superiority fighter, as well as fleet defense interceptor and tactical aerial reconnaissance. By contrast, the multirole F/A 18 Hornet was designed as strike fighter while having only enough of an edge to defend itself against enemy fighters if needed. While the F 14 had an undeveloped secondary ground attack capability (with a Stores Management System (SMS) that included air to ground options as well as rudimentary software in the AWG 9), the Navy did not want to risk it in the air to ground role at the time, due to its lack of proper defensive electronic countermeasures (DECM) and radar homing and warning (RHAW) for overland operations, as well as the fighter's high cost. In the 1990s, the US Navy added LANTIRN pods to its F 14s and deployed them on precision ground attack missions. The F 15 Eagle was envisioned originally as an air superiority fighter and interceptor under the mantra "not a pound for air to ground". However, the F 15C can carry "dumb" and GPS guided bombs, such capabilities which were first used by the Israeli Air Force. In fact, the basic airframe proved versatile enough to produce a very capable strike fighter, the F 15E Strike Eagle. While designed for ground attack, it retains the air to air lethality of the original F 15. Similarly, the F 16 Fighting Falcon was also originally designed as fighter but has since evolved into a successful all weather multirole aircraft. Since the 1990s, with air superiority fighters such as the F 14 and F 15 pressed into the strike role and/or having a strike derivative, the lines between air superiority fighters and multirole fighters has blurred somewhat. The F 22 Raptor, designed primarily as an air superiority fighter, would receive precision strike capabilities through mission system upgrades. Similarly the MiG 29 and Su 27, despite originally designed for air superiority, have been commonly outfitted to use a range of air to surface armaments which would make them multirole fighters, indeed the Su 34 strike fighter has been derived from the Su 27. With the retirement of the F 14 Tomcat, the US Navy has pressed its F/A 18 Hornet and its upsized derivative, the F/A 18E/F Super Hornet, into a fleet defence fighter, despite the Hornets being originally designed as multirole strike fighters. Due to the high costs of aircraft development, the next generation of USAF air superiority platforms will be multirole with strike capabilities designed from the outset.
Әуеде басымдықты қамтамасыз ететін ұшақтардың тізімі
ЕлӨндірушіАвиацияҰсынылған жылАмерика Құрама ШтаттарыMcDonnell DouglasF 15 Eagle1976ЖапонияMitsubishi Heavy IndustriesF 15J1981КСРО/РесейSukhoiSu 271985КСРО/РесейSukhoiSu 301996КСРО/РесейSukhoiSu 331998ҚытайШенян АэрокосмикалықJ 111998ФранцияDassault AviationDassault Rafale2001ИндияHindustan Aeronautics LimitedSu 30 MKI2002Германия/Италия/Испания/ҰлыбританияEurofighterTyphoon2003Америка Құрама ШтаттарыLockheed MartinF 22 Raptor2005ҚытайChengdu AerospaceJ 202017МалайзияSukhoiSu 30 MKM2007