Кіріспе
Жапониядағы денсаулық сақтау жүйесінің шолуы жалпы денсаулық мәселелері
general health issues
Жапониядағы денсаулық сақтау жүйесі түрлі қызметтерді ұсынады, оның ішінде профилактикалық тексерулер, жүктілікке дейінгі күтім және жұқпалы ауруларды бақылау. Пациенттер осы қызметтер құнының 30% өтемесін төлейді, ал қалған 70% мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылады. Жеке медициналық қызметтерге төлемдерді жалпыға ортақ денсаулық сақтау жүйесі қамтамасыз етеді, ол мемлекеттік комитет белгілеген бағалармен қолжетімділік теңдігін ұсынады. Жапонияның барлық тұрғындары заң бойынша міндетті түрде денсаулық сақтануға ие болуы керек. Жұмыс берушілерден сақтандыру алғандарға мүмкіндік жоқ болған жағдайда, олар жергілікті органдар басқаратын ұлттық денсаулық сақтану бағдарламасына қатыса алады. Пациенттер өздері қалаған дәрігерді немесе медициналық мекемені таңдауға құқылы және оларға қызмет көрсетуден бас тартуға болмайды. Заң бойынша, ауруханалар коммерциялық емес ұйымдар болып табылуы және дәрігерлер басқаруы керек. Медициналық қызметтер бағасы қолжетімділікті сақтау үшін мемлекет тарапынан қатаң реттеледі. Отбасының табысына және сақтандырылған адамның жасына байланысты пациенттер медициналық қызметтер құнының 10%, 20% немесе 30% төлейді, ал қалған бөлігін мемлекет төлейді. Сонымен қатар, әрбір отбасы үшін айлық шекті сома белгіленеді, ол да табыс пен жасқа байланысты, және осы шектен асып кеткен медициналық қызметтер құны мемлекет тарапынан өтемақыланады немесе қайтарылады. Сақтандыруы жоқ пациенттер медициналық қызметтер құнының 100% төлеуге міндетті, бірақ мемлекеттік жәрдемақы алатын төмен кірісті отбасылар үшін төлем алынбайды.
Тарих
Қазіргі жапондық денсаулық сақтау жүйесі Мейдзи қайта жаңғыруынан кейін батыс медицинасының енгізілуімен дамуын бастады. Дегенмен, міндетті сақтандыру 1927 жылға дейін құрылмады, сол кезде алғашқы жұмысшылардың денсаулық сақтану жоспары жасалды. 1961 жылы Жапонияда барлық азаматтарға арналған денсаулық сақтану жүйесі іске қосылды, нәтижесінде елдің дерлік барлық халқы сақтандырылды. Алайда, қосымша төлем ставкалары айтарлықтай ерекшеленді. Жұмысшылардың денсаулық сақтануына тіркелгендер алғашқы рет дәрігерге келгенде тек номиналды сома төлесе, олардың тәуелділері мен Ұлттық денсаулық сақтануға тіркелгендер барлық қызметтер мен дәрі-дәрмектер үшін баға тізімі бойынша бағаның 50% төлеуге міндетті болды. 1961 жылдан 1982 жылға дейін қосымша төлем мөлшері біртіндеп 30%-ға дейін төмендетілді. 1983 жылдан бастап барлық егде жастағы адамдар мемлекеттік сақтандырумен қамтылды. 1980-жылдардың соңында үкімет пен кәсіби қауымдар жүйені өзгертуді қарастырды, осылайша әрбір географиялық аймақта біріншілік, екіншілік және үшіншілік деңгейдегі медициналық көмек нақтырақ бөлінеді. Бұдан әрі, емдеу орындары қызмет деңгейі бойынша белгіленетін болады және күрделі медициналық көмек алу үшін жолдама қажет болады. Саясаткерлер мен басқарушылар әртүрлі сақтандыру жүйелерін біріктіру және шығындарды бақылау қажеттігін мойындады. 1990-жылдардың басында 1000-нан астам психиатриялық аурухана, 8700 жалпы аурухана және 1000 көппрофильді аурухана болды, олардың жалпы сыйымдылығы 1,5 миллион төсекке жетті. Ауруханалар стационарлық және амбулаторлық көмек көрсетеді. Сонымен қатар, 79000 емхана негізінен амбулаторлық қызметтер ұсынды, ал 48000 тіс дәрігерлері жұмыс істеді. Көптеген дәрігерлер мен ауруханалар дәрі-дәрмектерді тікелей пациенттерге сатса, 36000 дәріханада пациенттер синтетикалық немесе шөптік дәрі-дәрмектерді сатып ала алатын болды. Ұлттық денсаулық сақтауға жұмсалған шығындар 1965 жылы 1 триллион иеннен 1989 жылы 20 триллион иенге дейін өсті, яғни Жапонияның ұлттық табысының 5%-дан 6%-ға дейін көтерілді. Бір мәселе – денсаулық сақтау қызметкерлерінің тең емес таралуы, мұнда қалаларға қарағанда ауылдық аймақтарға басымдық берілді. 1990-жылдардың басында 191,400 дәрігер, 66,800 стоматолог, 333,000 медбике, сондай-ақ массаж, акупунктура, моксибуссия және басқа да Шығыс Азиялық емдеу әдістерін жүзеге асыруға лицензиясы бар 200 000-нан астам адам болды.
Құны
+ Жапонияның денсаулық сақтауын қаржыландыру (2010) Мемлекеттік 14,256 млрд. иена (38.1%) Үкімет 9,703 млрд. иена (25.9%) Әкімшіліктер 4,552 млрд. иена (12.2%) Әлеуметтік сақтандыру 18,1319 млрд. иена (48.5%) Жұмыс берушілер 7,538 млрд. иена (20.1%) Жұмыскерлер 10,5939 млрд. иена (28.3%) Жеке төлемдер 4,757 млрд. иена (12.7%) Басқалары 274 млрд. иена (0.7%) Барлығы 37,420 млрд. иена
2008 жылы Жапония денсаулық сақтауға ұлттық жалпы өнімнің (ЖЖӨ) 8,2%-ын, немесе жан басына шаққанда 2859,7 АҚШ долларын немесе 405 737,84 иен жұмсады. Бұл көрсеткіш бойынша Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдері арасында 20-орынды иеленді. 2008 жылы ЖЖӨ-нің үлесі ЭЫДҰ елдерінің орташа көрсеткішімен бірдей болды. 2018 жылғы деректерге сәйкес, бұл үлес ЖЖӨ-нің 10,9%-ына дейін өсті, ЭЫДҰ-ның 8,8%-дық орташа көрсеткішін басып өтті. 1980-жылдары көптеген дамыған елдердегідей, денсаулық сақтауға жұмсалатын қаражат қарқынды түрде өсті. АҚШ сияқты кейбір елдер шығындардың өсуіне мүмкіндік бергенімен, Жапония шығындарды бақылау үшін денсаулық сақтау саласын қатаң реттеді. Денсаулық сақтау министрлігі мен дәрігерлер арасындағы келіссөздер арқылы барлық медициналық қызметтердің бағасы екі жылда бір рет белгіленеді. Бұл келіссөздер әрбір медициналық процедура мен дәрі-дәрмектің бағасын анықтайды және бағалар бүкіл елде біркелкі болады. Егер дәрігерлер табыс табу үшін артық процедураларды тағайындау арқылы жүйенің әрекет ету механизмін бұзуға тырысса, үкімет келесі баға белгілеу кезеңінде осы процедуралардың бағасын төмендетуі мүмкін. Мысалы, 2002 жылы үкімет МРТ-ның бағасын 35%-ға төмендеткен болатын. Пациенттің айлық төлемдері белгілі бір шекте жеткеннен кейін, одан әрі төлем қабылданбайды. Айлық төлемдердің шегі кіріс және жасқа қарай үш деңгейге бөлінеді. Қаражатты үнемдеу үшін Жапония генериктік дәрілерді қолданады. 2010 жылы Жапония Ұлттық денсаулық сақтану тізіміне жаңа дәрілерді қосуды жоспарлаған. Жасқа байланысты аурулар ең маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Фармацевтикалық компаниялар осы жастағы адамдарға бағытталған зерттеулер мен маркетингке баса назар аударады.
Қаулы
Жапонияда туған адамдардың өмір сүру ұзақтығы әлемдегі барлық елдердің ішінде ең жоғары. 2009 жылы өмір сүру ұзақтығы 83 жасқа жеткен (ерлер үшін 79.6 жас, әйелдер үшін 86.4 жас). 2008 жылы 1000 тұрғынға шаққандағы жедел жәрдем көрсететін төсектердің саны 8.1 болды, бұл АҚШ (2.7) сияқты басқа дамыған елдерден жоғары. Төсекке шаққандағы қызметкерлердің саны өте төмен. Еуропаның орташа көрсеткіштерімен салыстырғанда, бір адамға шаққандағы МРТ сканерлерінің саны төрт есе, ал КТ сканерлерінің саны алты есе көп. Науқастар дәрігерге жылына орта есеппен 13 рет барады, бұл дамыған елдердің орташа көрсеткішінен екі есе көп. 2008 жылы 1000 тұрғынға шаққандағы дәрігерлердің саны 2.2 болды, бұл АҚШ-тағы көрсеткішпен (2.4) шамалас. Практикалық медбикелердің саны 9.5 болды, бұл АҚШ-тағыдан (10.8) сәл төмен, ал Ұлыбританиядағы (9.5) немесе Канададағы (9.2) көрсеткіштерге жуық. Дамыған елдер ұйымының (ЭЫДҰ) мәліметтері бойынша, Жапонияда мамандар мен жалпы тәжірибелі дәрігерлер бірге есептеледі, бірақ білімін аяқтағаннан кейін, олардың тек азы ғана мамандануын жалғастырады. Қалғандары ірі ауруханаларды тастап, шағын аудандық ауруханаларда жұмыс істейді немесе жалпы тәжірибелі дәрігер ретінде жеке кабинет ашады, бірақ арнайы қайта оқытудан өтпейді. Сакурамото және авторлар (2007) зерттеулеріне сәйкес, Жапонияда асқазан-ішек қатерлі ісігіне шалдыққан пациенттерде хирургиялық емдеу және хирургиядан кейінгі химиотерапия нәтижелері АҚШ-қа қарағанда жақсы. Америкалық онкология қауымдастығы мен Жапонияның қатерлі ісіктерді зерттеуді қолдау қорының есептерін салыстырғанда, Жапония өкпе, ішек, бүйрек және бауыр қатерлі ісігінен 5 жылдық өмір сүру көрсеткіштері бойынша көш бастап тұр. Аталған салыстыру АҚШ ректальді, сүт безі, простата және лимфома қатерлі ісігінен 5 жылдық өмір сүру көрсеткіштері бойынша алда екенін көрсетті. Жапонияда хирургиялық емдеудің нәтижелері көптеген қатерлі ісіктерде жақсырақ, ал АҚШ-та соңғы сатыдағы қатерлі ісіктерде химиотерапияның белсенді қолданылуына байланысты жалпы өмір сүру ұзақтығы артық. АҚШ-тың бүйрек деректері жүйесінің (USRDS) 2009 жылғы және Жапонияның нефрология қоғамының 2009 жылғы мәліметтерін салыстырғанда, Жапонияда диализден өтетін науқастардың жылдық өлім-жітімі 13% құрайды, ал АҚШ-та 22.4% құрайды. Диализден өтетін науқастардың 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші Жапонияда 59.9%, ал АҚШ-та 38%. "Жапондық коронарлық артерия айналып өту операциясы әлемдік көшбасшы бола ала ма?" атты мақаласында Ниппон медицина мектебінің профессоры Масами Очи жапондық коронарлық айналып өту операцияларының көрсеткіштері басқа елдерден жоғары екенін атап өтті. Халықаралық жүрек және өкпе трансплантациясы қауымдастығының мәліметтері бойынша, 1992 мен 2009 жылдар аралығында жүрек трансплантациясы жасаған науқастардың 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші 71.9% (ISHLT 2011.6) болды, ал жапондық жүрек трансплантациясын алған науқастардың 5 жылдық өмір сүру көрсеткіші Осака университетінің мәліметіне сәйкес 96.2% құрады. Алайда, 2011 жылға дейін елде донорлардың жетіспеуіне байланысты тек 120 жүрек трансплантациясы жасалды. Дене денсаулығына қарағанда, Жапониядағы психикалық денсаулық сақтау сапасы басқа дамыған елдерге қарағанда төмен. Реформаларға қарамастан, Жапонияның психиатриялық ауруханалары пациенттерді бақылаудың ескірген әдістеріне сүйенеді, дәрі-дәрмектерді міндетті түрде қабылдау, оқшаулау (жеке бөлмеде ұстау) және физикалық шектеулер (пациенттерді төсекке байлау) деңгейі басқа елдерге қарағанда жоғары. Жапонияда байланған науқастарда терең тамыр тромбозының жоғары деңгейі анықталды, бұл мүгедектікке және өлімге әкелуі мүмкін. Көптеген басқа елдердегідей, шектеулерді қолдануды азайтудың орнына, жапондық ауруханаларда медициналық шектеулерді қолдану 2003 жылдан 2014 жылға дейін (10 682) 10 жыл ішінде екі есеге өсті. 47 жергілікті әкімшілік облыстар денсаулық сақтау сапасын қадағалауға жауапкершілік алады, бірақ емдеу немесе нәтиже туралы жүйелі мәліметтер жинамайды. Олар жыл сайынғы ауруханалық тексерулерді жүзеге асырады. Жапонияның денсаулық сақтау сапасы жөніндегі кеңесі ауруханалардың шамамен 25% -ын аккредиттеуде. Жапондық медициналық қызметтердің сапасының бір мәселесі - медициналық қателіктер орын алғанда ашықтықтың жетіспеуі. 2015 жылы Жапония ауруханаларды күтпеген өлім жағдайларын зерттеуге және есептерді туысқандарына және үшінші тарап ұйымына ұсынуға міндеттейтін заң қабылдады. Алайда, өлімнің күтпегені екенін анықтау аурухананың құзырында. Науқастар мен олардың отбасылары зерттеу сұрауға құқылы емес, бұл жүйені тиімсіз етеді. Сонымен қатар, жапондық медицина қызметкерлері жапондық медицина журналистерінің медицинаға қарсы сынды әшекейлеуге, сенсациялық жағдай жасауға және кейде жалған мәлімдемелер жасауға бейім екендігіне байланысты ашық ақпарат беруге тартыншақ. Алайда, басқа елдермен салыстырғанда ауруханаға барудың жоғары саны және жалпы жақсы нәтижелер медициналық жағдайлардың нашарлау деңгейі басқа елдерден жоғары емес екенін көрсетеді. Қызметкерлердің жетіспеушілігіне байланысты науқастарды дұрыс медициналық мекемеге бағыттауда тиімділікке қол жеткізу маңызды. Жапониядағы ауруханалардың 92% -ы жеткілікті емес дәрігерлермен қамтамасыз етілген, ал медбикелер жеткілікті. Тек 10% ауруханада дәрігерлер жеткілікті, ал медбикелер жетіспейді. 2009 жылы балалардың церебральды параличімен тууына байланысты талап арыздарды қарауға қатысты кінәлі емес тәсіл енгізілді. Бұл сот процестерінің азаюына және осы жағдаймен туған балалардың санының 25% азаюына әкелді.
Қол жеткізу
Жапонияда қызметтер аймақтық/ұлттық мемлекеттік ауруханалар немесе жеке ауруханалар/клиникалар арқылы ұсынылады, және науқастар кез келген мекемеге тең қол жеткізе алады, бірақ ауруханалар жолдамасыз келген науқастардан көбірек ақы алуға бейім. Жоғарыда айтылғандай, Жапониядағы шығындар басқа дамыған елдермен салыстырғанда әлдеқайда төмен, бірақ пайдалану көрсеткіштері одан да жоғары. Көптеген бір дәрігерлік клиникалар жазбаға жазуды қажет етпейді, және сол күні кездесулер қалыпты жағдай, ерекшелік емес. Жапондық науқастар компьютерлік томография және МРТ сияқты медициналық технологияларды жақсы көреді, және олар МРТ-ны британдықтарға қарағанда 8 есе, ал американдықтарға қарағанда 2 есе көп жасайды. Орташа жапондық адам ауруханаға орташа американдықтан 4 есе көп барады. Ауруханаға салыстырмалы түрде аз проблемалармен көп адамдардың келуіне байланысты, кейбір аймақтарда медициналық ресурстардың жетіспеушілігі туындауы мүмкін. Бұл мәселе Жапонияда, әсіресе Токиода кеңінен алаңдатуда. Бір есепте көрсетілгендей, Жапониядағы ауруханалар 14 000-нан астам жедел жәрдем науқасын емдеуден бұрын кем дегенде үш рет қабылдаудан бас тартқан. 2007 жылы жасалған және 2009 жылы жарияланған үкіметтік сауалнама Токио аймағында осындай бірнеше оқиғаны келтірді, соның ішінде 14 ауруханадан бас тартқаннан кейін 90 минуттан соң қайтыс болған қарт адамның жағдайы, сондай-ақ, қатты бас ауруына шағымданған жүкті әйелдің жеті Токио ауруханасынан қабылдаудан бас тартуы және бала туғаннан кейін диагнозы қойылмаған ми геморрагиясынан қайтыс болуы. "Тараи мауаши" (жедел жәрдем науқасын қабылдамас бұрын бірнеше ауруханалардың бас тартуы) деп аталатын жағдай, ауруханаларға төленетін өтемақының төмендігіне байланысты, ауруханалардың жұмыс істеуі үшін жоғары деңгейде толу қажеттігіне, ауруханада жату науқас үшін арзан қонақүйлерге қарағанда ыңғайлырақ болуына, мамандардың жетіспеушілігіне және емдеуге минималды қажеттілігі бар науқастардың жүйеге көптеп келуіне байланысты деп есептеледі.
Сақтандыру
Денсаулық сақтау сақтандыруы, принцип бойынша, Жапония тұрғындары үшін міндетті, бірақ оны орындамаған 10% адамға ешқандай жаза санкциясы қарастырылмағандықтан, іс жүзінде ерікті болып табылады. Батыс медицинасы мен денсаулық сақтаудан өзге, жапондық сақтандыру лицензияланған мамандардан акупунктура, емдік массаж сияқты дәстүрлі емдеу түрлерін де қамтиды. Жапонияда барлығы 8 денсаулық сақтандыру жүйесі және шамамен 3500 сақтандыру компаниясы бар. Марк Бритнеллдің айтуынша, көптеген шағын сақтандыру компаниялары бар екені кеңінен мойындалған. Олар екі категорияға бөлінеді: Қызметкерлердің денсаулық сақтандыруы (健康保険) және Ұлттық денсаулық сақтандыруы (Жапония) (Ұлттық денсаулық сақтандыруы). Қызметкерлердің денсаулық сақтандыруы мына жүйелерге бөлінеді: ай сайынғы сақтандыру жарнасы отбасы бойынша төленеді және жылдық табысқа байланысты есептеледі. Жеке денсаулық сақтандыруы тек қосымша төлемдерді немесе жабылмаған шығындарды өтеуге арналған, ал ауруханадағы күніне немесе жасалған операцияға белгілі бір сома төленеді, нақты шығындар ескерілмейді. Ұзақ мерзімді күтімге арналған жеке сақтандыру жүйесі (Kaigo Hoken) муниципалитеттер басқаруында болады. 40 жастан асқан адамдар табысының шамамен 2% -ын төлейді. Жапониядағы пациенттер медициналық қызметтер құнының 30% -ын төлейді. Егер шығын көбірек болса, оларға 80-90% дейін қайтарылады. Зейнеткерлер, SHSS (Зейнеткерлердің сақтандыруы) арқылы қамтылған болса, өз қалтасынан тек 10% төлейді. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, денсаулық сақтау ұйымдары стационарлық және амбулаториялық емге миллиардтаған сома жұмсаған. Стационарлық емге 152 миллиард, ал амбулаториялық емге 147 миллиард жұмсалды. Ұзақ мерзімді перспективада 41 миллиард жұмсалды. Бүгінде Жапония медициналық шығындардың өсуі, әр адамға берілетін жәрдемақының тең еместігі және елдің денсаулық сақтандыру бағдарламаларына жүктеме сияқты ауыр мәселелермен күресіп жатыр. Жапония денсаулық сақтау жүйесін жақсарту үшін Өнеркәсіптік бәсекеге қабілеттілікті арттыру жоспарына жүгінді. Оның мақсаты – аурулардың алдын алу және адамдардың өмір сүру ұзақтығын арттыру. Алдын алуға болатын аурулардың алдын алған жағдайда, Жапония басқа шығындарға көп ақша жұмсамайды. Бұл жоспар медициналық және денсаулық сақтау қызметтерінің сапасын жақсартуға да көмектеседі.