Кіріспе

Клдекари герцогтығы, кейде Триалети графтығы деп те аталады, 876 жылдан 1184 жылға дейін Грузия корольдігінің құрамындағы герцогтік (саериставо) болды. Липаритидтер Багуаши әулетінің билігінде болған герцогтік, қазіргі Квемо Картли облысының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Шағын аумағына қарамастан, Багратиони патшаларының грузин вассалдары мен княздықтарын біріктірілген мемлекетке енгізу әрекеттеріне кедергі келтірді.

Тарих

876 жылы Багуаши әулетінен Липарит I герцогтікті құрды, ол Абхазия патшаларының Аргвети (Жоғарғы Имеретидегі) иелігінен қуылған еді. Жаңа иелігінде Липариттер Иберияның грузин Багратид князі Давид I-нің билігін мойындады. Олар Триалети жотасының стратегиялық тауына "Тас қақпа" (шекаралық бекіністердің әдеттегі атауы, "Алан қақпасын" қараңыз) салынған Клдекари бекінісін салды, ол Шығыс Грузия аймақтарын Оңтүстік көрші елдермен және Византия империясымен байланыстыратын жартастан өткен жолдарды бақылауға мүмкіндік берді. Бұл аймақ Давидтің туысы Жавахети Гуарамның иелігінде болды, және бұл әрекет Багратидтер арасындағы жікке әкелді, ол 881 жылы Давидтің жүрегінен туған інісі (Гуарам Мампалидің ұлы) Насраның қолынан қаза тапқанмен аяқталды. Соңғы азамат соғысында Липарит Давидтің мұрагері, IV Адарнасені қолдады, ол жеңіске жетіп, 888 жылы армян қолдауымен Иберия патшасы болып таж киді. Осылайша Липарит және оның ұрпақтары Триалети мен Клдекаридің мұрагерлік герцогтігін қамтамасыз етті. Олар тез арада ықпалды болып, көбірек иелік пен мәртебеге ие болды. 11 ғасырдың басында Багратид әулеті біртұтас грузин монархиясын құрғанда, Липариттер оның ең күшті вассалдары мен қарсыластарының бірі болды.

Көтерілу және түсу

XI ғасырдың ортасында Липариттер әулеті өкіметінің ең биік нүктесіне жетті және бір ғасыр бойы Грузия патшаларының күшейіп келе жатқан билігіне қарсы күресте феодалдық әулеттердің жетекшісі болды. 1047 жылы әулеттің ең көрнекті өкілдерінің бірі Липарит IV, 1030-шы жылдардың басында жас грузин патшасы Баграт IV-тің регенті болды, тіпті патшаны Византия жеріне уақытша қууға қол жеткізді. Грузия патшалары Липариттердің бірнеше көтерілісін басу үшін отбасына көбірек иелік пен лауазымдар беруге мәжбүр болды. Кейіннен екеуінің арақатынасы нашарлап, қарулы қақтығысқа ұласты. Византия империясының әскери көмегімен Липарит 1042 жылы Сасирети шайқасында Багратты жеңіп, Грузияның дерлік билеушісіне айналды, бірақ 1059 жылы өз халқынан қуылды. Оның ұлы және мұрагері Иоаннға грузин тәжі Грузия патшасы Липарит IV-тің орнын басып, герцог болуға рұқсат берді. 1074 жылы Иоанн Грузия патшасы Георгий II-ге қарсы көтеріліп, Сәлжүктерден қолдау алуға тырысты. Бірақ Сәлжүктердің басқыншы әскері герцогтікті уақытша басып алып, герцог отбасын тұтқынға алды. Грузияның жаңа және ең сәтті патшасы Давид IV 1093 жылы Липариттердің Багуаши тармағын бағындырып, олардың кейіннен көтеріліс жасау әрекеттерін тоқтатты. 1103 жылы Давид соңғы Клдекариялық герцог Рати III-нің қайтысын пайдаланып, аймақты тікелей патшалыққа қосып, герцогтікті жойды.

Билеушілер

Дүк ретінде таққа отыру тізіміЛипарит I 876–?Липарит II 940–960Рати I 960–988Липарит III 988–1005Рати II 1005–1021Липарит IV 1021–1059магистр (және мүмкін, сондай-ақ куропалат). Джон 1059–1080Липарит V 1080–1095Тевдор1094/5мосакаргаве (айлық алатын губернатор)Рати III 1095–1102Вахтанг1178 жылға дейінСәуірге дейін1178–1184Мсахуртхутсеси