Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық соңғы күнгі қасиетті телеграфшы және кәсіпкер (1855–1937)
American Latter day Saint telegraphist and entrepreneur (1855–1937)
Элиза Луэлла "Элла" Стюарт Удалл (21 мамыр 1855 – 28 мамыр 1937) – американдық телеграфшы және кәсіпкер. 1870 жылы Бригам Янг шақырып алды және 1871 жылы Пайп Спрингтегі Deseret Telegraph Company кеңсесінде қызмет етті. Удалл Аризона территориясындағы алғашқы телеграф операторы болды. Мормон пионерлері Марджери Уилкерсон Стюарт пен Леви Стюарттың қызы Удалл өмір бойы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің мүшесі болды. Шіркеудің көп әйел алу дәстүрінің аясында ол Дэвид Кинг Удаллдың бірінші әйелі, ал Ида Хант Удалл және кейін Мэри Энн Линтон Морганмен ортақ әйел болды. Удалл сонымен қатар Аризона штатының Сент-Джонс қаласында сәтті балмұздақ дүкенін ашты және бір кезде Аризона штатының Холбрук қаласындағы Апач қонақ үйін басқарды. Удаллдың көптеген ұрпақтары Удалл отбасының мүшелері ретінде саяси карьера жасады.
Eliza Luella "Ella" Stewart Udall (May 21, 1855 – May 28, 1937) was an American telegraphist and entrepreneur. Recruited by Brigham Young in 1870 and stationed at the Deseret Telegraph Company office in Pipe Spring in 1871, Udall was the first telegraph operator in Arizona Territory. A daughter of Mormon pioneers Margery Wilkerson Stewart and Levi Stewart, Udall was a member of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints her entire life. As part of the church's historical practice of polygamy, she was the first wife of David King Udall and co wife of Ida Hunt Udall and later Mary Ann Linton Morgan. Udall also ran a successful ice cream parlor in St. Johns, Arizona and for a time managed the Apache Hotel in Holbrook, Arizona. Several of Udall's descendants went on to have influential political careers as members of the Udall family.
Ерте өмір
Элиза Луэлла "Элла" Стюарт 1855 жылдың 21 мамырында Солт-Лейк-Ситиде Леви Стюарт пен Марджери Уилкерсон Стюарттың отбасында дүниеге келді. Леви Стюарт Элланың тәтесі және Марджеридің әпкесі Артемаси "Мейси" Уилкерсонға да үйленген, себебі отбасы шіркеудің көп әйел алудың тарихи дәстүріне қатысты. Солт-Лейк-Ситиде өскен Стюарт жеке мектептерде оқыды және ақын Сара Элизабет Кармайкл мен педагог Теодор Белден Льюистен сабақ алды. Ол 1863 жылы шіркеуде крещение рәсімінен өтті. 1870 жылы ЛДС шіркеуінің президенті Бригам Янг Леви Стюартты Оңтүстік Ютаға көшіп, Канаб қаласын құруға және ондағы алғашқы соңғы күннің киелі епископы болып қызмет етуге шақырды. Янг сондай-ақ Элла Стюарттан Морзе коды мен телеграфты үйрену үшін Токервиллде тоқтауын өтінді, осылайша ол "Дезерт телеграф" компаниясында телеграф операторы болып жұмыс істей алатын болды. Стюарт Токервиллде кем дегенде алты апта оқыды, содан кейін Канабтағы отбасына қайта қосылды. 1870 жылдың 14 желтоқсанында Стюарттың анасы Марджери және оның бес ұлы үй өртінен қаза тапты. Марджеридің қарындасы және Левидің әйелі Артемаси Стюарт, Элла Стюартты өз баласы сияқты күтімге алды. 1871 жылдың желтоқсанынан бастап, Стюарт он алты жасқа толғанда, ол Аризона штатындағы Пайп-Спрингтегі "Deseret Telegraphy Company" кеңсесінде жұмыс істеді, осылайша Пайп-Спрингтегі және аймақтағы алғашқы телеграфшы болды. Стюарт сонымен қатар Канаб кеңсесінде (әкесінің үйінде құрылған) алғашқы телеграфшы болды, ол Джон Уэсли Пауэллдің Гранд-Каньонға жасаған екінші экспедициясынан Вашингтонға хабарларды телеграф арқылы жіберді.
Eliza Luella "Ella" Stewart was born on May 21, 1855, in Salt Lake City to parents Levi Stewart and Margery Wilkerson Stewart, both members of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (also known as Mormons). Levi Stewart was also married to Ella's aunt and Margery's sister, Artemacy "Macy" Wilkerson, as the family participated in the church's historical practice of polygamy. Growing up in Salt Lake City, Stewart attended private schools and was taught by poet Sarah Elizabeth Carmichael and educator Theodore Belden Lewis. She was baptized into the church in 1863. In 1870, LDS Church president Brigham Young asked Levi Stewart to move to southern Utah, found the town of Kanab, and serve as the first Latter day Saint bishop there. Young also asked Ella Stewart to stop in Toquerville to learn Morse code and telegraphy so she could work as a telegraph operator for the Deseret Telegraph Company. Stewart trained in Toquerville for at least six weeks before rejoining her family in Kanab. On December 14, 1870, Stewart's mother Margery and five of her brothers died in a house fire. Artemacy Stewart, Margery's sister and co wife, took Ella Stewart in as one of her own. Starting in December 1871, when Stewart was sixteen years old, she was stationed in the Deseret Telegraphy Company office in Pipe Spring, Arizona, making her the first telegraphist in Pipe Spring and in the territory. Stewart was also the first telegraphist at the Kanab office (established in her father's home), where she telegraphed to Washington, D. C. reports from John Wesley Powell's second expedition to the Grand Canyon.
Ерте неке
Стюарт 1873 жылы Дэвид Кинг Удаллмен танысты, ол әкесіне Удалл отбасына сапармен барғанда қосылды. Дэвид Удалл бұл кездесу туралы былай деп жазды: "Көзі мөлдір көк, әдемі, нәзік бойлы қыз жүрегімді бірден баурап алды". Екі жыл бойы танысып жүріп, Стюарт пен Удалл 1875 жылдың 1 ақпанында Солт-Лейк-Ситидегі Эндаумент Хаусында үйленді. Некеге тұрғаннан кейін алты апта өткен соң, ЛДС шіркеуі Дэвид Удаллды Англияға миссионерлік қызметке жіберді, ал Элла Удалл Канабқа оралды, онда ол қайтадан телеграфшы және шіркеу қолдаған Кооп дүкенінің бухгалтері болып жұмыс істеді. Жиырма жеті айлық миссионерлік қызметтен кейін Дэвид Ютаға оралып, Элла Удаллмен қайта қосылды. Олар қысқа уақыт Нефиде, содан кейін Канабта тұрды, және Удалл олардың тұңғыш қызы, Перлді (1880 ж.т.) дүниеге әкелді. Дэвид сонымен қатар Кооп дүкенінің басшысы болды. Элиза Удалл Сент-Джонс бөліміндегі Қоғамның көмегінің хатшысы болып тағайындалды. 1881 жылы Дэвид Удалл Ида Франсис Хантты жұмысқа алды, ол сол кезде Аризона штатының Сноуфлейк қаласында тұратын, соңғы күннің киелісі еді, және ол Сент-Джонс Кооп дүкенінде клерк болып жұмыс істеді. Ол күзде сол жерге көшіп келді, онда Элла мен Дэвид Удаллмен бірге тұрды. Сол қыста Дэвид Удалл Ханттан оны көп әйел ретінде алуға келісімін сұрады. Дэвид пен Элла Удалл бұрыннан көп әйел алу туралы әңгімелескен. Анасының қосымша әйелімен болған тәжірибесінен әсерленген Элла Удалл бұл практикаға қағида бойынша ашық екенін білдірді, бірақ ол өз некесінде көп әйелдікке көбірек қарсы болды. Удаллдың сезімталдығын сезіне отырып, Хант Сент-Джонсты уақытша Сноуфлейктегі отбасымен бірге тұру үшін тастап кетті, және ол жерден Удаллға күйеуіне үйленуге рұқсат сұрап хат жазды. Удалл бірден жауап бермеді. 1882 жылдың наурыз айында ол Хантқа Дэвидке көп әйел ретінде үйленуге келісімін білдіретін хат жіберді, бірақ ол келісімге енуге құштар болған жоқ.
Stewart met David King Udall in 1873 when she joined her father on a visit to the Udall family. David Udall wrote of the encounter that "the fair, slender girl with clear blue eyes took my heart away with her". After courting for two years, Stewart and Udall married in the Salt Lake City Endowment House on February 1, 1875. Only six weeks into their marriage, the LDS Church assigned David Udall to proselytize as a missionary in England, and Ella Udall returned to Kanab, where she worked as a telegraphist again and as a bookkeeper for a church endorsed Co op store. After twenty seven months away as a missionary, David returned to Utah, reuniting with Ella Udall. They lived briefly in Nephi and then Kanab, and Udall gave birth to their first child, a daughter they named Pearl (b. 1880). David also was superintendent of a Co op store. Eliza Udall was appointed as secretary of the Relief Society in the St. Johns Ward. In 1881, David Udall hired Ida Frances Hunt, a Latter day Saint then living in Snowflake, Arizona, to work for the St. Johns Co op as a clerk, and she moved there in the fall, where she boarded with Ella and David Udall. That winter, David Udall asked Hunt if she would be interested in marrying him as a plural wife. David and Ella Udall had talked about plural marriage before. Moved by her experience with her mother's co wife, Ella Udall expressed openness to the practice in the abstract, but she was more uncomfortable with the prospect of polygamy in her own marriage. Sensitive to Udall's feelings, Hunt left St. Johns to temporarily live with her family in Snowflake, and from there she wrote to Udall to ask for her permission to marry her husband. Udall did not respond immediately. In March 1882, she sent a letter giving her consent, although unenthusiastically, to Hunt plurally marrying David.
Көптілік неке
Удалл және оның қызы Перл Дэвид пен Хантпен бірге Юта штатының Сент-Джордж қаласына сапар шекті. Соңғы күнгі қасиеттілер ғибадатханасында Элла Удаллдың куәлігімен Ида Хант Дэвид Удаллға көп әйел ретінде үйленді. Элла мен Ида Удалл той түнін бірге өткізді, ал Сент-Джонсқа қайтқанда ұзақ, жеке әңгімелер арқылы және бір-біріне романдарды оқып беру арқылы біраз жақындасты. Ида жаз бойы Сноуфлейкте болғаннан кейін, 1882 жылдың 25 тамызында Элла мен Дэвидке көшіп келді. Олар көп әйел алуға екі ай бұрын Конгресс Эдмундстың көп әйел алуға қарсы заңын қабылдады, ол көп әйел алуды және «заңсыз бірге тұруды» қылмыс деп жариялады және істерді қудалау үшін федералдық билікті күшейтті. 1884 жылдың ортасында федералдық билік Дэвид Удаллға көп әйел алу айыбын тақты. Прокурорлардың көп әйелді күйеулерінің көп әйелділігіне куәлік беруге шақыру стратегиясы белгілі болғандықтан, Ида Удалл сотқа шақырудан қашу үшін жасырын өмір сүрді және бірнеше жыл бойы Элла Удалл мен Дэвид Удаллдан бөлек тұрды. Осы уақыт ішінде Дэвид пен Ида тек Элла Удалл арқылы хабарласты, ол Дэвидтің хаттарын Идаға, оның Дэвидтің қарындасы екендігі туралы жалған сылтаумен жеткізді. Элла Удалл мен Ида 1888 жылдың жазында қайтадан кездесті. Ида Удалл және оның балалары Дэвид пен оның бауырлары сатып алған Аризона штатының Раунд-Вэллидегі фермаға көшіп келді. Алайда, Элла Удалл көп әйел алу туралы әлі де күмәнданып отырды. Отбасы қаржылық қиындыққа тап болғанда, Дэвид Иданы және оның балаларын уақытша Иданың отбасымен бірге тұру үшін Сноуфлейкке көшіруге бұйырды. Келесі екі жыл ішінде Ида, Элла және олардың балалары Сноуфлейк, Раунд-Вэлли және Сент-Джонс арасында жиі көшіп-қонып, біраз уақыт бірге тұрмады. Бірақ отбасы 1891–1892 жылдарының қысында бір үйдің ішінде бірге тұрды.
Udall and her daughter Pearl accompanied David and Hunt to St. George, Utah. In the Latter day Saint temple there, in Ella Udall's presence, Ida Hunt married David Udall as his plural wife. Ella and Ida Udall spent the wedding night together, and on their return journey to St. Johns they reconciled somewhat by having long, private conversations and reading novels out loud with one another. After a stay in Snowflake over the summer, Ida moved in with Ella and David on August 25, 1882. Only two months before their plural marriage, Congress had passed the Edmunds Anti Polygamy Act, outlawing polygamy and "unlawful cohabitation" and strengthening federal authority to prosecute cases, and in mid 1884, federal authorities indicted David Udall on a polygamy charge. Because calling plural wives to testify to their husbands' polygamous marriages was a known strategy of prosecutors, Ida Udall went into hiding to avoid being subpoenaed, and she lived away from Ella Udall and David Udall for several years. During this time, David and Ida only communicated through Ella Udall, who passed along David's letters to Ida under the false pretense of Ida being David's sister. Ella Udall and Ida next saw each other in person in the summer of 1888. Ida Udall and her children had moved onto a farm in Round Valley, Arizona that David and his brothers had purchased. However, Ella Udall was still ambivalent about plural marriage. When the family struggled financially, David had Ida and her children move to Snowflake to temporarily live with Ida's family. For the next two years, Ida, Ella, and their respective children moved frequently between Snowflake, Round Valley, and St. Johns without significantly overlapping. The family did live together in one household for the winter of 1891–1892.
Манифесттен кейінгі кезең
ЛДС шіркеуінің президенті Уилфорд Вудрафф 1890 жылы көп әйел алуды ресми түрде тоқтатып, соңғы күнгі қасиеттілерге көп әйел алуға қарсы федералды заңдарға бағынуды кеңес берді. 1892 жылдың көктемінде Дэвид Удалл осы нұсқауға сәйкес Ида Удаллмен бірге тұрмау керектігіне келді, сондықтан ол Аризона штатындағы Игар қаласына көшіп кетті. Бірақ шілде айында шіркеудің жоғары басшылығы Удалл отбасына отбасы болып қалуды бұйырды. Дэвид Идамен қайта байланысты, ал ол 1893 жылдың көктемінде онымен және Элламен бірге болу үшін Round Valley-ге оралды, алайда өмірінің көп бөлігінде Ида Удалл Элла мен Дэвидтен бөлек өмір сүрді. Көп жылдар бойы Элла, Дэвид және Ида Удалл отбасының экономикалық жағдайы қиын болғандықтан, ауыр өмір сүрді. Кейін Удалл Аризона штатының Холбрук қаласындағы "Апач" қонақ үйінің басқарушысы болып жұмыс істеді. 1887 жылдан бастап Удалл Сент-Джонс шұғыласындағы Relief Society-дің президенті қызметін атқарды. 1903 жылы апостолдар Джон У. Тейлор мен Маттиас Ф. Коули Дэвид Удаллмен жеке сөйлесіп, оны үшінші әйел ретінде Мэри Энн Линтон Морган есімді жесірге үйленуге шақырды. Элла Удалл бұл идеяны ұнатпады, бірақ Дэвид ақырында келісіп, Морганға жасырын үйленді. Ол балаларымен бірге Ида Удаллмен Хант қаласына көшіп барды. 1908 жылы Ида Удаллға бірнеше инсульт соққаннан кейін, оның денесінің сол жағы паралич болып қалды, содан кейін Элла Удаллдың Идаға деген сезімі жұмсалды. Ида Удаллдың өмірбаянын жазған автор: "Содан бері Элла Ида мен оның балаларына мейіріммен және құрметпен қарады" деп жазады, Ида 1915 жылы қайтыс болғанға дейін осылай болды.
LDS Church president Wilford Woodruff issued a statement in 1890 publicly withdrawing the church's official sanction of polygamy and advising Latter day Saints to obey federal anti polygamy laws. By the spring of 1892, David Udall concluded that complying with this instruction required not cohabitating with Ida Udall, and she moved to Eagar, Arizona. However, in July, higher church leadership instructed the Udalls to remain a family. David restored contact with Ida, and she moved back to Round Valley to be with him and Ella in the spring of 1893, but for most of the rest of their lives, Ida Udall lived separately from Ella and David. For many years, Ella, David, and Ida Udall lived a hard life in which the family's economic resources were thin. and Udall later spent some time as manager of the Apache Hotel in Holbrook, Arizona. Since 1887, Udall had also served as president of the stake level Relief Society in the St. Johns Stake. Apostles John W. Taylor and Matthias F. Cowley spoke privately with David Udall in 1903 to ask him to marry a widow named Mary Ann Linton Morgan as a third wife. Ella Udall did not like this idea, but David eventually went ahead with it and quietly married Morgan. She and her children went to live with Ida Udall in Hunt. After a series of strokes culminating in 1908 left Ida Udall paralyzed on her left side, Ella Udall's feelings toward Ida softened. Ida Udall's biographer reports that "Ever after, Ella was loving and gracious to Ida and her children" until Ida passed away in 1915.
Кейінгі өмірі
Қалалық жер телімінде құрылыс салу Удалл мен оның қыздары 1903 жылы тапқан мұздатқыштан түскен ақшаға мүмкін болды, ал Удаллдар 1912 жылы өздері үшін отбасылық үй салуды аяқтады. Элла Удалл 1922 жылға дейін тағы он жыл Қауымдық көмек қоғамының президенті қызметін атқарды. Удалл мен Дэвид 1925 жылы алтын тойларын тойлады. Удаллтың бірнеше ұрпағы Америка саясатында ықпалды мансаптарға қол жеткізді. Оның ұлы Леви Стюарт Удалл 1946 жылдан 1960 жылға дейін Аризона Жоғарғы Сотының судьясы болды. Элланың Левиден туған немересі Стюарт Удалл Конгресске өкіл болып сайланды, ал 1961 жылдан 1969 жылға дейін ол АҚШ Ішкі істер министрі болды. Тағы бір немересі Мо Удалл 30 жыл бойы Конгрессмен болды және 1976 жылы АҚШ Президенті лауазымына үміткер болды. Элла Удалл Марк Удалл мен Том Удаллтың әжесі де, олар екеуі де жиырма бірінші ғасырда Сенатта қызмет етті. Скотт Раймонд Эйнбергер Элла Удаллтың "өршіл әйел" және "әйелдердің сайлау құқығын қатыгез түрде қолдаушы" ретінде отбасы саясатына елеулі әсер еткенін айтады, оның сөзіне сәйкес, 2018 жылға дейін саяси лауазымды иеленген оның әрбір ұрпағы либералды демократ болды. Удаллдың қызы Перл Солт-Лейк-Ситиде сәтті медициналық практика ашты.
Constructing on a city plot paid off with the ice cream parlor money Udall and her daughters had earned in 1903, the Udalls finishing building a family home for themselves in 1912. Ella Udall was stake Relief Society president for another ten years, until 1922. Udall and David celebrated their golden wedding anniversary in 1925. Several of Udall's descendants went on to have influential careers in American politics. Her son, Levi Stewart Udall, was a judge on the Arizona Supreme Court from 1946 to 1960. Ella's grandson by Levi, Stewart Udall, became a representative in Congress, and from 1961 to 1969, he was Secretary of the Interior. Another grandson, Mo Udall, was a Congressman for 30 years, and he ran for President of the United States in 1976. Ella Udall is also great grandmother to Mark Udall and Tom Udall, who both served in the Senate in the twenty first century Scott Raymond Einberger suggests that Ella Udall exercised a significant influence on her family's politics as a "progressive woman" and "staunch supporter of women’s suffrage", in his words, as every descendant of hers to hold a political office up to 2018 was a liberal Democrat. Udall's daughter Pearl went on to run a successful medical practice in Salt Lake City.
Құбыр көктемінің ұлттық ескерткіші
Пайп Спринг ұлттық ескерткіші 1923 жылғы 31 мамырда Ұлттық парктер қызметіне (NPS) қосылды. Бұл жерде Удалл қыз кезінде жұмыс істеген телеграф бөлмесі болды, ал 1968 жылы басқарушы тарихшы Рей Гердес оның ұрпақтарынан ол қолданған телеграф үстелін сатып алды. ХХІ ғасырда NPS сол телеграф бөлмесін күтіп ұстауды және Удаллдың телеграф операторы ретінде Пайп Спринг тарихындағы рөлін айтуды жалғастыруда. Гердес шоудың тарихи нақтылыққа көңіл бөлмеуіне көңілі қалды, бірақ түсіру тобының мінез-құлқы жақсы болды деп есептеді және олар тарихи орынға ешқандай зақым келтірмегенін атап өтті.
Pipe Spring National Monument was added to the National Park Service (NPS) on May 31, 1923. The site included the telegraph room where Udall had worked in her girlhood, and in 1968 supervisory historian Ray Geerdes acquired from her descendants the very telegraph table she had used. In the twenty first century, NPS continues to maintain that telegraph room and recount Udall's role in Pipe Spring's history.) in her role as a telegraph operator. Geerdes was disappointed by the show's relative disregard for historical accuracy, but otherwise he considered the filming crew well behaved and noted they did not damage the historic site.