Кіріспе
Мьянманың Рахин штатындағы қала Мраук У (Mrauk U /audio=Mrauk U pronunciation. mp3//m//ə/'/r//aʊ//uː//, /'/m//r//aʊ//uː/ məROWoo, MROWoo) – Мьянманың Рахин штатының солтүстігінде орналасқан қала. Мраук У ауданының құрамындағы Мраук У қалашығының орталығы. Мраук У жергілікті рахин (аракан) халқы үшін мәдени маңызы зор және көптеген маңызды археологиялық ескерткіштерге ие. 1430 жылдан 1785 жылға дейін Мраук У патшалығының астанасы болды, ол Рахин тарихындағы ең үлкен және ең қуатты патшалық.
Mrauk U (/audio=Mrauk U pronunciation. mp3//m//ə/'/r//aʊ//uː//, /'/m//r//aʊ//uː/ məROWoo, MROWoo) is a town in northern Rakhine State, Myanmar. It is the capital of Mrauk U Township, a subregion of the Mrauk U District. Mrauk U is culturally significant for the local Rakhine (Arakanese) people and is the location of many important archeological sites. From 1430 until 1785, it was the capital of the Mrauk U Kingdom, the largest and most powerful Rakhine kingdom in history.
География
Мраук У шамамен Каладан өзенінің шығысында, оның кішігірім салаларының жағасында жатыр. Қала Каладан өзенінің аллювиалды жазығының шығыс беткейіндегі Рахин Йоманың кішкентай тіктеулігінде орналасқан. Сондықтан, айналасындағы жер бедері төбелі, бірақ сонымен қатар көптеген батпақтар, мангр тоғайлары және көлдер де бар.
Климат
Мраук У, Рахин штатының барлық бөліктері сияқты, жауын-шашынды тропикалық муссонды орман климаты (Кёппен Am) аймағында орналасқан. Қалаға оңтүстік-батыс муссонынан жылына көп мөлшерде жаңбыр жауады, бұл оны Мьянманың ең жаңбырлы аймақтарының біріне айналдырады. Муссон маусымы әдетте мамыр айының соңында басталып, қазан айының ортасында аяқталады. Тропикалық аймақта орналасқан Мраук У құрғақ солтүстік-шығыс муссоны кезінде салыстырмалы түрде төмен температураны қамтиды. Қазан айының ортасынан наурыз айының ортасына дейінгі салқын маусымда температура төмендеуі мүмкін. 2011 жылдың 19 шілдесіндегі жаңбыр мөлшері 33 жылдың ішіндегі ең жоғары көрсеткішті құрады. 2011 жылдың шілде айындағы үздіксіз қатты жаңбырдың салдарынан су тасқыны болды.
Этимология
Кейбір рахиндік ғалымдар Мраук У атауы архаикалық аракан тілінде "Алғашқы табыс" дегенді білдіреді деп мәлімдейді. Бұл аракандықтардың 10-ғасырдың ортасында Пю шапқыншылығын Мро ханзадасы Пай Фрудың күшімен тойтарып, жеңгені туралы әңгімеге негізделген. Қала шабуылшы Пю әскерінің талқандалып жеңілген аймаққа жақын орналасқан деседі. Ханзада әкесін сүйіспеншілік дауға байланысты өлтірген ағасынан Уайтхали тағын тартып алды. Бұл шайқас ханзаданың алғашқы табысы ретінде қарастырылды, осылайша бұл жер "Алғашқы табыс" деп аталды.
Мифология
Мраук У-дың құрылысы жоспарланған аймақта жалғыз өмір сүрген ана маймыл туралы аңыз бар. Ол бір құсқұйрықпен кездесіп, екеуі бірге өмір сүрді. Ана маймыл құсқұйрықтан жүкті болып, жұмыртқалады. Сол жұмыртқадан адам баласы дүниеге келді, өсіп, қуатты ханзада болды. Ханзада кейіннен орманға жақын жерде қала салды, ал оның тууына орай қала "Мяук У" деп аталды, яғни "Маймыл жұмыртқасы" деген мағынаны білдіреді. Мраук У 1784 жылы Бирманың Конбаунг әулеті патшалықты жаулап алғанға дейін Мраук У патшалығының және оның 49 патшасының астанасы болды. Мраук У үш кезеңге бөлінді: ең ерте кезең (1430–1530), орта кезең (1531–1638) және соңғы кезең (1638–1784). Аракан ескерткіштері Мраук У-да буддизмнің қайда орналасқаны туралы нақты дәлелдер келтіреді. Мраук У қаласының алтын ғасыры, 16 және 17 ғасырлар, Тюдор патшаларының, Моғолдардың, Аюттая патшаларының және Мьянманың Ава (Инва), Таунгу және Хантауди патшаларының дәуірімен бірдей болды. Мраук У – 30 километрлік қамалмен қоршалған, каналдар мен бекіністердің күрделі желісімен қоршалған, көпұлтты қала еді. Қаланың орталығында Корольдік алаң орналасқан, ол Азия Акрополі сияқты айналасындағы жерлерге биіктеп тұрды. Каналдар мен арналар қаланың Венецияға ұқсас екенін көрсететін атаққа ие болды. Мраук У Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең бай археологиялық орындардың бірін ұсынады. Оларға тас жазулар, Будда мүсіндері, Будданың қадамдары және үлкен пагода кіреді, оның жоғарғы бөлігі кейіннен салынған, бірақ бастапқы дизайны ежелгі Үндістанның Гупта стилімен бірдей. Алтын Мраук У қаласында сақталып, халықтың рухани өміріне үлкен әсер еткен, есепсіз ғибадатханалар мен пагодалар бар. Британдық отаршылдық кезеңінде Мраук У "Мрохаунг" немесе "Мёхаунг" деп аталды. Бұл аймақ Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңіндегі Аракан науқаны кезінде шайқастардың ошағы болды. 2018 жылдың 16 қаңтарында Рахин халқы Мраук У патшалығының таратылуының жылдығын атап өту іс-шарасына жергілікті билік тарапынан тыйым салынғаннан кейін Мраук Удағы үкімет ғимаратының жанында наразылық акциясын ұйымдастырды. Үкімет ғимаратын басып алуға тырысқан наразыларға қарсы полиция оқ атып, жеті адамды өлтіріп, он екі адамды жарақаттады. 2024 жылдың 8 ақпанында Аракан армиясы қаланың солтүстік-шығысындағы 31-ші полиция батальонын басып алып, Татмадаудан қаланы жаулап алды.
Сауда-саттық
Бенгал шығанағына жақын орналасқандықтан, Мраук У маңызды аймақтық сауда орталығына айналды, Бірманың ішкі аймақтарына арқа жақтан кіретін қақпа ретінде және Бенгал шығанағының шығыс жағалауындағы маңызды порт ретінде қызмет етті. Ол Мьянманың Ава қаласынан келетін күріш, піл сүйегі, пілдер, ағаш шырыны және бұғы терісі, сондай-ақ Бенгалия, Үндістан, Парсы және Арабиядан келетін мақта, құлдар, жылқылар, қабықша, дәмдеуіштер мен тоқыма өнімдері үшін транзиттік пункт болды. Пегумен және кейін Сириаммен бірге ол XVIII ғасырға дейін Мьянмадағы ең маңызды порттардың біріне жатты. Қала Португалия және одан кейін Нидерландтың Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы сияқты Азия емес елдермен де сауда жасады. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы (VOC) 1608 жылы аракандықтармен сауда қатынастарын орнатты, себебі португалдықтардың, әсіресе аракан патшасының қызметіндегі Филипе де Брито е Никоте сияқты жалдамалы әскерлердің сенімсіздігінен беделі төмендеді. VOC 1635 жылы Мраук У қаласында тұрақты фабрика ашты және 1665 жылға дейін Араканда жұмыс істеді. Өз өркендеген шағында Мраук У Ганг өзенінің жағалауынан Айярвади өзенінің батыс жағына дейінгі аумақты басқарған патшалықтың орталығы болды. Аракандықтардың халық арасындағы аңыз бойынша, қазіргі Бангладештің шамамен жартысын құрайтын 12 "Ганг қалалары" Мраук У-дың билігінде болды, олардың ішінде Дакка мен Читтагонг та бар еді. Сол кезеңде оның патшалары аракан, куфик және бенгал тілдерінде жазылған монеталар шығарды. Мраук У-дың тарихи сипаттамасының көп бөлігі 1630-1635 жылдары Мраук У-да тұрған португалдық августиндік монах Себастьян Манрикедің жазбаларынан алынған.
Дін
Мраук У мен оның патшалығы гүлденген сайын, патшалар, министрлер және шаруалар өздерінің құлшыныстарын білдіру үшін қаланың төңірегіне көптеген пагодалар мен ғибадатханалар салды. Осылайша, Мраук У Мьянмадағы Баган қаласынан кейін екінші орынды иеленетін, ғибадатханалар мен пагодалардың бай коллекциясына ие. Мраук У ғибадатханаларының көпшілігі Баганның саз және балшық кірпіштерінен айырмашылығы, қашап жасалған тас кірпіштерден тұрғызылған. Мраук Удағы ең танымал ғибадатханалар – Шите таун ғибадатханасы (80 000 бейнелі ғибадатхана немесе Жеңіс ғибадатханасы), Хтукантейн ғибадатханасы (тукан ординациялық залы), Коэ таун ғибадатханасы (90 000 бейнелі ғибадатхана) және Бес Махн пагодасы. 2017 жылы халықаралық комиссия Мьянманы Мраук Уды ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізуге шақырды. Бұл ұсыныс Кофи Аннанмен қолдалады және археологтар қазір қаладағы көптеген нысандарды тізімдеп, қорғау жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Күріш өндірісі
Мраук У айналасындағы аймақ Мьянмада күріш өндірісі бойынша Иравади дельтасынан кейін екінші орында.
Туризм
Бүгінде Мраук-У маңызды археологиялық және туристік орынға айналған. Басты көрікті жерлер – қала маңындағы ғибадатханалар мен қираған ескерткіштер. Басты сарайдың қалдықтары шамамен қаланың орталық бөлігін құрайды. Туристер Мраук-У-ға Янгоннан Ситтвеге ішкі рейсте ұшып, содан Каладан өзенімен Ситтведен қайықпен саяхаттауды ұнатады. Мраук-Удегі қонақүйлер Ситтвеге және кері бағытта жеке қайық қызметтерін де ұйымдастырады.
Инфрақұрылым
Туристік орын болғанымен, Мраук-У-дың көп бөлігінде өте қарапайым инфрақұрылым бар. Мұнда аудандық аурухана, негізгі білім беретін жоғары мектеп және базар бар. Рахин штатының көп бөлігі мен Мьянманың барлық аймақтары сияқты, Мраук-У-да да тәулік бойы электр қуаты бар.