Кіріспе
Бутанның шығыс тілі – Шангла – тибет-бірман тілдер отбасының бодиш тармағына жататын тіл, тибет тілдерімен тығыз байланысты. Шангла тілі негізінен Шығыс Бутанда қолданылады және аймақта жалпы түсіністік тіл (лингва франка) қызметін атқарады; сонымен қатар, Үндістанның Аруначал-Прадеш штатындағы Таванг аймағында және Тибеттің Пемако аймағында да сөйленеді. Шангла – Бутанның тибет тіліне дейінгі негізгі тілі. Дегенмен, Ван Дрием (2011) оны тибет-бірман тілдері ішінде жіктемейді, қосымша зерттеулер күтілуде. Бодт (2012:188-189) Шангла тілін бодиш тілі деп жіктейді, бірақ Шангланың (шығыс бодиш тілі сияқты) классикалық тибет тілімен байланысы бар, бірақ тікелей одан туындамағанын атап көрсетеді. Гроллманн мен Гербер (2023) Шангланың бодиш тілімен аса тығыз байланысы жоқ екенін және оны Транс-Гималай тілдік отбасының жеке бөлігіне жатқызу қажет екенін айтады.
Tshangla is a Sino Tibetan language of the Bodish branch closely related to the Tibetic languages. Tshangla is primarily spoken in Eastern Bhutan and acts as a lingua franca in the region; it is also spoken in the adjoining Tawang tract in the Indian state of Arunachal Pradesh and the Pemako region of Tibet. Tshangla is the principal pre Tibetan language of Bhutan. Van Driem (2011), however, leaves it unclassified within Sino Tibetan, pending further research. Bodt (2012:188 189) classifies Tshangla as a Bodish language, but notes that Tshangla (like East Bodish) is related to, but not directly descended, from Classical Tibetan. Grollmann & Gerber (2023) note that Tshangla is not particularly closely related to Bodish at all and should be placed in a separate part of the Trans Himalayan linguistic phylum.
Түсі
Тшангла тілінің көптеген диалектілері тонға қарай лексикалық айырмашылықтар жасамайды, бірақ тілдің өзі тоногенез процесін бастан кешіруі мүмкін. Орталық Монпа және Падма бкод диалектілері сияқты кейбір диалектілерде дауыссыз-дауысты әйіршелеулер сәйкесінше жоғары және төмен тондық айырмашылықтармен алмастырылған.
Диалектілері
Тшангла диалектілері Трашьганг қаласы төңіресінде шоғырланған тілдік континуумды құрайды, ал оның диалектісі Тшангла тілінде сөйлейтіндер үшін беделді диалект саналады. Диалектілер арасындағы айырмашылықтар өзара түсіністікке бөгет болмайды, сондай-ақ көптеген сөздер классикалық тибет тілінен (Чоке) қарызға алынған. Аруначал-Прадеш штатында Тшангла тілі Батыс Каменг округінің Калактанг және Диранг аймақтарындағы Монпа тайпасы тарапынан қолданылады. Бұл аймақтағы "Орталық Монпа" деп аталатын диалектіде шамамен 6000 адам сөйлейді. Тшангла диалектілерін сөйлейтін адамдардың саны Катманду, Дарджилинг және Ассамда көбірек. Бутандағы Тшангла Тибеттің оңтүстік-шығысындағы Тшангла тілімен дерлік толық сәйкес келеді, оны "Меджод (Бомэ) Монпа" деп те атайды. Тибеттің Бомэ округі, бұрын Падма бкод немесе Пемако деп белгілі болған, осы Тшангла қауымдастықтарының жүздеген шақырымға созылған қалдықтарын сақтайды.