Кіріспе

"Rákóczi March" (мажар тілінде: Rákóczi induló), кейде "Венгр маршы" деп те аталатын, Ференц Кёльцсей "Гимнз" жазғанға дейін Венгрияның ресми емес мемлекеттік әнұранының бірі болды. Оның авторы 1820 жылы Николаус Шолл болуы мүмкін. Бұл мелодия кейін көптеген танымал шығармаларда қолданылды, ең белгілілері: "Faust-тың құлдары" (Гектор Берлиоз) және 15-ші Венгр рапсодиясы (Франц Лист).

Шығу тегі

"Ракоцци маршы" "Ракоцци әнінен" (венгрше: Rákóczi nóta) туындады, бұл әуен алғаш рет 17 ғасырдың ортасында әртүрлі мәтіндермен пайда болды. Бұл әннің алғашқы кеңінен танымал сөздері – мадьярлардың бақытсыздығы мен Габсбургтердің басқыншылығына шағымдаған Курук поэмасы, және ол 1703 және 1711 жылдар арасындағы венгр көтерілісінің басшысы Франциск Ракоци II-ні халқын құтқаруға шақырды. Дәстүр бойынша, бұл нұсқа Франциск Ракоци II-нің сүйікті әні болған, ал оның сарай скрипачисі Михай Барна композитор болған деген теория бар, бірақ ғалымдар оны 1730 жылы бір немесе бірнеше анонимді композиторлар жазған деп келіседі. Бұл нұсқа 18 ғасырда өте танымал болды, 20-дан астам нұсқасы бар халық әніне айналды және 1848 жылғы төңкерістен кейін де орындалды. Ол ақындар Сандор Петёфи, Ференц Кёльцсей және Кальман Талиге шабыт берді. "Ракоцци маршы" деп аталатын аспаптық нұсқасы шамамен 100 жылдан кейін, 19 ғасырдың алғашқы онжылдықтарында пайда болды. Бұл нұсқаның композиторы әлі де белгісіз, алайда Николаус Шолл 1819 немесе 1820 жылы осы атаумен өзінің шығармаларын алғаш жариялаған және қазіргі танымал формасын қалыптастырған болуы мүмкін. Ол Габсбург монархиясы армиясының 32-ші полкінің дирижері болды, ол көбінесе мажарлардан құралған және сол кезде Николаус II Эстерхази басқарған. Ол, әрі кетсе, 1809 және 1820 жылдар аралығында әннің аспаптық нұсқаларын орындаған Жанош Бихаридың ықпалында болды.

Танымал композициялар

1846 жылы Гектор Берлиоз өзінің композицияларын насихаттау үшін екі концерт өткізу үшін Пест-Будаға (қазіргі Будапешт) келді. Осы оқиғаға орай, ол заманындағы дәстүр бойынша, көрермендердің құрметіне бөлену үшін венгр мелодияларына негіделген бірнеше шығарма жазды. Олардың бірі – Ракоци маршының өңделген нұсқасы, ол бірден көрермендердің сүйіктісіне айналды. Ол өз естеліктерінде былай деп жазды: «Зал бұрын-соңды естімеген дауыстар мен аяқ соғудан дірілдеді. Біз қайтадан орындауға мәжбүр болдық, бірақ екінші рет те көрермендер өздерін ұстай алмады, алғашқы реттегідей». Ол кейбір өзгерістер енгізіп, бұл шығарманы кейін «Фаусттың кінәсі» операсына да қосты, және осы нұсқа бүгінгі күнге дейін ең танымал болып табылады. 1823 және 1871 жылдар аралығында Франц Лист көптеген аранжировкалар жасады, оның ішінде оның 15-ші Венгр рапсодиясы да осы тақырыпқа негіделген. Пианист Владимир Хоровиц Лист пен Берлиоз нұсқаларының элементтерін пайдаланып, «Ракоци маршына» вариация жазды, ол Лист шығармасының өрнектілігі мен жарқырағын одан әрі кеңейтеді. Бела Барток, Иоганн Брамс, Иоганн Штраус кіші, Золтан Кодалы және Ференц Эркель де өздерінің кейбір шығармаларына осы мелодияны енгізді.

Қолданылуы

Қазіргі кезде бұл әуен көбінесе әнсіз, тек аспаптық күй ретінде естіледі. Берлиоз нұсқасы Венгрияда, әсіресе тойларда, халық музыкасының танымал үлгісіне айналды. Марш мемлекеттік және әскери салтанаттарда орындалады және Венгрия Қорғаныс күштерінің ресми тексеру маршы болып табылады. Он жылдар бойы бұл әуен Kossuth Радиосының күнделікті хабарларын бастау үшін таңғы сигнал ретінде пайдаланылды. Марш 1933 жылы Гюстав Фролихтің (сонымен қатар режиссер), Камилла Хорн, Леопольд Крамер және басқалардың қатысуымен түсірілген австриялық-венгрлік көркем фильміне – «Ракоци маршы» – ат берді. Марш француз тарихи фильмі «La Grande Vadrouille»-де де маңызды рөлде ойнайды.