Ракоци маршы: Венгрияның ежелгі әнұраны, 1820 ж. жазылған. Шоллдың шығармасы, Лист пен Берлиоздың туындыларында қолданылған. Тарихы мен маңызы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Rákóczi March" (мажар тілінде: Rákóczi induló), кейде "Венгр маршы" деп те аталатын, Ференц Кёльцсей "Гимнз" жазғанға дейін Венгрияның ресми емес мемлекеттік әнұранының бірі болды. Оның авторы 1820 жылы Николаус Шолл болуы мүмкін. Бұл мелодия кейін көптеген танымал шығармаларда қолданылды, ең белгілілері: "Faust-тың құлдары" (Гектор Берлиоз) және 15-ші Венгр рапсодиясы (Франц Лист).
The "Rákóczi March" (Hungarian: Rákóczi induló), sometimes known as the "Hungarian March" was one of the unofficial state anthems of Hungary before Ferenc Kölcsey wrote the Himnusz. It was most likely composed by Nikolaus Scholl in 1820. The melody later used in many famous compositions, most notably: La damnation de Faust (Hector Berlioz) and Hungarian Rhapsody No. 15 (Franz Liszt).
Шығу тегі
"Ракоцци маршы" "Ракоцци әнінен" (венгрше: Rákóczi nóta) туындады, бұл әуен алғаш рет 17 ғасырдың ортасында әртүрлі мәтіндермен пайда болды. Бұл әннің алғашқы кеңінен танымал сөздері – мадьярлардың бақытсыздығы мен Габсбургтердің басқыншылығына шағымдаған Курук поэмасы, және ол 1703 және 1711 жылдар арасындағы венгр көтерілісінің басшысы Франциск Ракоци II-ні халқын құтқаруға шақырды. Дәстүр бойынша, бұл нұсқа Франциск Ракоци II-нің сүйікті әні болған, ал оның сарай скрипачисі Михай Барна композитор болған деген теория бар, бірақ ғалымдар оны 1730 жылы бір немесе бірнеше анонимді композиторлар жазған деп келіседі. Бұл нұсқа 18 ғасырда өте танымал болды, 20-дан астам нұсқасы бар халық әніне айналды және 1848 жылғы төңкерістен кейін де орындалды. Ол ақындар Сандор Петёфи, Ференц Кёльцсей және Кальман Талиге шабыт берді. "Ракоцци маршы" деп аталатын аспаптық нұсқасы шамамен 100 жылдан кейін, 19 ғасырдың алғашқы онжылдықтарында пайда болды. Бұл нұсқаның композиторы әлі де белгісіз, алайда Николаус Шолл 1819 немесе 1820 жылы осы атаумен өзінің шығармаларын алғаш жариялаған және қазіргі танымал формасын қалыптастырған болуы мүмкін. Ол Габсбург монархиясы армиясының 32-ші полкінің дирижері болды, ол көбінесе мажарлардан құралған және сол кезде Николаус II Эстерхази басқарған. Ол, әрі кетсе, 1809 және 1820 жылдар аралығында әннің аспаптық нұсқаларын орындаған Жанош Бихаридың ықпалында болды.
The "Rákóczi March" originates from the "Rákóczi Song" (Hungarian: Rákóczi nóta), a melody that first appeared in the mid 17th century with various lyrics. The first widely known lyrics of this song is a Kuruc poem that was a lament complaining about the misfortune of the Magyars and the Habsburg oppression, and it called back Francis Rákóczi II, the leader of the Hungarian uprising between 1703 and 1711, to save his people. Although tradition says that this version was the favourite song of Francis Rákóczi II and his court violinist, Mihály Barna, was theoretized to be the composer, scholars tend to agree that it was created around 1730 by one or more anonymous composers. This variant was very popular in the 18th century, became a folksong with more than 20 versions, and was sung even after the 1848 revolution. It gave inspiration to the poets Sándor Petőfi, Ferenc Kölcsey and Kálmán Thaly. The instrumental version, referred as "Rákóczi March", appeared almost 100 years later, in the early decades of the 19th century. The composer of this variant remains uncertain; however, it was Nicolaus Scholl who first published his own compositions under this title in 1819 or in 1820, and most likely formed the currently known form of this song. He was the conductor of the 32nd Regiment of the Army of the Habsburg Monarchy that consisted of mostly Hungarians and was led by Nikolaus II, Esterházy at this time. He was surely influenced by János Bihary who reportedly played instrumental variants of the song between 1809 and 1820.
Танымал композициялар
1846 жылы Гектор Берлиоз өзінің композицияларын насихаттау үшін екі концерт өткізу үшін Пест-Будаға (қазіргі Будапешт) келді. Осы оқиғаға орай, ол заманындағы дәстүр бойынша, көрермендердің құрметіне бөлену үшін венгр мелодияларына негіделген бірнеше шығарма жазды. Олардың бірі – Ракоци маршының өңделген нұсқасы, ол бірден көрермендердің сүйіктісіне айналды. Ол өз естеліктерінде былай деп жазды: «Зал бұрын-соңды естімеген дауыстар мен аяқ соғудан дірілдеді. Біз қайтадан орындауға мәжбүр болдық, бірақ екінші рет те көрермендер өздерін ұстай алмады, алғашқы реттегідей». Ол кейбір өзгерістер енгізіп, бұл шығарманы кейін «Фаусттың кінәсі» операсына да қосты, және осы нұсқа бүгінгі күнге дейін ең танымал болып табылады. 1823 және 1871 жылдар аралығында Франц Лист көптеген аранжировкалар жасады, оның ішінде оның 15-ші Венгр рапсодиясы да осы тақырыпқа негіделген. Пианист Владимир Хоровиц Лист пен Берлиоз нұсқаларының элементтерін пайдаланып, «Ракоци маршына» вариация жазды, ол Лист шығармасының өрнектілігі мен жарқырағын одан әрі кеңейтеді. Бела Барток, Иоганн Брамс, Иоганн Штраус кіші, Золтан Кодалы және Ференц Эркель де өздерінің кейбір шығармаларына осы мелодияны енгізді.
In 1846, Hector Berlioz arrived in Pest Buda (today's Budapest) to give two concerts to popularize his compositions. For this occasion, as it was usual in his era, he composed a few pieces for Hungarian melodies to win the favour of the audience. One of these pieces was an adaptation of the Rákóczi March that immediately became the favourite one of the audience as he noted in his memoirs: " the hall was shaken by unprecedented shouting and stamping of feet. ( ) We had to start again but on the second occasion, too, the audience could hardly or not at all control themselves, just like on the first occasion." With some modifications, he included this composition later in La damnation de Faust, too, and this version is the best known variant to date. Between 1823 and 1871 Franz Liszt wrote a number of arrangements, including his Hungarian Rhapsody No. 15, based on the theme. Pianist Vladimir Horowitz composed a variation on the "Rákóczi March" with elements of both the Liszt and Berlioz versions, which greatly expands on the bravura and flash of the Liszt composition. Béla Bartók, Johannes Brahms, Johann Strauss Jr., Zoltán Kodály, and Ferenc Erkel also incorporated the melody in some of their compositions.
Қолданылуы
Қазіргі кезде бұл әуен көбінесе әнсіз, тек аспаптық күй ретінде естіледі. Берлиоз нұсқасы Венгрияда, әсіресе тойларда, халық музыкасының танымал үлгісіне айналды. Марш мемлекеттік және әскери салтанаттарда орындалады және Венгрия Қорғаныс күштерінің ресми тексеру маршы болып табылады. Он жылдар бойы бұл әуен Kossuth Радиосының күнделікті хабарларын бастау үшін таңғы сигнал ретінде пайдаланылды. Марш 1933 жылы Гюстав Фролихтің (сонымен қатар режиссер), Камилла Хорн, Леопольд Крамер және басқалардың қатысуымен түсірілген австриялық-венгрлік көркем фильміне – «Ракоци маршы» – ат берді. Марш француз тарихи фильмі «La Grande Vadrouille»-де де маңызды рөлде ойнайды.
Today the tune is heard usually as an instrumental, without the lyrics. The Berlioz version has become a popular folk music selection in Hungary, especially for weddings. The March is played at state and military celebrations and is the official inspection march of the Hungarian Defence Forces. The tune was used for decades as the morning signal of Kossuth Rádió at the beginning of the daily broadcast. The march gave its name to a 1933 Austrian Hungarian feature film—Rakoczy Marsch—starring Gustav Fröhlich (who also directed), Camilla Horn, Leopold Kramer and others. The March is also featured prominently in the French historical drama La Grande Vadrouille.