Құбыр мен дабыл – бірге ойналатын халықтық аспаптар. Құбырдың 3 тесігі, дабыл қолмен орындалады. Әртүрлі материалдардан жасалған, бүкіл әлемде таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құбыр мен табор – бір ойыншының ойнайтын, бір қолмен үш тесігі бар құбырдан, екінші қолмен кішкентай барабаннан тұратын аспаптар жұбы. Табор орындаушының сол қолына немесе мойнына ілінеді, оң қолымен барабанды таяқшамен соғуға, ал сол қолының бас бармағы мен екі саусағымен құбырды ойнауға қолайлы жағдай жасайды. Құбыр ағаштан, металдан немесе пластиктен жасалады және бір жағында екі алдыңғы және бір артқы тесігі бар, тар кеңдігі бар (диаметрі мен ұзындығының қатынасы 1:40) цилиндрлі түтікшеден тұрады. Екінші жағында, сыбызғыда қолданылатын сияқты, фиппель немесе блок орналасқан. Табор құбырлары бүкіл әлемде кеңінен таралған, көптеген құрлықтарда және көптеген елдерде кездеседі. Әр мәдениетте құбырдың өзіндік стилі қалыптасқан, сондықтан ойнау әдісі мен ноталар диапазоны да әртүрлі. Бұл отбасының ең кішкентайы – Пикко құбыры, ал ең үлкені – фуджара. Еуропада осы аспаптың көптеген түрлері бар. Құбыр мен табор жарықтандырылған қолжазбаларда, тас және ағаштан жасалған шіркеулердегі мүсіндемелерде, боялған шыны терезелерде және ерте басылған кітаптарда бейнеленген.
Pipe and tabor is a pair of instruments played by a single player, consisting of a three hole pipe played with one hand, and a small drum played with the other. The tabor hangs on the performer's left arm or around the neck, leaving the hands free to beat the drum with a stick in the right hand and play the pipe with thumb and first two fingers of the left hand. The pipe is made out of wood, metal or plastic and consists of a cylindrical tube of narrow bore (1:40 diameter:length ratio) pierced with three holes near one end, two in front and one in back. At the opposite end is a fipple or block, similar to that used in a recorder. Tabor pipes are widespread throughout the globe, found on most continents and in many countries. Each culture has developed a different style of pipe, so a different method of playing and a different range of notes. The smallest of the family is the Picco pipe, while the largest is the fujara. In Europe there are many variations of instrument. The pipe and tabor is depicted in illuminated manuscripts, carvings on ecclesiastical buildings in stone and wood, stained glass windows and early printed books.
Алғашқы сипаттамалары
Еуропада таяу тарихқа дейін флейталар болғанымен, соңғы мыңжылдықтарда "Солтүстік Африка, Венгрия және Богемия" арқылы Азиядан келгенге дейін Еуропада флейта кездеспеген. Оның суреттері 11 ғасырда қолданыла бастады. Ол билерге (қоғамның барлық топтары үшін), рәсімдерге, шерулерге, халықтық салт-дәстүрлерге және көшедегі ойын-сауыққа пайдаланылды. Англияда ерте орта ғасырға жататын сүйектен жасалған үш тесікті құбырлар табылған. Йорк Минстер, Линкольн және Глостер соборлары, сондай-ақ Тьюксбери аббаттығы сияқты ғимараттарда ортағасырлық таборшылардың суреттері сақталған. Шекспирдің пьесаларында клоундар әрекеттер арасында, көбінесе құбыр мен табордың музыкасымен билейтін. Құбыр мен табор елдің кейбір аймақтарында "уиттл және даб" немесе "уит және даб" (кейде "дабб" деп те жазылады) деп те аталады. Құбыр мен таборда ойнау 20 ғасырға дейін сақталды. Ғасырдың басында ол құрып кетуге жақын болды, бірақ қызығушылық қайта жанданып, ағылшын құбыр және табор дәстүрі Моррис биінде, ерте музыкада және түрлі мәдени шараларда әлі де тірі. 20 ғасырда Generation pennywhistles компаниясы металдан жасалған және пластик мундштуктары бар, қолжетімді ағылшын табор құбырын шығарды. Ағылшын таборы тарихы барысында пішінін өзгертті және қазірде ойыншының қалауынша әртүрлі өлшемдерде және пішіндерде кездеседі. Дәстүрлі түрде ол үстіңгі бетіне орнатылған барабанмен тартылады, бірақ бүгінде кейде онысыз да ойнайды.
Although there had been flutes in Europe in prehistoric times, in more recent millennia the flute was absent from Europe until its arrival from Asia, by way of "North Africa, Hungary, and Bohemia." It began to be seen in illustration in the 11th century. It was used for dancing (for all classes of society), ceremonies and processions, folk customs and street entertainment. Three hole pipes made from bone and dating to the early Middle Ages have been found in England. There are images of medieval taborers in buildings, for example York Minster, Lincoln and Gloucester cathedrals, and Tewkesbury Abbey. In the plays of Shakespeare's time clowns performed between acts, often dancing to the music of pipe and tabor. The pipe and tabor are also known as whittle and dub and whit and dub (also spelled dubb) in some parts of the country. Pipe and tabor playing survived into the 20th century. It was close to extinction in the early part of the century, but a revival of interest occurred and the English pipe and tabor tradition remains alive in morris dancing, early music and all manner of cultural displays. In the 20th century, the makers of Generation pennywhistles introduced an economical English tabor pipe made of metal and with a plastic mouthpiece. The English tabor has changed shape through its history and is now seen in a range of sizes and shapes according to the whim of the player. Traditionally it is played with a snare on the upper face, but today is sometimes played without.
Пиреней және Пиреней түбегі
Баск аймағында түрлі жергілікті формаларындағы сыбызғы мен дабыл танымал. Тирула (жоғары тонды флейта) және тисту – бұл дориандық ладқа келтірілген үш тесікті дабыл сыбызғыларының екі баск түрі. Сыбызғы мен дабыл (баск тілінде данболин, португал тілінде флаута тамборилейра немесе флаута пасториль, мирандес тілінде фраита – Португалияның екінші ресми тілі, испан тілінде тамборил) көбінесе Баск еліндегі музыканттар тобымен орындалады. Баск аймағындағы маңыздылығынан бөлек, Иберия түбегінде сыбызғы мен дабыл әртүрлі аймақтық дәстүрлердің маңызды бөлігі болып қала береді. Флейта мен тамборил әдетте Леон және Кастилия аймақтарында (әсіресе Леон мен Саламанкада), Экстремадура мен Андалусияда қолданылады. Флейта немесе гаита және дабыл немесе тамборил Уэльвада мерекелерде, Майо кресттерінде, қылыш билерінде және ромерияларда ойналады; Росио ромериясының (Уэльва, Андалусия) музыкасында осы сыбызғы флейта росиера, гаита росиера немесе кейде пито росиеро (жоғары тонды сыбызғы) деп аталады. Балеар аралдарының фольклорында да сыбызғы мен дабылдың бірге ойналуы кездеседі, бұл Ибица, Форментера және Майорка аралдарының халық музыкасы мен билерінде көрінеді.
The pipe and tabor, in various local forms, is popular in the Basque region. The txirula (high pitched flute) and the txistu are the two Basque forms of the three hole tabor pipes tuned to the dorian mode. The pipe and tabor (danbolin in Basque, flauta tamborileira or flauta pastoril in Portuguese, fraita in Mirandês the second official language of Portugal tamboril in Spanish) is often played by groups of players in the Basque country. Aside from its importance in the Basque region, in the Iberian Peninsula the pipe and tabor remains an important part of various regional traditions. The flauta and tamboril are typically used in the regions of León and Castille (most notably in León and Salamanca), Extremadura and Andalucía. The flauta or gaita and the tambor or tamboril are played in Huelva in celebrations, Cruces de Mayo, sword dances and romerías; in the music used around Romería of El Rocío (Huelva, Andalucía) this same pipe is denominated flauta rociera, gaita rociera or sometimes pito rociero (a higher pitched whistle). Balearic Islands folklore also features a flute and a drum played together, as seen in the folk music and dances of islands Ibiza, Formentera and Majorca.
Прованс
Прованс аймағында галубет деп аталатын таба табаның бір түрі таралған. Оның гаммасы ағылшын таба табасынан үш перне төмен басталады. Галубетке ерекше терең дыбысты табор – тамбуринмен бірге ойналады. Америка Құрама Штаттарында да ұқсас дәстүр болған, онда панпайпаны тамбуринмен бірге ойнаған.
In Provence a form of tabor pipe called the galoubet is played. Its scale begins a third below that of the English tabor pipe. The galoubet is accompanied on an exceptionally deep tabor known as the tambourin. A similar tradition existed in the United States of playing the panpipes together with a tambourine.