Кіріспе
Фениас Эресустың грек философы (Φαινίας ὁ Ἐρέσιος, Phainias; сондай-ақ Фаниас (Φανίας)) – Лесбос аралынан шыққан грек философы, Аристотельдің тікелей ізбасары және оның еңбектеріне түсіндірме жазушы ретінде маңызды тұлға. Шамамен 332 жылға дейін Афинаға келіп, өзінің отандасы Теофрастпен бірге перипатетикалық мектепте білім алды. Оның логика және ғылым салаларындағы жазбалары Аристотель мен Теофрасттың еңбектеріне түсіндірмелер немесе қосымшалар түрінде болған болуы мүмкін. Ол сонымен қатар тарих саласында кеңінен жазды. Оның еңбектерінен тек басқа авторлардың сілтемелерінде кездесетін үзінділер ғана сақталған.
Phaenias of Eresus (Φαινίας ὁ Ἐρέσιος, Phainias; also Phanias (Φανίας)) was a Greek philosopher from Lesbos, important as an immediate follower of and commentator on Aristotle. He came to Athens about 332 BCE, and joined his compatriot, Theophrastus, in the Peripatetic school. His writings on logic and science appear to have been commentaries or supplements to the works of Aristotle and Theophrastus. He also wrote extensively on history. His works have only survived in fragments quoted by other authors.
Өмір
Фениас Лесбос аралындағы Эресос қаласында дүниеге келді. Ол Феофрасттың досы және қаласынан болған адам еді. Диоген Лаэртій Феофрасттың Фениасқа жазған хатынан айтады. Шамамен 332 ж.б.д. Афинаға келіп, Феофрастпен бірге Перипатетикалық мектепке қосылды. Феофрасттан кейін Аристотельдің ең көрнекті шәкірті болды. Ол перипатетиктер зерттеген философияның барлық саласы туралы жазды, әсіресе логика, ботаника, тарих және әдебиет.
Логика
Оның логика саласындағы еңбектері туралы бізде аз ғана мәлімет бар. Ол Аристотельдің еңбектеріне түсіндірмелер мен қосымшалар жазған сияқты, бірақ олар кейіннен Аристотельдің өзінің жазбаларымен қабығына жасырынып қалды. Аммонийдің бір мәтінінде Евдемос, Фений және Теофраст өздерінің ұстаздарына ұқсатып, «Категориялар», «Түсіндіру туралы» және «Аналитика» жазды деген хабар бар. Сонымен қатар, Фенийдің «Диодорға қарсы» еңбегінен Александр Афродизийский сақтап қалған идеялар туралы маңызды үзінді бар, бұл Афинейдің белгілі бір музыканттарды сынаған «Софистерге қарсы» еңбегімен бірдей болуы мүмкін.
Табиғат тарихы
Афиней өсімдіктер туралы еңбекті жиі келтіреді, көбінесе Теофрасттың осы тақырыптағы еңбегімен байланыстырып, сондықтан ол оған қосымша болуы мүмкін. Афиней келтірген үзінділер осы еңбектің мазмұны мен жазушының стилі туралы бізге біршама түсінік береді. Ол бақшаларда қолданылатын және адам өмірімен тығыз байланысты өсімдіктерге ерекше назар бөлген сияқты; ал оның стилінде перипатетикалық мектепке тән анықтық пен анықтамаларға қатысты сақтықты байқауға болады.
Тарих
Плутарх Фениас туралы, оны "тарихта жақсы білім алған философ" деп атап, оны авторитет ретінде сілтеме жасайды. Ол "Пританейс Эрезиой" деп аталатын бір түбірлі жәрнама жазды, оның екінші кітабын Афиней келтіреді. Бұл оның туған жерінің тарихы немесе Эрезиан билігінің мерзімі бойынша реттелген Грекияның жалпы тарихы болуы мүмкін. Ол сондай-ақ тирандар тарихымен де айналысты, осы тақырыпта бірнеше еңбек жазды. Олардың бірі "Сицилиядағы тирандар туралы" деп аталды. Тағы бірі "Өш алу үшін тирандарды өлтіру" деп аталады, онда ол Аристотельдің "Саясат" еңбегінде көтерілген мәселені одан әрі талқылаған сияқты. Бізде осы еңбектерден бірнеше цитата бар, олардың ішінде Антилеон мен Гиппарин Гераклея тиранын өлтірген оқиғасы да бар.