Герман тілдерінде дыбыстық өзгеріс заңдылығы

Кіріспе

Герман тілдері эволюциясындағы дыбыс өзгерісі заңы. Герман спирант заңы, немесе Примарберрурунг – герман тілдерінің атасы – протогерман тілінде Гримм заңының ерекше жағдайы ретінде пайда болған тіл біліміндегі нақты тарихи мысал, дауыстардың өзара әсер етуінің бір түрі.

Жақсылап тігілген жапырақшалар мен жапырақшаларға әсері

Қалыпты жағдайда, кез келген дауысты тоқсыл дыбыс, прото-үнді-еуропа тілінің алдында және оның ішінде дауыссызға айналуы мүмкін еді, сондықтан үнді-еуропа тіліндегі тоқсыл дыбыстардың үш қатарының (аспирациялық, дауысты және дауыссыз) барлығы осы екі дыбыстың алдында бірігіп кеткен. Сондықтан, мысалы, және , кейбір соңғы прото-үнді-еуропа тілінің диалектілерінде және болып өзгерген. Сол сияқты, және , және болып өзгерген. Мысалы, латын тіліндегі scrībere ("жазу") және legere ("жинау, оқу") сөздерін олардың өткен шақ атауы scrīptus және lēctus ("жазылған", "жинаған") сөздерімен салыстырыңыз (компенсациялық ұзарудың бір түрімен де болжамды). мысылы, латын scrībere және оның толық түрі scrīpsī, немесе pingere ("сурет салу") және pīnxī, сондай-ақ rēgis (жақ) және rēx ("патша") сөздерін салыстыру арқылы да осыған ұқсас жағдайларды көруге болады. Бұл өзгерістің германдық бөлігінде, бірінші тоқсыл дыбыс фрикативке айналған, бірақ одан кейінгісі жоқ, бұл Гримм заңының ерекшелігі болған сияқты. Заңның қалыпты жұмыс істеуі бойынша, герман тілінде дауыссыз тоқсыл дыбыстар фрикативке айналады. Алайда, егер екі тоқсыл дыбыс қатар тұрса, біріншісі Гримм заңы бойынша фрикативке айналады (егер ол бұрыннан фрикатив болмаса), ал екіншісі тоқсыл дыбыс болып қалады. Бұл ерекшелік екі тоқсыл дыбыстың қатарына ғана емес, сонымен қатар және тоқсыл дыбыстың қатарына да қатысты, және тоқсыл дыбыс сақталды. Кейбір жағдайларда, бұл екі байланысты форманың арасында ауысуға әкелді, біреуі s mobile-мен, екіншісісіз, мысалы, ағылшын тіліндегі steer, исланд тіліндегі stjór, голланд тіліндегі stier (← *steuraz ← PIE *steuros, сақталған ) және лимбург тіліндегі deur, duur, көне скандинав тіліндегі þjórr (← *þeuraz ← PIE *tauros, дұрыс ауысқан). Алайда, Гримм заңынан айырмашылығы, германдық спирант заңы біраз уақыт бойы қолданылып, беткі сүзгі ретінде әрекет етті, ол қарыз сөздер немесе туасты сөздер арқылы пайда болған тоқсыл дыбыс пен t дыбысының тізбектерін жойды. Соның бір мысалы – *skriftiz (голланд тіліндегі schrift сөзімен салыстырыңыз), латын тіліндегі scrīptum ("жазу") сөзінен алынған.

Under normal conditions, any voiced stop would likely have been devoiced before and during Proto Indo European times, and so all three Indo European series of stop consonants (aspirated, voiced and voiceless) had already merged before those two consonants. Therefore, for example, , and , had already become and in some of the late Proto Indo European dialects. Likewise, , and , had become and Compare, for example, Latin scrībere "to write" and legere "to gather, read" with their past participles scrīptus and lēctus (likely also with a type of compensatory lengthening). Cases before are also numerous, as can be noticed by comparing Latin scrībere and its perfect scrīpsī, or pingere "to paint" and pīnxī and also the genitive noun form rēgis and its nominative rēx "king". The specifically Germanic part of the change in which the first plosive became a fricative but not the following it seems to have been just an exception to Grimm's law. Under the normal operation of the law, voiceless plosives become fricatives in Germanic. However, if two plosives stood next to each other, the first became a fricative by Grimm's law, if it was not so already, but the second remained a plosive. That exception applied not only to series of two plosives but also to series of and a plosive, and the plosive was then preserved. In some cases, that gave alternations between two related forms, one with s mobile and the other without, such as English steer, Icelandic stjór, Dutch stier (← *steuraz ← PIE *steuros with preserved ) vs. Limburgish deur, duur, Old Norse þjórr (← *þeuraz ← PIE *tauros with regularly shifted ). Unlike Grimm's law in general, however, the Germanic spirant law continued to operate for some time and to have acted as a surface filter, which eliminated any sequences of a stop followed by t as they arose by borrowing or native word formation. A notable example is the partial loanword *skriftiz (compare Dutch schrift) borrowed from Latin scrīptum "script".

Тіс пластикасына әсер ету

Тіс дауыссыздырына әсер ететін өзгеріс әдетте жеке құбылыс деп есептеледі, және ол Proto Indo European тілінде-ақ болған, себебі басқа Үнді-Еуропа тілдерінде де ұқсас нәтижелер кездеседі. Бұл тіс жарық дауысынан кейін келетін жұрнақтарда ғана орын алған сияқты. Егер екі тіс дауысы бір морфема ішінде болса, ол өзгеріссіз қалған. Герман және басқа Үнді-Еуропа тілдері, мысалы, латын тілінен алынған мысалдар мұны растайды: латын тіліндегі edere "жеу" сөзінен ертерек *ed tus сөзінен ēsus "жеген" сөзі пайда болған. Дегенмен, гот және латын тілдеріндегі atta "әке" сөзінде екі тіс дауысы сақталған. Кейбір жағдайларда, басқа сөздермен, әсіресе етістіктермен салыстыру арқылы екі тіс дауысы ішінара қалпына келтірілген. Мысалы, *sitjanan "отыру" етістігінің екінші жаққа, жекеше түрі *sód ta → *sótsta → *sass (көне ағылшын тіліндегі sess "орындық" сөзімен салыстырыңыз) болар еді. Бірақ, ол *sast түріне қайта келтірілді, себебі *stalt (*stelanan "ұрлау") және *halft (*helpanan "көмектесу") сияқты басқа етістіктердегі параллель формаларға ұқсас болды.