Кіріспе
Pâté de Foie Gras) – 1956 жылы американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми фантастикалық әңгімесі. Азимовтың "Резублимацияланған тиотимолиннің эндохроникалық қасиеттері" сияқты, "Pâté de Foie Gras" ғылыми пароди мақаласы болып табылады және Эзоптың "Алтын жұмыртқа салған қаз" мысалының бірін жаңартады.
Pâté de Foie Gras is a 1956 science fiction short story by American writer Isaac Asimov, originally published by Astounding Science Fiction. Like Asimov's "The Endochronic Properties of Resublimated Thiotimoline", "Pâté de Foie Gras" is a scientific spoof article, updating one of Aesop's Fables, The Goose that Laid the Golden Eggs.
Сюжет
Ауыл шаруашылығы министрлігінің қызметкері Техас штатындағы бір шаруашылықта алтын жұмыртқа салатын қаздың табылуы және АҚШ үкіметі мен ғалымдардың осы қаздың құпиясын ашуға жасаған тырашаларын баяндайды. Оның жұмыртқалары таза алтынға тең құнды болғанымен, оның металл өндіру қабілетін анықтау одан да маңызды. Ғалымдар қаздың оттегі-18-ді алтын-197-ге айналдыратын, гамма-сәулелер шығаратын ферменттік катализдік ядролық процеске қарамастан ешқандай зиян шекпейтінін түсінген соң, оның кез келген радиоактивтілікке төзімді екенін, тұрақсыз изотоптарды тұрақты изотоптарға айналдыра алатынын анықтады. "Бұл қаз атом заманындағы ең керемет қорғаныс құралы", – деді бір зерттеуші. Дегенмен, бұл қаз бір мәселенің туындауына себеп болады. Бауырдан алынған биопсия ешқандай пайдалы нәтиже бермейді; көбірек білу үшін толыққанды бауырды жарып, дамып келе жатқан ұрықтарды зерттеу қажет, бірақ бар болғаны бір ғана қаз бар. Оның жұмыртқаларында көп мөлшерде алтын болғандықтан, қаз ауыр металлмен улану салдарынан көбейе алмайды. Баяндамашы Исаак Азимовқа хабарласуға шешім қабылдайды – ол тәжірибелі жазушы және биохимик, оның тиотимолинге арналған мақалалары көпшіліктің қызығушылығын тудырған. Одан осы оқиғаны жазып, Astounding журналының оқырмандарынан идеялар сұрауды өтінеді.
Шешім
Әңгімеге түсініктеме бергенде Азимов оқырманға бір ғана шешім табуға мүмкіндік беруді мақсат еткенін жазды. Оқиғадағы маңызды тұс – қазға 18 оттегімен тотыққан су берілгенде алтын өндірісінің артуы, бұл алтынның пайда болуына себеп болатын мүмкін көзді көрсетеді. Бұл қаз жабық кеңістікте ұсталса, барлық 18 оттегіні алтынға айналдыратынын, бірақ басым оттегі изотопымен (16 оттегі) тыныс ала беретінін білдіреді. Ол алтынды жұмыртқалары арқылы шығарып, содан кейін құнарлы жұмыртқалар туа бастайды деп күтуге болады. Ғылымның дамуы қазды клондау сияқты басқа да шешімдерді ұсынды.
Жариялану тарихы
Бұл әңгіме алғаш рет 1956 жылғы қыркүйек айында "Астаундинг ғылыми фантастика" журналында жарық көрген. Ол Асимовтың 1957 жылғы ғылыми эсселер жинағы "Тек триллион ғана", 1968 жылғы қысқа әңгімелер жинағы "Асимовтың жұмбақтары" және "Толық әңгімелер" 2-томдығында да жарияланған. Сондай-ақ, Асимов редакциялаған "Біз бұдан кейін қайда барамыз?" антологиясында және "Ертеңнің шегінде" кітабында да кездеседі.