Кіріспе

Жозеф Атиас (шамамен 1635 – 12 мамыр 1700) – саудагер, кітап басушы және Голландия Республикасының Генералдық штаттары мен еврей және христиан дінтанушылары бекіткен танымал еврей Библиясының баспагері.

Өмір

Жозеф Ыбырайым Атиастың ұлы ретінде Лиссабонда дүниеге келді. Жозеф 1648–1653 жылдары Ресифедегі еврей қауымының мүшесі болған сияқты, бірақ ол өзінің туысы Якобпен (1631–1690) 1654 жылы португалдар Голландиялық Бразилияны қайта басып алғаннан кейін Амстердамға қоныстанды. Оның алғашқы кітабы – сефардтық дәстүр бойынша жазылған дұға кітабы, ол 1658 жылы жарық көрді. 1661 және 1667 жылдары ол еврейше кітапты (араб тіліндегі) нөмірленген тарауларымен екі рет басып шығарды. Оның екінші басылымы біріншісінен мұқият дайындалған, сондай-ақ әдемі әріптермен және безендірулермен әсемделген. Ол ортағасырлық түпнұсқаны Моше Куриелден алған. 19 ғасырға дейін ол қол жетімді еврейше кітаптардың ең жақсыларының бірі саналды. Мұқият басылғанмен, дауысты белгілерде және акценттерде бірнеше қателіктер бар. Бірақ ол ең жақсы қолжазбалармен салыстырылған бұрынғы басылымдарға негізделгендіктен, барлық келесі басылымдардың негізі болды. Утрехт профессоры Жан де Лейсден қосымша жазған латын тіліндегі кең мағыналы түсіндірмелердің мәні шамалы болды. 1667 жылғы басылымға протестант Самуэль Демарец қарсылық білдірді; Атиас «Caecus de coloribus» деген тақырыппен жазылған еңбегінде айыптауларға жауап берді. Атиас жазған памфлет Нидерландтың біріккен провинцияларындағы жоғары дәрежелі христиан дінтанушысына жасалған шабуыл болды. Бұл памфлеттің нақты авторы Атиас емес, Иоганнес Лейсден болды, және Утрехт профессоры оны Атиас атынан жариялаған, бұл бағалауды ғалымдар содан бері қабылдап келеді. 1673 жылдан бастап ол ағылшын тіліндегі кітаптарды басып шығаруға рұқсат алды, олар елден жасырын шығарылған сияқты. Ол кітап сатушы Ян Якобстың жесірі Сюзанна Веслаермен ынтымақтасып, испан және португал тілдеріндегі еңбектерді жариялады. Ол тоқыма басып шығарумен тәжірибе жасады және 25 (саяхатшы) шеберді жұмысқа алды. Стереотиптерді пайдаланып, ол төрт сағаттың ішінде 250 кітапты басып шығара алды, бірақ металл әріптерге инвестиция салуға мәжбүр болды? 1678 жылы ол әйелін Оудеркерк-ан-де-Амстелдегі Бет-Хаймге жерледі. Атиас өнімдерін тарату үшін делдалды пайдаланған болуы керек, олардың бірі – банкир және өнер коллекционері Жозеф Дейтц. 1681 жылы ол Даниэль Эльзевирдің мұрасынан Кристоффель ван Дийктің әріптер жинағын сатып алды. Атиасқа бес әріп тасушы және олардың шәкірттері бойкот жариялады. 1683 жылы Атиас өзінің ағаларына тиесілі Званенбургер көшесінен Утрехтштраатқа көшіп келді? 1686 жылы ол Nieuwe Herengracht-қа көшіп, өзінің баспа үйін және типографиясын бизнес серігі Сюзанна Везелерден жалға алды. (Ол жылжымайтын мүлікке инвестиция жасап, Сост қаласында ел үйіне ие болды. Атиас жер телімінің жартысына және артқы үйге баратын аллеяға ғана ие болды.) Ол ұлдары Мануэль мен Жоан Бусқа көмектесіп, кеңес бергені мүмкін. 1687 жылы ол 3000-ға жуық кітапты (Ескі өсиет) аукционға шығарды. 1690 жылы Джозеф Пенсо де ла Вега, бұрын Атиас қызметтерін пайдаланған, өзінің «Retrato de la Prudencia, y simulacro del Valor, al Augusto Monarca Guilielmo Tercero, Rey de la Gran Bretaña» еңбегін Бус баспасында, сирек кездесетін асцендоника курсивін қолданып басып шығарды. 1695 жылы ол банкротқа ұшырап, қарыздардан қашу үшін бірнеше ай жасырынды. 1996 жылдың мамыр айында ол ұлымен бірге 22 кредитормен келісімге келді. Ол 1700 жылдың мамыр айының басында, Августинның «Конфессиялар» атты еңбегін жариялағаннан кейін қайтыс болды. 1705 жылы ол оған аллеяны сатты. 1710 жылы Мануэльге баспахана мен құю зауытын босатуға бұйрық берілді. Шкафта сақталған матрицаларды Амстердам мұражайында көруге болады. Атиас 450 еңбек жариялады, мысалы, Мегилот пен Хафтарот және Киелі кітаптың идиш тіліне аудармасы (1678), ол жақсы сатылмады. Соңғысы Атиасты Ури Фоб Халевимен бәсекеге салды. Бұл – Таурат кітабының тәртібі.