Жерді иеленбеген фермерлердің табыстан үлес алу арқылы шаруашылық жүргізуі – sharefarming. АҚШ, Франция, Италия, Канададағы түрлері мен тарихы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шаруашылық үлестіру – шаруашылықтың әртүрлі жүйелерін қамтитын жалпы термин, онда шаруалар өздеріне тиесілі емес ауыл шаруашылығы активтерін пайдаланып, пайданың белгілі бір пайызын (ақшалай немесе тауар түрінде) алады. АҚШ-тағы Жаңарту дәуірінде (19 ғасырдың соңы) тарихи тұрғыда қолданылған үлестік егіншілік – шаруашылық үлестірудің көптеген түрлерінің бірі; тағы бір түрі – метадж немесе мезадрия, Оңтүстік Францияда, Италияда және Канадада қолданылып келеді. Соңғы терминнің мағынасы ғасырлар бойы өзгеріп, егін жинаудан түскен табысты бөлісуден, оны сатудан түскен пайданы бөлісуге дейін жетті. (Метарияның жер иелері bailleurs немесе concedenti, ал үлестік шаруалар prendeurs немесе mezzadri деп аталды.) Ескі үлгідегі метадж, колонат партиер деп қайта аталды, Африкада және Францияның теңіз артындағы департаменттерінде заманауи кезеңге дейін қолданылды; оның соңғы іздері 2006 жылы Реюньон аралынан жойылды. Алайда, бүгінгі таңда метадж шаруашылықты жүргізудің бір әдісі болып табылады және Ауыл шаруашылығы кодексінің IV кітабында, сондай-ақ Еуропалық Одақтың бірнеше заңдарында заңдық негізге ие. Кейде жер иесінен жалақы алатын (сағаттық, апталық, айлық немесе жер көлеміне қарай) шаруаны да шаруашылық үлестіруші деп атайды, бірақ мұндай адам әдетте жалға алушы немесе шаруашылық жұмыскері болып саналады. Шаруашылық үлестіру тұжырымдамасының екі кең таралған түрі – үлестік егіншілік және сүт беруге негізделген үлестік шаруашылық, бірақ ол басқа да ауыл шаруашылығы активтеріне қолданылған. Шаруашылық үлестіру колониялық Африкада, Шотландияда және Ирландияда кең таралған; ол АҚШ-та соғыстан кейінгі Жаңарту дәуірінде кеңінен қолданыла бастады. Еуропада, әсіресе Франция мен Италияда, бір кезде метадж деп аталған шаруашылық үлестіру жүйесі кең таралған. Әлемнің көптеген кедей елдеріндегі шаруашылық үлестіруін феодалдық тәртіпке ұқсас қанау түрі деп қарастырса да, ол өзінен-өзі қанаушылық емес. Метадж, қазіргі заманғы мағынасында, Канадада кең таралған және салық салу жүйесі тұрғысынан басқа шаруашылық түрлерімен салыстырғанда тиімді. Шаруашылық үлестіруі кең мағынада, жеке шаруалар жер немесе мал сияқты ауыл шаруашылығы активтері үшін толық жауапкершілікті қабылдағысы келмейтін жағдайларда тиімді болып табылады және мұндай жағдайларда ол қанаушылық деп есептелмейді.
Sharefarming is an umbrella term for various systems of farming in which sharefarmers make use of agricultural assets they do not own in return for a percentage share of the profits, whether this be in currency or in kind. Sharecropping as historically practiced in the USA during the Reconstruction era (late 19th century) is one of many implementations of sharefarming; another, known as métayage or mezzadria, was, and remains, practiced in southern France, in Italy, and in Canada. The meaning of the latter term shifted over the centuries from one in which farmers share in the crops they harvest to one in which they share in the profits from their sale. (The landlords of a so called métairie were known as bailleurs or concedenti and the sharecroppers as prendeurs or mezzadri.) Métayage of the older sort, re christened as colonat partiaire, was practiced in Africa and in the overseas departments of France until modern times; its last vestiges vanished from Réunion in 2006. On the other hand, métayage as it is defined today remains one of the options for running a farm and is given a legal backbone in the Code rural, livre IV, as well as in several laws of the European Union. Occasionally, the term sharefarmer is used to denote a farmer who receives a wage (fixed per hour, week, month, or area) from the landlord, although such a person is normally considered a tenant farmer or farm labourer. Two common implementations of the sharefarming concept are sharecropping and sharemilking, although it has been applied to other sorts of agricultural assets. Sharefarming was common in colonial Africa, in Scotland, and in Ireland; it came into wide use in the United States during its post bellum Reconstruction Era. In Europe, especially France and Italy, a sharefarming system called metayage once commonly occurred. While sharefarming as practiced in many poor parts of the world can be seen as a form of oppression similar to feudal serfdom, it is not inherently exploitative. Métayage, under its modern day meaning, remains common in Canada, and in fact compares very favourably to other farming arrangements on the basis of taxation. Sharefarming in the broad sense finds good use where individual farmers prefer not to have complete responsibility for agricultural assets such as the land or livestock, and in such applications it is not considered exploitative.
Өсімдік шаруашылығы
Үлеске шаруашылық – үлестік принциптің ең көп таралған түрі. Іс жүзінде, шаруалар өздеріне тиесілі емес жерді жалпы табыстың белгілі бір бөлігін алу шартымен өңдейді. Көп жағдайда, мұндай жүйе өте кедей шаруа қоғамдарында пайдаланушылық модель деп есептеледі. Үлеске шаруашылық Азамат соғысынан кейін басталды және 1930-1940 жылдар аралығында аяқталды, себебі ауыл шаруашылығын жеңілдететін машиналар келген соң, жер иелеріне егістіктерде жұмыс істейтін адамдардың қажеті болмай қалды.
Sharecropping is the most common application of the sharefarming principle. In practice, sharefarmers work land which they don't own in return for varying portions of the total profit. In many cases where it is practiced in very poor farming communities it is considered an exploitative model. Sharecropping began after the Civil War and ended between the 1930s and the 1940s because when machines came that could to farming more easily, landowners didn't need actual people working the fields.
Сүтпен сүт беру
Сүтпен бірге өндіру – бұл сүт өнеркәсібіне үлестік шаруашылық тұжырымдамасын қолдану; ол Жаңа Зеландияда ерекше кең таралған, бірақ басқа елдерде де кездеседі. «Сүтпен бірге өндіру» терминіне қатысты нақты келісім (синекдоха арқылы) мал иелену немесе «елу-елу» сүтпен бірге өндіру ретінде белгілі. «50:50» сүтпен бірге өндіруде малшылар (прендеурлар) өздерінің малын және жабдықтарын толығымен иеленеді, өз жұмысшыларын жұмысқа алады және келісімнің жайылымдық бөлігінде (немесе оның бір бөлігінде) күнделікті операцияларды басқарады. Ал сүт сауу операцияларын ортақ сауын орындары жүзеге асырады, олар өз жұмысшыларын, жабдықтарын және уақытын көрсетілген қызметтер үшін 50% төлем алдынан жалға береді. Жерге сауын орыны иелік етуі мүмкін немесе жерді жалға беруші, үшінші тараптан мансап иесі (екеуі де ренталық табыс алатын тұлғалар), бірақ ренталық үлгіні бұзу арқылы, жайылымшы өзінің малын жайлайтын жерге ие болуы мүмкін. Бұл жартылай көшпелі метарилерде кең таралған, онда экономикалық модель ренталық капитализм мен комиссиялық сату арасындағы шекарада орналасқан. Нашар білушілер сауын орындарының пайданың 50 пайызын капиталдың 50 пайызын салғандықтан және тәуекелдің 50 пайызын мойындағандықтан алады деп ойлауы мүмкін. Бұл сурет көптеген тараптардың қатысуымен жүзеге асырылатын сүтпен бірге өндіру келісімдерінің кең таралғандығымен күрделенеді, онда сауын орны бірнеше прендеурлармен бөліседі және әрқайсысынан әдеттегі және келісілген ақысын алады, бірақ «50:50» атауы сауын орнының көзқарасынан әдетте дәл болып қалады. Бұл келісім ренталық табыс алатын тұлғалар мен прендеурлардың екеуіне де пайдалы. Сауын орындары күнінің көп бөлігінде бос тұрып, пайдалы (және осылайша табысты) жұмыс істеуге жұмсалуы мүмкін. Сол сияқты, бос жатқан және жайылмаған жердің ешқандай мағынасы жоқ, бірақ мал мен сауын орны жоқ жер иелеріне пайда әкелуі мүмкін. Сүтпен бірге өндіру схемасына қатысатын малшылар ақша үнемдеп, қалаған жағдайда сауын орнатылысын өз үйіне көшіруге мүмкіндік алады. Сондай-ақ, сүтпен бірге өндіру жер иеленуді армандайтын, бірақ қазір оны сатып алуға мүмкіндігі жоқ малшыларға көмектеседі; жер иеленуді қаламағандар оның орнына көбірек мал сатып ала алады. Өзгермелі тәртіптегі сүтпен бірге өндіру, онда прендеурлар өздерінің малын иеленбейді және сүт кірісінің төмен пайызын алады, француз метарисіне ұқсас, бірақ Жаңа Зеландиядағы сүт өндірісіне қолданылады. Келісімшарт бойынша сүт сауу шартты сүтпен бірге өндіруге ұқсас, айырмашылығы – сүт сауушыларға сүттің бір килограмы үшін белгіленген баға төленеді, үлес емес; бұл оны метариден мүлдем шығарып тастауға жеткілікті. Сүтпен бірге өндіру келісімдері әдетте 1 маусымнан 31 мамырға дейін жасалады; жаңа келісімдерді қабылдағанда, мал көбінесе «Цыган күні» деп аталатын жерге көшіріледі. Бұл модель эксплуатациялық емес, және уақыт өте келе сүтпен бірге өндірушілер жиі жер иесін баяу сатып алады немесе жүйені өздерінің меншігіне үнемдеу әдісі ретінде пайдаланады. Бұл практика өздерінің жерлерін иеленудің ауыртпалығын қаламайтын сүт өндірушілерге көмектеседі, өйткені бұл оларға инвестицияларды мал мен жабдыққа бағыттауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, сүтпен бірге өндіру өз малдарын тастаған бұрынғы сүт өндірушілерге пайда әкеледі, оларға жайылымдар, шабындықтар мен сарайларды жалға беруден табыс табуға мүмкіндік береді.
Sharemilking is the application of the sharefarming concept to the dairy industry; it is particularly common in New Zealand but is not unheard of elsewhere. The specific arrangement to which the term sharemilking is understood (via synecdoche) to apply is less ambiguously known as herd owning or fifty fifty sharemilking. Under 50:50 sharemilking, graziers (prendeurs) own their cattle and equipment outright, employ their own labourers, and preside over day to day operations at the grazing end of the arrangement (or their part thereof). Milking operations, meanwhile, are undertaken by shared sheds that loan out their labourers, equipment, and time in return for a 50% fee for services rendered. Land can be owned by the milking shed or by a bailleur, a third party career landlord (both are types of rentier), but in a subversion of the typical rentier model, the grazier himself may own the land on which his cattle graze. This is ubiquitous on semi sedentary métairies, where the economic model de facto straddles the line between rentier capitalism and commission sales. Naïvely, milking sheds may be conceptualised as taking fifty per cent. profit in exchange for contributing fifty per cent. of capital and assuming fifty per cent. of risk. While this picture is complicated by the ubiquity of multilateral sharemilking arrangements, wherein a milking shed is shared by multiple prendeurs and extracts its usual and customary fee from each, the "50:50" moniker remains generally accurate from the milking shed's perspective. This arrangement benefits both rentiers and prendeurs. In house milking facilities tend to lie empty and unused for a good chunk of the day that could otherwise be spent doing productive (and thus profitable) work. Likewise, land that lies empty and ungrazed serves no purpose, but can be turned to profit landowners who own neither cattle nor milking shed. Graziers participating in a sharemilking scheme have the opportunity to save money and bring their milking facility in house if they so desire. Sharemilking can also aid graziers who aspire to own land but at present do not in acquiring it; those who have no desire to own land can instead acquire more cattle. Variable order sharemilking, under which prendeurs do not own their own herd, and receive a lower percentage of the milk income, is identical to the French métairie but applied to dairy operations in New Zealand. Contract milking is similar to variable order sharemilking, the difference being that milkers are paid a fixed price per kilogram of milk solids rather than a proportion; this is enough to exclude it from métairie altogether. Sharemilking contracts typically run from 1 June to 31 May; when sharemilkers take up new contracts, the herd is often shifted on what is known as "Gypsy Day". The model is not exploitative, and over time, sharemilkers often slowly buy out the landholder, or alternatively use the system as a method to save for their own property. This practice helps dairy farmers anywhere who do not wish the burdens of owning their own land, as it allows them to focus their investment in livestock and equipment. Sharemilking also profits former dairy farmers who have given up their herds, by providing them with an income from rental of fields, pastures and barns.