Түркиядағы «Кадро» журналы: солшыл ұлтшылдық және кемелисттік идеялар (1932-1934)

Кіріспе

Түркиядағы саяси журнал (1932–1934)

«Кадро» – 1932 жылдың қаңтарынан 1934 жылдың желтоқсанына дейін Түркияда жарияланған, ықпалды солшыл ұлтшыл және солшыл кемалистік журнал. «Кадро» атауы түрік тілінен «кадр» деп аударылады (тұрақты түрік революциясының алғы шебінде болуға тиіс интеллигенция кадрларына сілтеме жасайды).

Тарихы және профилі

"Кадро" алғаш рет 1932 жылдың қаңтарында жарық көрді. Онда түркиялық жетекші журналистер мен жазушылар еңбек етті: Якуп Кадри Караосманоглу, Шевкет Сюрейя Айдемир және Ведат Недим Төр.

Идеология

Кадро түрік революциясы екі кезеңнен тұрады деп сенді: антиимпериалистік Түрік Тәуелсіздік соғысында қол жеткізілген саяси егемендікке жету үшін күрес және экономика мен қоғамды империалистік ықпалдан азат ету үшін жалғасып жатқан күрес. Осы мақсатта Кадро теоретиктері марксистік теориядан көп нәрсе қарызданды. Кадроның экономикалық және саяси теорияларына лениндік НЭП элементтері, бірінші Кеңес бесжылдық жоспарының орталықтан жоспарланған экономикасының элементтері және кеңес мұсылман коммунисі Мирсаид Сұлтан Галиевтің идеялары әсер етті. Кадро сондай-ақ ірі және орта жер иелерінен жерсіз шаруалар мен егіншілерге жерді қайта бөлу үшін жан-жақты жер реформасын қолдады. Алайда, Кеңес Одағындағы ұжымдастырудан айырмашылығы, Кадро теоретиктерінің ұсынысына Түркиядағы жеке меншік жер иелігін жою кірмеді. Кадро 1930 жылдары ұлттық азаттыққа және империалистік күштерге қарсы тұруға бағытталған ұлтшылдықтың ерекше түрін жасады. Кадроисттердің ұлт туралы анықтамасы Зия Гёкальптің ұлт, нәсіл, этникалық топ, мәдениет және дінге баса назар аударатын анықтамасына қарсы. Кадроисттер түрік ұлттық ерекшелігінің көп қырлы екеніне сенді, себебі олар ұлттарды технологиялық дамуы мен экономикалық интеграция деңгейімен де анықтауға болады деп санайды. Кадроист жазушылар елдердің екі негізгі санаты бар екенін теориялық тұрғыдан қарастырды: өнеркәсіптік дамыған және өнеркәсіптік дамымаған елдер. Кадро авторлары Түркияның өнеркәсіптік дамымаған ел статусы мемлекеттік билікпен ұлттық өнеркәсіптерді дамытуын, биліктегі кемалистік режимнің мемлекеттік және даму саясаты арқылы жеке мүдделердің пайда болуына жол бермеуін қажет етеді деп санайды. Кадро теоретиктері Түркия мемлекетінің іске асыратын саясаты Түркияның ұлттық жағдайларына сәйкес келіп, шетелдік империалистік державалардан толық экономикалық тәуелсіздікке жету үшін маңызды деп есептейді. Кадроның экономикалық ұсынысы мен режимнің экономикалық саясатының басты айырмашылығы – олар жеке сектордың қатысуынсыз және елдің толық электрлендірілуімен экономикада мемлекеттің маңызды рөлін қолдады. Кадроистік теория классикалық марксизмнің капиталистік қоғамнан социалистік қоғамға линейлі көшу моделімен қарама-қайшы келеді. Кадроисттер антиколониализм теориясын да жасады, ол Батыс өнеркәсіптік дамыған елдердің экономикалық және әлеуметтік өркендеуін өнеркәсіптік дамымаған колониялық халықтарын колониялық түрде пайдаланудың нәтижесі ретінде сипаттады. Кадро теоретиктері дәстүрлі марксистік әдебиетті колониализм және ұлттық азаттық тақырыбын жеткілікті жарияламағаны үшін сынға алды, бірақ Кадро жазушылары сыныптық күрес және тарихи детерминизм теорияларынан белгілі бір шабыт алды. Кадро теоретиктері үшінші (капиталистік емес, социалистік емес) саяси ілімді құруға тырысты, ол негізінен "әлеуметтік ұлтшылдықтың" түрік түрі болар еді. Кадро итальян фашизмін және нацизмді қатты сынға алды, фашизмді индустриялық дамыған елдердің буржуазиясына пайда әкелетін расистік және империалистік идеология деп айыптады. Алайда, ол марксистік ұлтшылдықты жоққа шығаруды да сынға алды, ұлттық азаттық мақсатқа жету құралы ғана емес екенін және өнеркәсіптік дамымаған және отарланған халықтардың экономикалық өзін-өзі анықтау маңыздылығын атап өтті. Кадроның ұлтшылдықты түсіндіруін әлеуметтік патриотизмнің бір түрі ретінде де қарастыруға болады. Теоретиктер экономиканы мемлекеттік бақылауды (статизм, devletçilik – кемалистік идеологияның маңызды элементі) жақтады, егер мемлекет орта және жоғарғы сыныпты дамытпаса, Түркия таптық қақтығыстың мәселесін шеше алады деп сенді. Егер мемлекет дамуға жауапты болса, таптық қақтығыс туындамас еді, өйткені капитал белгілі бір сыныптардың емес, мемлекеттің қолында болар еді. Кадро маңызды болды, өйткені ол кемалистік Түркияға берік теориялық негіз беруге тырысты. Кадро саясаты толығымен қабылдалмағанмен, Түркия мемлекеттік бағытталған даму стратегиясын ұстанды. "Кадро" журналы "Кадро" қозғалысын құруға әкелді, ол солшыл саяси теоретиктерден тұрады және оның журналистері Ататүктің ұйымдастырған түнгі саяси пікірталастарына қатысты. Үкіметтегі экономикалық либералды тұлғалар (Селал Баяр сияқты) Кадро теорияларына қарсы жұмыс істеді, оларды тым солшыл деп тапты.

Kadro believed that a Turkish revolution would occur in two stages: the battle to achieve political sovereignty, achieved in the anti imperialist Turkish War of Independence, and an ongoing battle to liberate the economy and society from imperialist influence. To this end, the Kadro theorists borrowed heavily from Marxist theory. Kadro's economic and political theories were influenced by a mix of the elements of the Leninist NEP, the elements of a centrally planned economy of the first Soviet Five year Plan, and the ideas of Soviet Muslim communist Mirsaid Sultan Galiev. Kadro also supported a comprehensive land reform to redistribute land from big and middle landlords to landless peasants and yeoman farmers. However, unlike the collectivization in the Soviet Union, the proposal of the Kadro theorists did not include the abolition of private land ownership in Turkey. Kadro developed a unique variant of nationalism in the 1930s that focused on national liberation and opposing imperialist powers. The Kadroist definition of a nation is critical of Ziya Gökalp's definition, which focuses on race, ethnicity, culture, and religion. The Kadroists believed the Turkish national identity is multi faceted, as they believe nations can also be defined by their technological development and level of economic integration. The Kadroist writers theorized the idea of the existence of two main categories of countries: the industrialized and the non industrialized countries. Kadro writers believe Turkey's status as a non industrialized country makes its development of national industries with state power to prevent private interests from emerging via statist and developmentalist policies of the ruling Kemalist regime necessary. Kadro theorists believe those policies the Turkish state implements are crucial to apply to Turkey's national conditions to achieve full economic sovereignty from foreign imperialist powers. The main difference between Kadro's economic proposal and the regime's economic policy was that they supported a more substantial state role in the economy with no private sector involvement and full electrification of the country. The Kadroist theory sharp contrasts with the global capitalist society transition to the socialist society linear model of Classical Marxism. The Kadroists also developed a theory of anti colonialism, which described Western industrialized countries' economic and social prosperity as the results of the colonial exploitations of their non industrialized colonial subjects. Kadro theorists also criticized traditional Marxist literature for lacking coverage on the topic of colonialism and the theory of national liberation, despite Kadro writers taking certain inspirations from its theories of class struggle and historical determinism. Notably, the Kadrotheorists believed that they were creating a third (non capitalist, non socialist) political doctrine that would be essentially a Turkish form of "social nationalism." Kadro was highly critical of Italian fascism and Nazism, condemning fascism as a racist and imperialist ideology designed to benefit the bourgeoisie of the industrialized nations. However, it also criticized the Marxist rejection of nationalism, arguing national liberation is more than a means to the end and emphasizing the importance of economic self determination of non industrialized and colonized nations. The Kadro's interpretation of nationalism can also be seen as a form of social patriotism. The theorists advocated absolute state control of the economy (statism devletçilik, a key element of Kemalist ideology), believing that Turkey could overcome the problem of class conflict if the state never developed a middle and upper class. If the state was in charge of development, class conflict would not arise, as capital would be in the hands of the state, not specific classes. Kadro was important as it sought to provide Kemalist Turkey with a solid theoretical underpinning. Although Kadro policies were never absolutely adapted, Turkey did pursue a state centered development strategy. The magazine Kadro led to the creation of a so called Kadro movement consisting of left wing political theorists and its journalists took part in the nightly political debates organized by Atatürk. economically liberal figures in the government (like Celal Bayar) worked against the Kadro theories, which they found far too leftist.