Кіріспе
Филип К. Диктің 1974 жылғы романы
«Өлімнің лабиринті» – американдық жазушы Филип К. Диктің 1970 жылғы ғылыми фантастикалық романы. Диктің көптеген романдары сияқты, бұл да адамзаттың шұбар да қатал, жерден тыс колониясын бейнелейді және шындық пен қабылдау арасындағы айырмашылықты зерттейді. Дегенмен, ол адамның өлімге ұмтылуы мен кісі өлтіруге қабілетін қарастыратын оның сирек туындыларының бірі және оның ең қараңғы романдарының бірі болып саналады.
Қысқаша мазмұны
Сюжет осы планета Дельмак О-ның он төрт колонистісінің төңірегінде айналады. Олар: лингвист Бетти Джо Берм; ескірген Берт Кослер, поселенің күзетшісі; теолог Мэгги Уолш; термопластикалық процестерді қадағалайтын Игнац Тагг; дәрігер Милтон Баббл; психолог Уэйд Фрейзер; геолог Тони Дункельвельт; телекоммуникацияға маманданған Глен Белснор; машинистка Сюзи Смарт; социолог Роберта Рокингем; табиғатты зерттеуші Бен Таллчиф; теңіз биологтары Сет пен Мэри Морли; экономист Нед Рассел. Колонистер Дельмак О-ға белгісіз колонизациялық жобаға қатысу үшін бірінен соң бірі бір бағытты зымыранмен сапар шегеді. Барлығы қонғаннан кейін, олардың міндеттемелері спутник арқылы жеткізілуі керек. Алайда, байланыс жүйесі істен шығып, колонистерді сыртқы әлеммен байланыссыз қалдырады. Осылайша, колонистер өздерінің міндеттерін анықтауға және Дельмак О-ны зерттеуге тырысады. Дельмак О-да нақты және жасалма жандар, сондай-ақ үлкен текше пішіндес, желе тәрізді нысандар ("тенштер") мекендейді. Бұл нысандар оларға ұсынылған заттарды көшіріп, И Цзинге ұқсас анаграммалар түрінде кеңес береді. Сонымен қатар, топтың бірнеше мүшесі үлкен "Құрылысқа" тап болғанын хабарлайды. Әрбір кейіпкерге түрлі апаттар орын алғанда, топтың бір бөлігі осы құпия құрылысты табу үшін шығады. Топтың әрбір мүшесі Құрылыстың кіреберісіндегі ұранды және оның мақсатын әртүрлі түсінеді. Бір-бірден Таллчиф, Смарт, Берм, Дункельвельт, Кослер және Уолш өзіне-өзі қол жұмсайды немесе түсініксіз жағдайларда қаза табады. Қалған колонистер арасындағы төбелес кезінде Сет Морлидің иығына оқ тиіп, артериясы жарылады. Артерияны жарақаттан кейін жақсарту кезінде Морлиді қарулы адамдар ұрлап, Белснорды өлтіреді. Олар Морлиді шағын ұшатын аппаратқа отырғызады, бірақ Морли оларды жеңіп, аппаратты бақылауға алады. Осылайша ол Дельмак О-ның шындығында Жерге ұқсас екенін анықтайды және бұл туралы топқа хабарлау үшін оралады. Содан кейін топ олардың барлығы психикалық ауруға шалдыққан және оңалту мақсатындағы психиатриялық эксперименттің бөлігі деген қорытындыға келеді. Басқа мүшелерді өлтіргендерін мойындағаннан кейін, эксперимент сәтсіз аяқталған болуы керек деген шешімге келеді. Осы сәтте олардың әрқайсысының денесіне "Персус 9" деген татуировка салынғанын байқайды. Олар бұл нені білдіретінін білу үшін тенштен сұрауға шешім қабылдайды, бірақ бұл тенштің жарылуына және олардың айналасындағы әлемнің қирауына себеп болады. Олардың барлығы, тіпті өлген деп есептелген колонистер де, Персус 9 ғарыш кемесінің экипажы екенін біліп, өлі жұлдыздың орбитасында көмекке шақыру мүмкіндігі жоқ қалғандарын біледі. Олардың тәжірибелері – бұл виртуалды шындық, олардың сенімдерін синтездеген компьютерлік дін. Олардың ұйықтауы кеменің тіршілік ету жүйесінің энергиясын сақтау үшін қажет, егер кеме табылып, құтқарылса. Олар бірте-бірте ыдырап, әрқайсысы алдыңғыдан да қорқынышты виртуалды шындықтың бірнеше циклін аяқтағанын анықтайды. Сет Морли бұған қатты күйзеліске ұшырап, өмірінің қалған бөлігін виртуалды шындықтарда өткізуден гөрі, кемеден барлық ауаны шығарып, оларды өлтіру жақсы ма деп ойлайды. Алайда, "нақты" әлемнің бір бөлігі емес, виртуалды шындық бағдарламасында ғана бар деп есептелетін Араласушы деп аталатын құдай Морлидің алдына келіп, оны тоқтатады, өлім әр адамның өзі шешуі керек екенін айтады. Ол Морлиге жаңадан туған кездегі мүмкін нысандарды таңдауды ұсынады және ол "көктің және өзімнің ұйықтап жатқанымды, бірақ әлі күнге дейін күннің және өзімнің бар екенімді білетін" жылы әлемдегі кактус болуды таңдайды. Араласушы оны жұлдыздарға жетелеп, "мың жыл өмір сүріп, ұйықтаймын" дейді. Басқалары оның жоғалуына мән бермей, бұрынғыға ұқсас тағы бір галлюцинацияға кіріседі, тек Сет Морли жоқ.
Delmak O seems to be inhabited by both real and artificial beings and enormous cube shaped, gelatinous objects ("tenches") that duplicate items presented to them and give out advice, in anagrams reminiscent of the I Ching. In addition, various members of the group report sightings of a large "Building." As various calamities continue to befall each character, part of the group ventures out to find the mysterious structure. Each member of the group perceives the Building's entrance motto, and thus its purpose, differently. One by one, the characters Tallchief, Smart, Berm, Dunkelwelt, Kosler and Walsh either kill themselves or are killed under mysterious circumstances. During a fight between the remaining colonists Seth Morley is shot through the shoulder causing an artery to be severed. While recovering from an attempt to repair the artery, Morley is abducted by armed men who kill Belsnor. They put Morley aboard a small flying craft but Morley overpowers them and takes control of the craft. With it he discovers that Delmak O seems in fact to be Earth, and he returns to the group to report this. The group then comes to the conclusion that they are all criminally insane and part of a psychiatric experiment in rehabilitation. Once they admit to having killed the other members they conclude that the experiment must have been a failure. It is at this point that they notice that each of them is tattooed with the phrase, "Persus 9." They decide to ask a tench what this means but doing so causes the tench to explode and the world around them to crumble to pieces. All of them, including the colonists thought to be dead, awake to find that they are actually the crew of the spaceship Persus 9, stranded in orbit around a dead star with no way of calling for help. Their experiences had been a kind of virtual reality, a computer generated religion that synthesized their beliefs. Their dormancy should save energy of the ship's life support systems for the unlikely case someone would detect the stranded ship and rescue them. It becomes clear that they already completed several cycles of virtual reality dormancy, due to the gradual disintegration, each more nightmarish than the previous one. Seth Morley is depressed by this and wonders whether it would be better to let all the air out from the ship and thus kill them all rather than live out the rest of their lives engaging in virtual realities. However, a deity known as the Intercessor, supposedly existing only in the virtual reality program and not a part of the "real" world, appears before Morley and stops him, stating that death is for each individual to decide for themselves. It offers Morley a choice of possible forms to be reborn as, and he decides on "a cactus on some warm world to be asleep but still aware of the sun and of myself". The Intercessor guides him into the stars, stating he will "live and sleep for a thousand years". The others, unconcerned with his disappearance, embark on another hallucination which resembles the previous one, only without Seth Morley.
Қабылдау
Палмер (2003) романды ұрпақ кемелерінің аллегориялық және өте мизантроптық суреті ретінде көрсетеді, онда адам кейіпкерлері үшін "кісі өлтірулер – ұжымның, олар кемеде қалып қойған кезде жиналған ашу-ызаны білдіру арқылы, осы немесе басқа беделсіз [жеке тұлғаны] жою тәсілі ғана". Сувин және авторлар (2002) былай деп атап көрсетеді: "Лабиринттің көп бөлігі – банальданған онтология, жеткіліксіз сюжеттік бақылау және бірінен соң бірі болатын кісі өлтірулер сюжеті [ ] Кристинің "Ешкім қалмады" романы сияқты, соңғы он екі бетте білімтануға қайта оралады".