Кіріспе

Пуэрто-Риконың жалғыз жылулық бұлақтары

Коамо ванналары («Baños de Coamo»; «Коамо термалдық ванналары») Пуэрто-Риконың жылулық бұлақтарының бірі болып табылады және Коамо муниципалитетінде орналасқан. Колумбтан бұрынғы дәуірде таино тайпасы қолданған бұл ванналардың көптеген адамдарға емдік қасиеттері бар деген сенімде болған. Коамо ванналары испандық алғашқы қоныс аударушылардың арасында танымал туристік орынға айналды, осының нәтижесінде жергілікті кәсіпкерлер курорт құрылысын бастады. Коамо испан-американ соғысының Пуэрто-Рико кампаниясы кезінде маңызды шайқасқа сахна болды және артиллериялық оққа түсіп, курортқа зақым келтірді. Тарихи Коамо ванналары мен курорты 20-шы ғасырда Пуэрто-Рико үкіметі тарапынан қайта жаңартылып, қайтадан танымал туристік орынға айналды.

"Баньос" тарихы

Пуэрто-Рикоға Христофор Колумб пен испан конкистадорлары келгенге дейін мекендеген таино тайпасы Коамоның ыстық бұлақтарын алғаш рет ашқан еуропалықтар болды. Жергілікті аңыз бойынша, Пуэрто-Риконың алғашқы губернаторы Хуан Понсе де Леон, таинолардан Баньостың емдік қасиеттері туралы естіген. Ол, бұл моншалар – өзі іздеген Жастық қайнар көзі деп сеніп, олардың қайда екенін сұрады. Бірақ, берілген нұсқауларды дұрыс түсінбегендіктен, теңіз арқылы жаңа жерге бет алды, нәтижесінде Флориданы ашты және сол жерде қайтыс болды. 16 ғасырдың ортасында испан қоныс аударушылары арасында күкіртке бай алты бұлақтың емдік қасиеттері туралы әңгіме тарады. Соның салдарынан, көптеген қоныс аударушылар Сан-Хуаннан таулы аймаққа үнемі сапар шегіп, олардың ойынша, аталған сулардың пайдасын көруге тырысты. Испания-Америка соғысы нәтижесінде АҚШ Пуэрто-Рикоға басып кірген кезде, Коамо қаласы Пуэрто-Рико науқаны барысында болған Коамо шайқасына қатысты. Испан армиясының подполковнигі Рафаэль Мартинес Ильесас, өзінің басқаруындағы 248 испан және пуэрторикалық әскермен Баньос-де-Коамоны ұстап тұрды. Генерал Джеймс Х. Уилсон 3-ші және 4-ші Пенсильвания артиллериясына Баньосқа қарсы майдандық шабуылға артиллериялық қолдау көрсетуді бұйырды, ал C әскері оң жағын қоршап, қанаттан шабуылға қарсы тұрды. Мартинес подполковнигінің әскері шығысқа қарай Айбонито қаласына қарай жылжуды бастады, ал американдықтардың ілгерілеуін тоқтату үшін аз ғана сарбаз қалды. C әскері испандықтар тастап кеткен курортты тапқаннан кейін Баньос-де-Коамодан солтүстікке қарай ең жоғары жылдамдықпен жүгірді. Соғыс кезінде артиллериялық оқ жаудырылғаннан келген зақымдар әлі де көрініп тұр. 1879 жылы пуэрторикалық музыкант және композитор Браулио Дуэньо Колон, Генаро де Аразаменди жазған "Лос Баньос де Коамо" сахналық музыкасын (ішінде опералық және халық әндері, сондай-ақ билер бар, сөйлеген және ән айтылған көріністері бар испан лирикалық драма жанры) жазды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында бұлақтар халықаралық деңгейде танымал болды. 1847-1958 жылдар аралығында жұмыс істеген және 1857 жылы Усера Сориано салған қонақ үйі бар курортқа Франклин Д. Рузвельт, Франк Ллойд Райт, Александр Грэм Белл және Томас Эдисон сияқты көптеген белгілі тұлғалар келді. Баньос-де-Коамо курорты 1959 жылы жабылды және көп жылдар бойы қирап, тасталып қалды. Қазіргі уақытта бұлақтар әлі де керемет демалыс орны ретінде насихатталуда.

Пуэрто-Риконың Парадор бағдарламасы

1970 жылы Пуэрто-Рико үкіметі «La Compañía de Turismo de Puerto Rico» (Пуэрто-Рико туристік компаниясы) ведомствосының басқаруымен «El Programa de Paradores de Puerto Rico» (Пуэрто-Риконың Парадор бағдарламасын) құрды. Баньос-де-Коамо бағдарламаға қосылып, заманауи құрылыстар салынды. Жаңа концепция 1978 жылы ресми түрде іске қосылды. Бастапқы 1857 жылғы қонақ үйден қалғандары – мейрамхана және бірнеше қабырғалар. Олардың арасында сақталған және аумақтағы фонтандық алаңға енгізілген орталық қабырға құрылымы бар, ол заманауи Парадордың тарихи атмосферасын күшейтеді. Ыстық бұлақтардағы Парадор «El Parador Baños de Coamo» деп аталады. 48 бөлмелі Парадор, қонақ үйден өзгеше, кішкентай және жайлы, сонымен қатар жылы бұлақтарға тікелей қол жеткізетін бассейнге ие. Жер асты құбырлары арқылы жылы бұлақ суымен толықтырылған бассейн де бар. Бірнеше деңгейлі моншалар бар: ең жоғарғы деңгейдегі су ең ыстық, ол төмендегі үлкен, салқын моншаға құйылады, ал содан кейін ең салқын, бірақ әлі де жылы сулы үлкен бассейнге ағады. Бассейндер санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес үнемі тазартылып, дезинфекцияланады. АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) зерттеулеріне сәйкес, бұлақтың тәуліктік шығыны 32 000-ден 83 000 галлонға дейін жетеді, ал судың орташа температурасы 43 градус Цельсийді құрайды. 1995 жылы Пуэрто-Рико туристік компаниясы Парадорды және оған жақын жердегі жылжымайтын мүлікті сатты. Алайда, 2001 жылдың желтоқсанында Пуэрто-Риконың Жоғарғы соты сату туралы шешімді жойды және Парадордың меншік құқығын туристік компанияға қайтарды. Коамо Спрингс гольф және теннис клубының иесі Гектор Торрес Зайас Парадорды өзінің Коамо Спрингс курорттық қонақ үйі мен спа жобасына біріктіруді ұсынды, бұл Парадорды жаңғыртуға, 48 бөлмесін қайта жаңартуға, тағы 30 бөлме салуға және демалыс орындарын жақсартуға 3 миллион доллар инвестиция жасауды көздеді. Торрес Зайастың Коамо Спрингс жобасын USGS, Коамо қаласының әкімі Хуан Карлос Гарсия, Пуэрто-Рико туристік компаниясы, Пуэрто-Рико өнеркәсіптік даму компаниясы, Экономикалық даму банкі және Табиғи және қоршаған орта ресурстары департаменті қолдағанмен, келісім орындалмады. Парадор оның қазіргі иесі Антонио Умпиерреге сатылды.