Кіріспе
Австрияда туған француз психиатры (1809–1873)
Бенедикт Августин Морель (22 қараша 1809 – 30 наурыз 1873) – Австрияның Вена қаласында туған француз психиатры. Ол 19 ғасырдың ортасында дегенерация теориясы саласындағы маңызды тұлға болды.
Bénédict Augustin Morel (22 November 1809 – 30 March 1873) was a French psychiatrist born in Vienna, Austria. He was an influential figure in the field of degeneration theory during the mid 19th century.
Өмірбаян
Морел 1809 жылы Австрияның Вена қаласында француз ата-анасының отбасында дүниеге келді. Алтыншы коалиция соғысынан кейін Морельді ата-анасы тастап кетті, және оны люксембургтік абат Дюпон мен оның қызметшісі Марианна тәрбиеледі. Морел білімін Парижде алды, студент кезінде ағылшын және неміс тілдерін сабақ беру арқылы табысын көбейтті. 1839 жылы медицина докторы ғылымын қорғады, ал екі жылдан кейін Париждегі Сальпетриерде психиатр Жан Пьер Фальренің (1794–1870) ассистенті болды. Морельдің психиатрияға деген қызығушылығы 1840 жылдардың ортасында Еуропаның бірнеше психикалық ауруханаларын аралағанда одан әрі күшейді. 1848 жылы Нансидегі Маревиль психикалық аурулар үйінің директоры болып тағайындалды. Мұнда ол психикалық науқастардың әл-ауқатын жақсартуға бағытталған реформалар жасады, әсіресе оларды шектеу тәсілдерін жеңілдетуге ұмтылды. Маревильдегі ауруханада ол психикалық мүкіяттігі шектеулі адамдарды зерттеді, олардың отбасы тарихын зерттеп, кедейлік және балалық шақтағы физикалық аурулар сияқты мәселелерді қарастырды. 1856 жылы Руандағы Сент-Йон психикалық ауруханасының директоры болып тағайындалды. Морел, Дарвинге дейінгі эволюция теорияларының, әсіресе бейімделуге үлкен рөл берген теориялардың ықпалында болды, психикалық кемтарлықты психикалық нашарлау процесінің соңғы сатысы деп қарастырды. 1850 жылдары ол балалық шақтан ересек жасқа дейінгі психикалық проблемаларға қатысты «дегенерация» теориясын жасады. 1857 жылы «Адам тегінің физикалық, зиялық және моральдық дегенерациялары және осы ауру түрлерін тудыратын себептер туралы трактат» атты еңбегін жариялады, онда ол адамның дегенерациясының мәнін, себептерін және көріністерін түсіндірді. Морел психикалық аурудың себептерін тұқым қуалаушылықта іздеді, бірақ кейіннен алкоголь мен есірткінің қолданылуы да психикалық құлдырауға ықпал ететін маңызды факторлар болуы мүмкін деп ойлады.
Алдын ала деменция
Оның «Études cliniques» (1852) еңбегінің бірінші томында Морель жас науқастардың белгілі бір тобының ерекшеліктерін сипаттау үшін «деменция прекос» терминін қолданды және бұл тіркесті 1860 жылы жарық көрген «Traité des maladies mentales» оқулығында жиі пайдаланды. Морель бұл терминді сипаттамалық мағынада қолданды, емес, нақты және жаңа диагностикалық санатты анықтау үшін емес. Ол «ступор» күйіндегі жас жігіттер мен қыздарды бөліп көрсету үшін қолданылды. Олардың жағдайы белгілі бір жалқылық, әлсіздік және ерік-жігердің бұзылуымен сипатталды және меланхолияның диагностикалық санатына байланысты болды. Оның деменция туралы түсінігі дәстүрлі және қазіргі заманға сай емес болды, себебі ол оны қайтымсыз күй ретінде қарастырмады. Кейбіреулер Морельдің «ерте деменция» туралы айтқан сөздерін шизофренияны «жанаша алу» деп түсіндіруге тырысқанмен, басқалары Морельдің терминді сипаттауын неміс психиатры Эмиль Крейпелиннің «деменция преэкокс» ауруы тұжырымдамасының алғы күші ретінде қарастыруға болмайды деп нық сендіреді. Бұл олардың деменция туралы түсініктерінің айқын айырмашылығына байланысты, себебі Крейпелин сөздің көбірек қазіргі заманғы мағынасын қолданды, сондай-ақ Морель диагностикалық санатты сипаттамады. Шындығында, Арнольд Пик пен Крейпелин пайда болғанға дейін Морельдің термині із-түзсіз жоғалып кетті және Пик пен Крейпелиннің Морельдің терминін пайдаланғанын білгеніне ешқандай дәлел жоқ, тіпті олар өздерінің бірдей атпен аталатын ауруларының тұжырымдамаларын жариялағаннан кейін де. Эжен Минковский айтқандай, «Морельдің ерте деменциясы мен Крапелиннің деменциясы арасында үлкен айырма бар».
Дегенерация теориясы
Морел 1850 жылдары дегенерация теориясын жасағандығымен танымал. Ол Францияның солтүстігіндегі Сент-Йон психиатриялық ауруханасының директоры қызметін атқарып жүргенде осы теорияны дамыта бастады. 19 ғасырдағы Францияда қылмыстың, аурудың және психикалық аурулардың өсуі Морельді қызықтырды. Ол осы өсімнің түпкі себептерін анықтауға ниеттенді. Морель психиатриялық ауруханадағы зиякерлік қабілеті шектеулі науқастарда дене аномалияларының, мысалы, бұдыршақ ауруының бар екенін байқады. Ауруханадағы көптеген адамдардың ерекше физикалық ерекшеліктері бар екенін анықтағаннан кейін ол осы ойды кеңейтті. Морелдің теориясында дегенерация – табиғи немесе қалыпты жағдайдан өзгеше кез келген нәрсемен тең болды. Бұл аномалиялар диета, ауру, моральдық құлдырау сияқты қоршаған ортаның факторларынан немесе алкоголизм және кемқонақ жағдайда өмір сүру сияқты ұрпақтан ұрпаққа берілетін қасиеттерден туындады. Бұл теория сол кезде күмәнді болған моральдық емдеуді ғылыми негізге салу арқасында басымдыққа ие болды. Морелдің теориясы өз пациенттеріне көмектесе алмаған психиатрларға олардың сәтсіздіктерінің себебін түсіндіруге мүмкіндік берді. Дегенерация теориясы кейбір психикалық аурулардың генетикалық екенін және психиатрлармен емделе алмайтынын көрсетті. Бұл теория сонымен қатар барлық психологиялық ауруларды түсіндіретін болды. Егер психиатр аурудың физикалық себебін таба алмаса, ол адамның денсаулығына (конституциясына) байланысты деп түсіндіре берді.
Мұра
Морель деменция прекокс және дегенерация теориясының әкесі саналады. Бұл екі идея 19 және 20 ғасырлардағы Францияда психикалық аурулардың өрбуіне байланысты оларды түсінуге көмектесті. Морельдің дегенерация теориясы Еуропа бойынша жылдам танымал болды, бұл оған ғылыми дамуды одан әрі қалыптастыруға мүмкіндік берді. Ол дене типологиясы және мінез-құлық теорияларының, сондай-ақ Ломброзоның антропологиялық криминология теориясының негізі ретінде пайдаланылды. Оның теориясы жоғары идеологиялық сипатқа ие болды және нацистер қолданған евгеника бағдарламаларына ғылыми негіз берді. Барлық теоретиктер Морельдің жұмысын қабылдаған жоқ. Зигмунд Фрейд, Карл Ясперс, Адольф Майер және Освальд Бумке оның идеяларын қабылдамады.
Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы
Психикалық аурулар туралы трактат. екі том; Париж, 1852–1853; екінші басылым, 1860. (Екінші басылымда ол ерте деменция деген терминді ақыл-ойдың дегенерациясын білдіру үшін қолданды). "Дегенерация туралы трактат", 1857 ж. Ақымақтық емдеуде шектеулердің немесе мәжбүрлеу шараларын жою туралы. Париж, 1861 жыл. "Қалқанша бездің үлкейіп кетуі" және "кретинизм", этиологиясы, алдын алу шаралары және т.б. Париж, 1864 жыл. Дегенерацияланған түрлердегі типтердің қалыптасуы туралы. 1- том; Руан, 1864 жыл.