Жейн Эйр: 1943 жылғы фильм адаптациясы

Кіріспе

Роберт Стивенсонның фильмі

«Джейн Эйр» – 1943 жылы 20th Century Fox компаниясы шығарған, Шарлотта Бронтенің 1847 жылғы осы аттас романының американдық бейімделуі. Фильмді Роберт Стивенсон режиссерлік етті, ал Кеннет Макгоуэн мен Орсон Уэллс продюсерлік етті (авторлық құқығы көрсетілмеген); Уэллс фильмде Эдвард Рочестер рөлін, ал Джоан Фонтейн атау рөлін ойнады. Сценарийін Джон Хаусман, Алдус Хаксли және режиссер Роберт Стивенсон жазды. Музыкалық қосымшаны Бернард Херманн жазды және дирижерлік етті, ал операторлық жұмысты Джордж Барнс атқарды.

Сюжет

Жетім қалған, сүйілмеген және қаламаған он жасар Джейн Эйр өзінің қатыгез, өзімшіл, қамқорсыз аналық әпкесімен, Гейтсхед Холлдың миссис Ридпен және оның бүлдірген, қорлаушы ұлымен бірге тұрады. Джейн Миссис Ридтің одан құтылуды аңсап, Джейнді Лоувуд институтына, жас қыздарға арналған қайырымдылық мектеп-интернатына жіберуге тырысқанда, ол экстаз болып табылады. Миссис Ридтің айтқанына сүйене отырып, мистер Броклхерст Джейнді мектептегі әріптестерінің алдында өтірікші деп атайды және оған бірінші күні бірнеше сағат бойы орындықта тұруға бұйрық береді. Ол басқа студенті Хелен Бернспен жұбаныш пен достық қарым-қатынас жасайды. Кейінірек, Джейн Броклхерст Хеленнің табиғи қисық шашын кесуді бұйырғанда наразылық білдіреді. Екеуі де жаңбыр кезінде аулада дөңгелектеп жүруі керек. Дәрігер Риверс оқушыларды мезгіл-мезгіл тексеріп отырады, қыздарды ішке кіргізеді, бірақ Хелен үшін тым кеш, ол сол түні қайтыс болады. Он жылдан кейін, 1840 жылы, жиырма жастағы Джейн Броклхерсттің оқытушылық қызметтен бас тартады. Ол Адель есімді жас қызға гувернант ретінде жұмыс іздеп, оны қабылдады. Джейн Торнфилдке, қараңғы, оқшауланған сарайға келгенде, ол бастапқыда өзінің жұмыс берушісі Фэрфакс ханым деп санайды, ол шын мәнінде үй иесінің үй шаруасын басқарады. Бір күні кешке Жэйн серуенге шығып, атын қорқытып, оның иесі Эдвард Рочестерді лақтырып, сәл жарақаттады. Джейн Торнфилдке оралғанда, ол осы фактіді біледі, және Рочестер оны сұхбат алу үшін кітапханасына шақырады. Оның қатал мінез-құлқы әйелдің тыныш, жұмсақ мінез-құлқына қарама-қарсы келеді, ол ақырында оны үйіне жіберіп, ол жерде болуды ұнатады деген тілекпен жібереді. Сол түні Джейнді таңғажайып күлімсіреп оятты. Ол тергеп, Рочестердің төсек перделері өртеніп жатқанын біледі. Ол ұйықтап жатқан адамды оятып, ешкімді оятпай отты сөндіреді. Рочестер оны күте тұрып, үйдің басқа қанатына барады, онда құпия тігінші Грейс Пул өзін өзі ұстайды. Қайтып келгенде ол Джейнге жағдайдың жақсы екенін ғана айтады. Келесі күні ол Торнфилдтен кетеді. Қыс пен көктем өтіп, ол үлкен қонақ топпен оралады. Джейн миссис Фэрфакс Рочестердің жан-жақты және снобтық Бланш Инграмға үйленетінін күтетінін білдіргенде қатты қапаланады. Алайда Рочестер Джейнге Бланшаны тек оның байлығы ғана қызықтыратынын айтады. Жамайканың Испан Таун қаласынан Ричард Мейсон есімді адам Торнфилдке келгенде, Джейн Рочестердің алаңдаулы екенін көреді. Сол түні әркімді бір қатты айқай оятты. Рочестер қонақтарын бұл тек қана құлдың төңіректегі түсіне деген реакциясы деп сендіреді, бірақ оларды бөлмелеріне жібергеннен кейін, Джейнді мұнарадағы қан кетіп жатқан Mason-қа жасырын түрде қарайтын болады, ал ол дәрігерді шақырады. Оның артында, кіргізілген ағаш есіктер біреудің шығуға тырысуымен шағылысады, бірақ Рочестер Джейнге көрген немесе естігеннің бәрін елемеуді бұйырады. Рочестер дәрігерге Мейсонды алып кетуге бұйырды. Рочестер Бланшпен жеке әңгімелеседі, онда ол оның алтын қазушы екенін ашық айтады. Ол да, басқа қонақтар да ренжігеннен кетіп қалады. Осы оқиғадан бейхабар Джейн Рочестер үйленгеннен кейін басқа жерде жұмыс істеуі туралы тақырыпты қозғап, Рочестерден кеткісі келмейтінін мойындайды. Оған жауап ретінде Рочестер Бланша емес, оны жақсы көретінін айтады және оған үйленуді ұсынады, ол оны қабылдайды. Той кезінде адвокаттар араласып, Рочестердің Bertha Antonietta Mason есімді психикалық ауруы бар және бұзылып кеткен әйелі бар екенін мәлімдейді. Бұл Рочестердің күйеу інісі Мейсонның растауы. Рочестер неке рәсімін тоқтатады және Джейн мен Мейсонды Торнфилдке алып барып, Бертаны ашуға мәжбүр етеді, ол жануарлар секілді мінез-құлықпен ауырады және Грейс Пул күзететін мұнарадағы камерада тұрады. Рочестер Джейнге өзінің және Бертаның некелері жасөспірім кезінде ұйымдастырылғанын және оны шын мәнінде білмейтінін түсіндіреді. Ол өзін-өзі есінен танытқан кезде ол көмектеспей қалды, содан бері нағыз серіктеспен бақытты іздеп жүр, бұл оның Джейнге ғашық болған кезде үмітсіз болғанын тудырды. Олар бір-бірін әлі де жақсы көретіндерін мойындаса да, Джейн Рочестердің оның сүйіктісі болу ұсынысын қабылдамайды және ол өз принциптерін сақтау үшін Торнфилдтен қатаң түрде кетеді. Ақшасы түсіп қалған Джейн Гейтсхедке оралады. Ол әпкесі инсульт алып, ұлының құмар ойындармен айналысуына алаңдаушылық танытып, өзін-өзі өлтіргенін біледі. Миссис Рид Джейнді көріп қуанады және олар татуласады. Миссис Рид қайтыс...

Orphaned, unloved, and unwanted ten year old Jane Eyre lives with her cruel, selfish, uncaring maternal aunt via marriage, Mrs. Reed of Gateshead Hall, and her spoiled, bullying son. Jane is ecstatic when Mrs. Reed, eager to be rid of her, arranges for Jane to be sent to Lowood Institution, a charity boarding school for young girls, run by the disciplinarian Mr. Brocklehurst. Based on what Mrs. Reed has told him, Mr. Brocklehurst labels Jane a liar in front of her schoolmates and orders her to stand on a stool for hours on her first day of attendance. She is comforted and befriended by another student, Helen Burns. Later, Jane protests when Brocklehurst orders that Helen's naturally curling hair be cut. Both are punished by being forced to walk circles in a courtyard during a downpour. Dr. Rivers, a sympathetic physician who periodically checks on the students, brings the girls inside, but it is too late for Helen, who dies that night. Ten years later, in 1840, twenty year old Jane turns down Brocklehurst's offer of a teaching position. She advertises for and accepts a job as governess for a young girl named Adèle. When Jane arrives at Thornfield, a gloomy, isolated mansion, she initially thinks her employer is Mrs. Fairfax, who is in fact the housekeeper for the absent master. Jane goes for a walk one night only to startle a horse into throwing and slightly injuring its rider, Edward Rochester—who she doesn't realize is her employer. When Jane arrives back at Thornfield, she discovers this fact, and Rochester calls her into his library to interview her. His brusque manner contrasts with her quiet, gentle demeanor, and he finally dismisses her with the wish that she will enjoy her stay there. That night, Jane is awakened by strange laughter. She investigates, and discovers that Rochester's bed curtains are on fire. She rouses the sleeping man and they extinguish the fire without rousing anyone. Rochester bids her wait while he goes to another wing of the house, where mysterious seamstress Grace Poole keeps to herself. When he returns, he tells Jane nothing other than that the matter is under control. The next morning, he leaves Thornfield. A winter and spring go by before he returns with a large group of guests. Jane is greatly saddened when Mrs. Fairfax discloses that everyone expects Rochester to marry the vivacious and snobbish Blanche Ingram. However, Rochester confides to Jane his conviction that Blanche is attracted only by his wealth. When a man named Richard Mason of Spanish Town, Jamaica, arrives at Thornfield, Jane sees that Rochester is disturbed. That night, a pained scream awakens everyone. Rochester assures his guests it is just a servant's reaction to a nightmare, but after he sends them back to their rooms, he has Jane secretly tend to a bleeding Mason in the tower while he fetches a doctor. Behind her, a locked wooden door rattles with someone trying to get out, but Rochester orders Jane to ignore everything she sees or hears. Rochester has the doctor take Mason away. Rochester has a private conversation with Blanche, in which he bluntly asserts that she is a gold digger. Offended, she and the other guests leave. Unaware of this development, Jane broaches the topic of her future employment elsewhere after Rochester gets married, and confesses that she does not want to leave Rochester. In response, Rochester reveals that he loves her and not Blanche, and proposes marriage to her, which she accepts. During the wedding ceremony, an attorney intervenes and declares that Rochester has a wife by the name of Bertha Antonietta Mason, who is mentally ill and deranged. This is confirmed by Mason, Rochester's brother in law. Rochester calls off the marriage ceremony and takes Jane and Mason back to Thornfield to reveal Bertha, who is insane to the point of animalistic behavior, and lives in a tower cell guarded by Grace Poole. Rochester explains to Jane that his and Bertha's marriage was arranged when he was a teenager, and he did not truly know her. He was helpless as she drove herself mad, and has been searching for happiness with a real partner ever since, which caused him to become desperate when he fell for Jane. Though they admit they still love each other, Jane rejects Rochester's offer to stay as his mistress, and she determinedly departs Thornfield to preserve her principles. With her funds exhausted, Jane returns to Gateshead. She discovers that her aunt has suffered a stroke, caused by worry over the ruinous gambling habits of her son, who it is revealed has committed suicide. Mrs. Reed is happy to see Jane and they reconcile. After Mrs. Reed dies, Jane ponders what to do next, even considering working for Mr. Brocklehurst, when she hears Rochester's anguished voice calling her name during a storm. Jane returns to Thornfield and finds it in ruins. Mrs. Fairfax informs her that Bertha had escaped confinement, set the place on fire, and fled to the roof. While Fairfax took Adèle to safety, Rochester tried to rescue Bertha, but she jumped to her death. The burning staircase collapsed underneath Rochester, badly wounding him. With no other impediments, Jane reunites with Rochester, who is now blind from the fire. He tells her she should not waste her life with a crippled man like him, but she has made her choice to stay. They reaffirm their love and kiss passionately. Jane narrates that she married Rochester, and when their son was born, her husband's vision was sufficiently restored for him to see their child.

Дэвид О. Селзниктің басқаруымен

Дэвид О. Селзник 1941 жылдың ақпан айында Джон Хаусменді жұмысқа алды, осы кезде Хаусмен Филип Барридің "Еркіндік қоңырауы" пьесасын қоюмен айналысып жатқан еді. Хаусменнің продюсерге берген алғашқы тапсырмасы – "Джейн Эйр" романының сценарийін жазу болды. Кейін Хаусман: "Мен ақымақтықпен фильмді өзім шығарамын деп ойладым, себебі Селзник "Желмен бірге кеткен" және "Ребекка" фильмдерін жасағаннан кейін, ол продюсерлік жұмыстан біраз уақытқа демалып, маған студиясы үшін продюсерлік жұмыстың бәрін тапсырады деп сендім. Мен оның қатарына қосылуымның бір себебі осы еді. Бірақ мен Дэвид Селзникті танымадым! Ол ешқашан басқа біреуге ештеңе жасауға мүмкіндік бермес еді" деді. Хаусман Меркьюри театрының "Туған ұл" бродвейлік қойылымына дайындалып жатқанда сценарийді жазу жұмысын бастағанын айтады. Селзник келісімшарт бойынша жұмыс істейтін британдық режиссер Роберт Стивенсонды оған көмектесу үшін Нью-Йорк қаласына жіберді. 1942 жылдың қараша айында.

Орсон Уэллс тұсында

Селзник әрқашан Орсон Уэллстің Эдвард Рочестер рөлін ойнауын қалаған, бірақ RKO Pictures-пен келісімшарт жасасқандықтан, оны алудан үміт үзген. 1942 жылдың желтоқсанында Уэллс "Джейн Эйр" үшін келісімшартқа қол қойған кезде ол енді RKO-да болған жоқ, Уэллс Голливудта продюсер ретінде өз орнын сақтап қалуға тырысып жатты және ол "Джейн Эйр" роліне продюсер ретінде келіссөздер жүргізді. Ол "Азамат Кейн" фильміндегі бірнеше рөлдері үшін алған 100 000 доллармен тең төленді. 1938 жылдың 18 қыркүйегіндегі "Меркурий театрының ауадағы" эфирі жоғалды, өйткені Уэллс фильмді дайындау үшін ацетат түпнұсқасын қолданды және жазба қалпына келтірілмейтін зақымдалды. 1942 жылдың желтоқсан айының басында Селзник Гёцке өзі мен Уэллс киноға жаңадан келген кейіпкерлерді ойнатудың маңыздылығына келіскенін жазды. Ол актерлік құрамды таңдау кездесуіне қатысуға ұсыныс жасады және Уэллстің де сол жерде болуын сұрады, өйткені "біздің бизнестің тарихында дәл актерлік құрамды таңдау және жаңа адамдарды табуда осындай талант танытқан аз адамды білемін". және Эдит Баррет; бірақ кейіпкерлердің рөлдері әдетте Голливудтың танымал орындаушыларына, олардың көбісі британдық сахналық несиелерге берілді.

Түсірілім

"Джейн Эйр" 1943 жылдың 3 ақпанынан сәуірдің ортасына дейін түсірілімде болды. 8 сәуірде The Hollywood Reporter басылымы Уэллс экранда атқарушы продюсер ретінде көрсетілетінін жазды.

Сыни қабылдау

The New York Times газетінің Босли Кроутер, екіұшты пікірде, «Джейн Эйр» фильмін «көңіл күйге толы» деп атады, онда «ешқандай терең құштарлық мұқият зерттелмеген», бірақ оны «өзінің ерекшелігімен қызықты» және «романтикалық қорқыныш әңгімесі ретінде үздіксіз қуатты» деп сипаттады, онда Уэллстің «аса қатыгез ойыны» «көзбен байқауға қызықты» болды.