Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Anthriscus sylvestris, сиыр петрушкасы немесе жабайы червиль деп белгілі, Apiaceae (Umbelliferae) тұқымдасына жататын екі жылдық немесе аз жылдық көп жылдық шөптесін өсімдік, Anthriscus туысы. Оны кейде "аналық өлім" деп те атайды (әсіресе Ұлыбританияда), бұл атау қарапайым доланаға да қолданылады. Бұл өсімдік Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік-Батыс Африкаға тән. Ол петрушка, морковь, уытты сүргі және шошқа сияқты Apiaceae тұқымдасының басқа да алуан түрлерімен туыс. Оны жиі "Анна патшайымының тісшесі" немесе "жабайы морковь" деп те аталатын Apiaceae тұқымдасының тағы бір өкілі – Daucus carota-мен шатастырады.
Anthriscus sylvestris, known as cow parsley, wild chervil, is a herbaceous biennial or short lived perennial plant in the family Apiaceae (Umbelliferae), genus Anthriscus. It is also sometimes called mother die (especially in the UK), a name that is also applied to the common hawthorn. It is native to Europe, western Asia and northwestern Africa. It is related to other diverse members of Apiaceae, such as parsley, carrot, hemlock and hogweed. It is often confused with Daucus carota, another member of the Apiaceae also known as "Queen Anne's lace" or "wild carrot".
Сипаттама
Сиырдың қара бидайы - тік өсетін, ағаш тәрізді емес, көп жылдық шөптесін өсімдік, биіктігі 1-2 метрге жетеді. Сабақтары қуыс, бойлық жолақтары бар, ойықтарымен және жасыл түсімен, кейде қызғылт реңімен ерекшеленеді, диаметрі 0,7 см-ге дейін жетеді. Сабағында, рахисінде және жапырақ сағақтарында көзге көрінбейтін, бірақ қолмен сезіп бағалай алатын ұсақ түктер бар. Жапырақ сағақтары сабақтың негізін қоршап, кең және жазық, жиектері қалың. Рахис терең ойылған арнаға ие. Жапырақтары үшбұрышты, 2-3 рет тілімделген, ені шамамен 30 см, ұзындығы 45 см, жасыл, папоротник сияқты немесе қауырсын тәрізді, астыңғы жағында түктермен жабылған. Жапырақтың ең төменгі бөлігі қалған бөлігінен әлдеқайда кішідірек. Гүлдері қысқа (<1 см) гүлшоғырларында орналасқан, гүлшоғырдың ұшында қысқа, қалың түктерден тұратын сақинасы бар. Ұзындығы 1,5-3 см болатын 4-10 сәулелі гүлшоғырларда, қызыл ұштары бар, сопақша келген қос жапырақшалар орналасқан. Сәулелері түксіз (тегіс), жапырақшалары жоқ. Гүлшоғыр сабақтары сәулелерге ұқсас ұзындықта, аздап түксіз және ойықталған. Әр гүлде 5 ақ жапырақша, 2 тоқпан және 2 аналық тоқпан бар, аналық тоқпанның кеңейген негізі жұмырлау келген ісік түзеді. Негізгі сабақ түбірлермен тікелей бір түйірлі тамыр арқылы байланысады, ол жер астында тармақталады. Тамырдан бүйірлік тамыршалар да пайда болады. Ұлыбританияда гүлдеу сәуірден маусымның басына дейін жалғасады.
Cow parsley is an upright herbaceous (non woody) perennial, growing to tall. The stems are hollow, striate (striped with parallel, longitudinal lines), furrowed, and green in colour with flushes of purple, with a diameter up to It has tiny hairs on the stem, rachis, and leaf stalks which are difficult to see but can easily be detected by touch. The petioles clasp the stem around the base and are broad and flattened with a downy margin. The rachis has a deep grooved channel. The leaves are triangular, 2–3 pinnate, roughly 30 cm wide and 45 cm long, green, and fern like or feathery in appearance with hair on the underside. The lowest primary division is much smaller than the rest of the leaf. The flowers are arranged in compound umbels on short pedicels (<1 cm) with a ring of short, stout hairs at the apex. There are downy oval bractioles with red pointy tips on the umblets, arranged on 4–10 rays 1.5–3 cm long. The rays are glabrous (smooth and hairless), with no bract present. Peduncles are similar in length to rays, more or less glabrous and furrowed. Each flower has 5 white petals, 2 stamens and 2 styles with an enlarged base forming a swelling at the apex of the ovary (stylopodium). The main stem meets the roots in a single primary taproot which can branch further below the surface. From the roots lateral rhizomes can form. Flowering time in the UK is April to early June.
Тіршілік ету ортасы
Қоңыршақ (Cow parsley) күнге толы немесе жартылай көлеңкелі жерлерде, шабындықтарда, қоршаулар мен орман шеттерінде өседі. Ол көбінесе жол жиегінде кездеседі және көбікті, ерте гүлдейтін ақ гүлдерімен Ұлыбританиядағы ең маңызды көктемгі ландшафт гүлі саналады. Дегенмен, бұл өсімдік кең таралған және тез өсетін болғандықтан, бақшаларда зиянды арамшөп ретінде қарастырылады. Қоңыршақтың тамырсары арқылы жылдам таралуға және бір өсу маусымында көп мөлшерде тұқым өндіруге қабілеті оны АҚШ-тың көптеген аймақтарында басып алушы түрге айналдырды. Вермонт штаты қоңыршақты басып алушы түрлердің "қадағалау тізіміне" енгізді, ал Массачусетс штаты оның сатуын тыйым салды. Вашингтон штатында 1989 жылдан бері В класты зиянды арамшөп ретінде тіркелген.
Cow parsley grows in sunny to semi shaded locations in meadows and at the edges of hedgerows and woodland. It is a particularly common sight by the roadside and with its frothy early flowering white blooms is regarded as the most important springtime landscape wildflower in Britain. However, the plant is also sufficiently common and fast growing to be considered a nuisance weed in gardens. Cow parsley's ability to spread rapidly by means of rhizomes and to produce large quantities of seeds in a single growing season has made it an invasive species in many areas of the United States. Vermont has listed cow parsley on its "Watch List" of invasive species, while Massachusetts has banned the sale of the plant. It is classed as a Class B Noxious Weed in the State of Washington since 1989,
Қолданылуы
Сиыр петрушкасының жер үсті бөлігінің бәрі жеуге жарамды, дәндік шервельден ащырақ дәмі бар және шөпті петрушка сияқты сипатталады, сондай-ақ аздап қызылша немесе анис иісімен бірге. Дегенмен, кейбір дереккөздерде ол жеңіл уытты болуы мүмкін деп күдіктелген. Бұл өсімдік өзінің туған жерінен тыс көптеген аймақтарда жаулап алушы түр болып табылады. Ол жолдардың бойында, орман және дала жиектерінде оңай таралады, сондықтан оны өсірмейді, ал табиғатта жинап алады. Ұлыбританияда ақпаннан қарашаға дейін жиналады. Бірақ сиыр петрушкасын жинағанда ең жоғары сақтық қажет, себебі оны Апиацея тұқымдасының басқа да түрлерімен, мысалы, өлімге әкелетін удың – дақыл, сулы дақыл және ақымақ петрушкамен шатастыру оңай. Өсімдіктің дәмі ерекше емес деп есептелгендіктен және қауіп жоғары болғандықтан, сиыр петрушкасын жабайы табиғатта жинау көбінесе қатаң түрде ұсынылмайды.
All above ground parts of the cow parsley plant are edible, with a flavour sharper than garden chervil and described as grassy parsley, with a hint of licorice or aniseed. However, it is suspected of being mildly toxic according to some sources. The plant is an invasive species in many places outside of its native range. It spreads easily along roads and the edges of woods and fields, so it is not cultivated but instead foraged in the wild. In the UK it is foraged from February to November. However extreme caution is advised when foraging cow parsley because it is easily confused with other species of the Apiaceae family, such as the deadly poison hemlock, hemlock water dropwort and fool's parsley. Because the plant's flavour is considered unremarkable and the risk is great, foraging cow parsley in the wild is usually strongly discouraged.