Кіріспе

Азиялық иммиграция – Азия құрлығының бір бөлігінен, оның ішінде Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Оңтүстік-Шығыс Азиядан АҚШ-қа көшіп келуді білдіреді. Азиялық текті халықтар 16 ғасырдан бері болашақта АҚШ құрамына кіретін аумақта тарихи тұрған. Азиялық иммиграцияның алғашқы ірі толқыны 19 ғасырдың соңында, негізінен Гавайи және Батыс жағалауында болды. Азиялық американдықтар 1875 жылдан 1965 жылға дейін АҚШ заңдарымен иммиграцияға қатысты шектеулерге және қанаушылыққа ұшырады, ал 1940 жылдарға дейін оларға азаматтыққа өтуге рұқсат берілмеді. Азиялықтарды шеттету заңдары жойылғаннан және 1965 жылғы Иммиграция және ұлттық есімділік заңымен иммиграциялық жүйе реформаланғаннан бері Азиядан АҚШ-қа көшіп келушілердің саны күрт өсті.

Ерте иммиграция (1830-жылдарға дейін)

Еуропалық отарлау басталғаннан кейін Солтүстік Америкаға келген алғашқы азиялықтар филиппиндіктердің "Лузондықтар" немесе Лузон үндістері деп аталатын тобы болды. Бұл лузондықтар испандық "Нуэстра-Сеньора-де-Буэна-Эсперанса" галеонының экипажы мен құрметті делегациясының құрамында болды. Кеме Маниладан теңізге шығып, 1587 жылдың 17 қазанында қазіргі Калифорния жағалауындағы Моро шығанағына жетті. Бұл испандық Шығыс Үндістан (кейін Филиппин аталған колониялық атау) мен Жаңа Испания (Солтүстік Америкадағы испандық колониялар) арасындағы галеон саудасының бір бөлігі болды. Екі аймақ та Испания империясының құрамында болған кезде, филиппиндік теңізшілер Калифорния жағалауына одан да көп келді. 1763 жылға қарай "Манилалықтар" немесе "Тагалалар" Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласының шетінде Сент-Мало деген елді мекен құрды. Америкадағы колониялық дәуірде 1775 жылға дейін үндістер туралы құжатталған мәліметтер бар. 18 ғасырдың соңында Ежелгі Қытай саудасының қалыптасуымен, 1815 жылға қарай АҚШ-та тұратын бірнеше қытай саудагерлері тіркелді.

Азиялық көші-қонның бірінші үлкен толқыны (1850-1917 жж.)

1830 жылдарға қарай Шығыс Азия және Оңтүстік-Шығыс Азия халықтары Гавайиге көшіп келе бастады, онда американдық капиталистер мен миссионерлер плантациялар мен елді мекендер құрған болатын. Көшіп келгендердің көп бөлігі Қытай, Жапония, Корея және Филиппин елдерінен келген. 1893 жылы Гавайидің АҚШ-қа қосылуынан кейін, Азиялықтардың үлкен саны АҚШ аумағында тұрды және одан әрі көшіп келу жалғасты. Америка капиталистері 19 ғасырда Гавайиде қант плантацияларын құрғанда, Гавайи Корольдік Ауылшаруашылық қоғамы сияқты ұйымдар арқылы 1830 жылдары қытайлықтарды арзан жұмыс күшінің көзі ретінде пайдаланды, ал алғашқы ресми келісімшарт жұмысшылары 1852 жылы келді. Плантация жұмысшыларының төмен жалақыға наразылығы және әртүрлі жергілікті және иммигранттар арасындағы шиеленіс плантация иелерін Азияның әртүрлі елдерінен көбірек жұмыс күшін импорттауға итермеледі, бұл жалақыны төмен ұстауға мүмкіндік берді. 1885-1924 жылдары аралығында "шамамен 30 мың жапондық Гавайиге канайку имин, яғни үкіметтік демеушілікпен келген келісімшарт жұмысшылары ретінде барды". 1894-1924 жылдары аралығында шамамен 170 мың жапон иммигранттары Гавайиге жеке келісімшарт жұмысшылары, иммигранттардың отбасы мүшелері және саудагерлер ретінде келді. Жапон империализмінен және Кореядағы кедейлік пен ашаршылықтан қашып, христиан миссионерлерінің ынталандыруымен мыңдаған корейлер 20 ғасырдың басында Гавайиге көшіп келді. 1898 жылдан кейін АҚШ-тың отарлық үстемдігіне бағынған филиппиндер 20 ғасырдың басында Гавайиге "ондаған мыңдаған" көшіп келді. Азиялық иммиграцияның алғашқы ірі толқыны 1850 жылдары Калифорниядағы алтын асығу кезінде АҚШ-тың батыс жағалауында орын алды. 1848 жылы қытайлық иммигранттардың саны 400-ден аз болса, 1852 жылы 25 мыңға жетті. "Алтын тау" деп атаған Калифорниядағы қытайлық иммигранттардың көпшілігі Гуандун провинциясынан келген. Олар опиум соғыстары мен экономикалық тұрақсыздықтан қашып, өз отбасыларына байлық жіберуді үміттенеді. Гавайидегідей, Калифорниядағы және басқа жерлердегі (соның ішінде Массачусетс штатының Солтүстік Адамс қаласына дейін) капиталистер алтын кендерінде, фабрикаларда және Трансконтиненталдық теміржолда жұмыс күшінің өсіп келе жатқан сұранысын қанағаттандыру үшін азиялық иммигранттарды іздеді. Оңтүстіктегі плантация иелері құлдықтың еңбегін алмастырудың арзан жолы ретінде қытайлық жұмысшыларды пайдаланды. Қытайлық жұмысшылар көбінесе Гонконгтағы және басқа порттардағы брокерлердің көмегімен кредиттік билет жүйесі бойынша Калифорнияға келді, олар келгеннен кейін брокерлерден алған қарыздарын жалақыларынан төлейтін. Жұмысшылармен қатар, Қытайдан саудагерлер де көшіп келіп, бизнес пен дүкендер ашты, соның ішінде Қытай қалаларының бастауын құрайтын дүкендер де болды. Жапондық, корей және Оңтүстік Азия иммигранттары да 1800 жылдардың соңынан бастап АҚШ-қа еңбекке деген сұранысты қанағаттандыру үшін келді. Жапон иммигранттары негізінен Мейдзи қайта жаралу кезеңінде экономикалық қиындықтарға тап болған шаруалар болды; олар 1890 жылдары Қытайдың шеттетілуінен кейін (төменде қараңыз) АҚШ-қа көптеп көшіп бара бастады. 1924 жылға қарай 180 мың жапон иммигранттары материкке көшіп келді. Солтүстік Америкаға филиппиндердің көші-қоны осы кезеңде жалғасты, 1840 жылдардың соңында Калифорния штатының Марипоса округіндегі алғашқы алтын лагерьлерінде "Манилалықтар" туралы хабарлар тарады. 1880 жылғы санақ бойынша 105 465 қытайлық және 145 жапондық тіркелді, бұл осы уақытқа дейін материкке азиялық иммиграцияның көп бөлігін қытайлық иммигранттар құрағанын көрсетті, олар Калифорнияда басым көпшілікпен кездеседі. 1860 және 1870 жылдары АҚШ-та азиялық жұмысшылардың болуына қарсы нативистік көзқарас күшейді, нәтижесінде Азиялықтарды Шеттету Лигасы сияқты ұйымдар құрылды. Шығыс Азия иммигранттары, әсіресе материктегі халықтың көпшілігін құрайтын қытайлық американдықтар "сары қауіп" ретінде қаралып, зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке ұшырады. Қытайлықтарды линчтеу жиі болды және ірі шабуылдар да орын алды. Сол кездегі ең танымал зорлық-зомбылық оқиғасы - Рок-Спрингс қазалы оқиғасы, онда ақшаны қазып алушылардың жұмысын тартып алды деген айыптамамен шамамен 30 қытайлық иммигрантты ақшаны қазып алушылардың тобы өлтірді. 1875 жылы Конгресс Пейдж заңын қабылдады, бұл иммиграцияны шектеуге бағытталған алғашқы заң болды. Бұл заң Азиядан мәжбүрлі еңбекпен келгендерді, сондай-ақ проституциямен айналысуы мүмкін Азия әйелдерін "жағымсыз" деп таныды, олар енді АҚШ-қа кіре алмайды. Іс жүзінде, бұл заң АҚШ-қа қытай әйелдерінің кіруіне толыққанды тыйым салды, нәтижесінде ер адамдар жұмысшылары отбасыларын өзімен бірге немесе кейін әкеле алмады. 1892 жылғы Гири заңы "қытайлықтардың АҚШ-тан шығу және қайта кіру құқығын растау үшін тіркелуі және куәлік алуын" талап етті, егер олар АҚШ-тан шығып, қайта кіргісі келсе, бұл жаза ретінде түрмеге жабу немесе депортацияға әкелуі мүмкін. Шеттетілу дәуірінде нәсілдік кемсітушілік күшейгеніне қарамастан, қытайлық иммигранттар өздерінің қолданыстағы құқықтарын қорғауға күш салды және дауыс беру құқығы мен азаматтыққа қол жеткізуге тырысты. Қытайлық иммигранттардың балалары "өзінің қытайлық американдықтар екенін білдіретін ерекше ерекшелікке ие екенін" сезіне бастады. 1898 жылы United States v. Wong Kim Ark ісінде Сан-Францискода туған қытайлық американдыққа АҚШ-қа қайта кіруге рұқсат берілмеді, бірақ ол АҚШ азаматы деп танылды; бұл шешім Конституцияның 14-қосымшасының азаматтық тармағын түсіндіруде маңызды прецедент құрды. Бастапқыда жапондық және Оңтүстік Азия жұмысшылары жаңа қытайлық иммигранттардың қанағаттандыра алмаған сұранысын қанағаттандырды. 1900 жылғы санақ бойынша 24 326 жапон тұрғыны тіркелді, бұл күрт өсімді көрсетеді, ал 89 863 қытайлық тұрғыны тіркелді. Алғашқы Оңтүстік Азия иммигранттары 1907 жылы АҚШ-қа келді, олар негізінен Пнджабтық сикх шаруалары болды. Оңтүстік Азияға қатысты иммиграциялық шектеулер екі жылдан кейін және жалпы Азияға қатысты шектеулер сегіз жылдан кейін енгізілгендіктен, "[барлығы алты мың төрт жүз адам Америкаға келді]" осы кезеңде. Сол сияқты, қытайлық және жапондық иммигранттар сияқты, олардың көпшілігі ер адамдар болды. Оңтүстік Азия иммигранттары 19 және 20 ғасырлардың басында Шығыс жағалауына да келді, негізінен күлдіргі жібектер мен кілемдер сияқты "экзотикалық" тауарларды сатқан Бенгал мұсылмандары қолөнершілер мен саудагерлер ретінде келді. 1910 жылғы санақ, Оңтүстік Азияны санаған алғашқы санақ, АҚШ-та 2 545 "үндіс" бар екенін көрсетті. Беллингхэм қаласындағы толқуларда 400-500 ақшаны қазып алушылардың тобы Оңтүстік Азия иммигранттарының үйлеріне шабуыл жасап, оларды ұрып, қаладан қуды, оның үстіне 400-ден астам Оңтүстік Азиялықтар жергілікті билік органдарымен "қорғауға алынды". Геосаяси факторлармен қатар, осы оқиғалар АҚШ-ты Жапониямен 1907 жылғы джентльмендік келісімге қол жеткізуге итермеледі, онда Жапония үкіметі АҚШ-қа эмиграцияны тоқтатуға, ал соңғысы жапондық иммигранттарға қатысты шектеулерді азайтуға келісті. Іс жүзінде, бұл жапондық иммигранттардың мүлікті алдын ала сатып алған немесе бұрыннан бар иммигранттардың туыстары болған жағдайда ғана кіре алатынын білдірді. Жапондық иммиграцияның жалпы көлемі күрт азайғанымен, отбасылық қайта біріктіру ережесі жапондық американдықтар арасындағы гендерлік теңсіздіктің азаюына мүмкіндік берді (соның ішінде "суреттер арқылы үйлену" арқылы). Кореялықтар сол кезде жапондық отарлық үстемдігінде болғандықтан және жапондық паспорттарды ала алғандықтан, көптеген корей әйелдері де отбасы мүшелері және "суреттер арқылы үйлену" арқылы иммиграциялады. Испан-Америка соғысы 1898 жылы Париж шартымен аяқталғаннан кейін, АҚШ Испанияны Филиппиннің отарлық билеушісі ретінде алмастырды. Филиппиндер АҚШ-тың отарлық үстемдігіне бағынғаннан кейін...

Шектен шығару саясатын кезең-кезеңмен тоқтату (1943-1965 жж.)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-тағы иммиграция саясаты маңызды өзгерістерге ұшырады. 1943 жылы Магнусон заңы 62 жылдық қытайларға қатысты шектеулерді жойды, әр жыл сайын 105 адамның көшіп келу квотасын белгіледі және АҚШ-та тұратын қытайларға азаматтық алуға мүмкіндік берді. Бұл шараларға қарамастан, заң қытайлық американдықтардың мүлікке немесе бизнеске ие болуына тыйым салуды күшейтті. 1946 жылы Люс-Селлер заңы филиппин және үндістан азаматтарына азаматтық алуға рұқсат берді және әр елден 100 адамдық көшіп келу квотасын қарастырды. Көптеген азиялық американдықтар (болашақ конгрессмен Далип Сингх Саунд сияқты) осындай заңды қабылдау үшін ондаған жылдар бойы күресті. Заңға сәйкес, азаматтық алғаннан кейін иммигранттар мүлікке ие бола алады (Магнусон заңы бойынша қытай иммигранттарына берілмеген құқық) және өздерінің туған елінен туыстарын шақыруға өтініш бере алады. Бұл реформалар толқыны 1952 жылғы МакКарран-Уолтер заңына әкелді, ол 1790 жылғы натурализация заңының «еркін ақ терілі адамдар» деген шектеулерін жойды, соның арқасында азиялық және басқа да ақ емес иммигранттар азаматтық алуға мүмкіндік алды. Дегенмен, бұл заң Азиядан келген иммиграцияны дерлік толығымен тоқтатып, тек шағын жылдық квоталарды сақтап қалды. Заңның квота жүйесінен негізгі ерекшелігі – АҚШ азаматтарының отбасын біріктіру ережелері болды, бұл ұзақ жылдар бойы азиялық американдық отбасылардың туыстарына, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде американдық сарбаздарға үйленгендерге (әдетте «соғыс келіндері» деп аталады) көшіп келуге мүмкіндік берді. МакКарран-Уолтер заңы алғаш рет жұмысқа қабілеттілік талаптарын енгізді және үкіметке «ұлтқа қарсы қызметпен» айналысқан деп күдіктелген иммигранттарды елге кіргізбеуге немесе депортациялауға рұқсат берді, мысалы, Коммунистік партияға мүшелік ету.

Негізгі заңнама мен сот шешімдерінің уақыт реті

1875 жылғы Пейдж заңы, иммиграцияны шектеуге алғашқы қадам жасаған заң, Азиядан мәжбүрлі еңбекпен келгендердің және "жарамсыз" деп танылған, проституциямен айналысуы мүмкін Азия әйелдерінің кіруіне тыйым салды. Заңның күшіне енуі нәтижесінде қытай әйелдерінің АҚШ-қа келуі дерлік тоқтатылды. 1882 жылғы Қытай иммиграциясын тоқтату туралы заң: Қытайдан иммиграция тоқтатылды. 1898 жылғы АҚШ-тың Вонг Ким Аркқа қарсы іс: Қытай иммигранттарының АҚШ-та туған ұлы, 14-ші түзетудегі туған жері бойынша азаматтық алу құқығына сәйкес, АҚШ азаматы деп танылды. Қытай иммиграциясын тоқтату туралы заң АҚШ-та туған адамдарға қолданылмайды деп шешілді. 1915 жылғы Гинн және Билдің АҚШ-қа қарсы ісі: Филиппин азаматтарының азаматтыққа өтініш беру құқығы бар екені анықталды. 1917 жылғы Азиялық аймақтарға тыйым салу туралы заң Азия құрлығының көп бөлігінен, оның ішінде Британдық Үндістан, Оңтүстік-Шығыс Азия және Таяу Шығыстың бір бөлігінен АҚШ-қа иммиграцияға тыйым салды. 1922 жылғы Такао Озаваның АҚШ-қа қарсы ісі: Жапондықтардың терісі ақ болғанымен, заманауи нәсілдік ғылым бойынша олар еуропалық нәсілге жатпағандықтан, ақ емес деп танылды, демек, азаматтық алу құқығынан айырылды. 1923 жылғы АҚШ-тың Бхагат Сингх Тиндке қарсы ісі: Үндістер антропологиялық тұрғыдан еуропалық нәсілге жатса да, "жалпы қабылдау бойынша" ақ емес деп танылды, осылайша АҚШ-та туылмаған Оңтүстік Азиядан келгендер сол кездегі азаматтық алу шарттары бойынша азаматтықтан шеттетілді. Үндістер Азиялықтар қатарына жатқызылып, оларға қатысты Азияға қарсы заңдар қолданылды. 1924 жылғы Иммиграциялық заң иммиграция квоталарын ұлттық тегіне қарай белгіледі, Азия елдері үшін квота нөлге тең болды, сондай-ақ АҚШ шекаралық күзет қызметін құрды. 1935 жылғы Най-Лей заңы Бірінші дүниежүзілік соғысының ардагерлеріне, соның ішінде "жабылған аймақтардан" келгендерге азаматтық беруге мүмкіндік берді. 1943 жылғы Магнусон заңы: Қытайлық американдықтарға азаматтық алу құқығын қайтару және Қытайдан иммиграцияны шектеу. 1945 жылғы Соғыс қалыңдықтары туралы заң әскери қызметшілердің жұбайлары мен асырап алған балаларына Азиядан иммиграцияға тыйым салуды уақытша жойды. 1946 жылғы Шетелдік никелесушілер туралы заң шетелде туған никелесушілерге үш айға уақытша келуші визасымен кіруге мүмкіндік берді, ал осы мерзім ішінде жарамды неке куәлігін ұсыну талап етілді. 1946 жылғы Люс-Селлер заңы: Үнді және филиппин американдықтарына азаматтық алу құқығын қайтару. Шешілген иммиграцияға рұқсат берілді, Үндістаннан жылына 100 адам, ал Филиппинден жылына 100 адам квота белгіленді. 1946 жылғы Филиппин азаматтығы туралы заң филиппин американдықтарын азаматтандыруға мүмкіндік берді және 1943 жылдың наурызына дейін келгендерге азаматтық берді. 1952 жылғы Уолтер-МакКарран заңы барлық федералдық Азияға қарсы заңдарды жойды; барлық азиялықтардың азаматтық алуына рұқсат берілді. Иммиграциялық квоталар күшінде қалды. 1965 жылғы Иммиграция және азаматтық туралы заңның 1965 жылғы түзетулері иммиграциялық квоталарда нәсілдік/ұлттық белгіге қарай кемсітушілікті жойды. 1989 жылғы Америкаға оралу туралы заң Вьетнамнан келген америкалық-азиялық балалардың АҚШ-қа иммиграция жасауына рұқсат берді.