Кіріспе

Джон Джейдің "Федералист" еңбегі

"Федералист" №3, "Соңғы тақырыпты жалғастыру: Сыртқы күш пен ықпалдан туындаған қауіптер туралы" деген тақырыппен, Джон Джейдің саяси мақаласы, "Федералист" еңбектерінің үшіншісі. Алғаш рет 1787 жылдың 3 қарашасында "The Independent Journal" басылымында Publius псевдонимімен жарияланды, осы атпен барлық "Федералист" еңбектері жарық көрді. Бұл Джейдің американдықтарды сыртқы қарсыластардан қорғаудағы саяси біріктіктің артықшылықтары туралы төрт мақаласының екіншісі, оған "Федералист" №2 алдын ала жазылған, ал одан кейін "Федералист" №4 және "Федералист" №5 келеді. "Федералист" №3 федералдық үкіметтің сыртқы саясатты басқару және соғыстың алдын алу тұрғысынан штаттық үкіметтерден артық басымдығын қарастырады. Джей федералдық үкіметтің үлкен халықтан жақсы мемлекет қайраткерлерін таңдау мүмкіндігіне және жеке штаттарға қарағанда келісімдерді тұрақтырақ қолдануға қабілеттілігіне тоқталады. Ол сондай-ақ штаттық үкіметтердің өз штаттары қақтығыстың ортасында болғанда, қауқыпты әрекеттер жасауы мүмкін екенін, ал федералдық үкімет мәселенің барлық жақтарын теңгеріп қарастыра алатынын айтады.

Қорытынды

Джей бастапқыда халықтың өз басқаруы үшін ең дұрыс шешімдерді қабылдайтынын, ал штаттардың бірігуі – осындай шешімнің мысалы екенін айтады. Оның пікірінше, халықтың қауіпсіздігі – үкіметтің ең маңызды жауапкершілігі, ал бірігу – қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ең тиімді жолы. Ол соғыстардың көп бөлігі келісімдерді бұзу немесе зорлық-зомбылық әрекеттерінен туындайтынын түсіндіріп, жеке штаттардың ұлттық үкіметке қарағанда мұндай жағдайларға жиі қатысатынын мәлімдейді. Бұл мәселенің себебі АҚШ-тың соғыс жүргізуге қабілетті бірнеше күшті мемлекеттермен үнемі байланыста болуында деп санайды. Джей ұлттық үкіметтің дипломатиялық мәселелерді шешуге жақсы дайындалғанының төрт себебін келтіреді. Біріншіден, ол ұлттық үкіметті басқаруға таңдалған адамдардың штаттарды басқаратындарға қарағанда біліктілігі жоғары болады деп есептейді, себебі олардың бүкіл елден іріктелген үміткерлердің арасынан ерекше болуы керек. Содан кейін, күшті ұлттық үкімет бейбітшілікті сақтауда тиімдірек болады, себебі федералдық үкімет келісімдерді тұрақты түрде қолдану арқасында басқа елдерді шабуылға итермелеуі аз мүмкін. Ол сондай-ақ, дауға тікелей қатысқан штаттардың құмарлыққа беріліп, ақылға сыймас әрекеттер жасауы мүмкін екенін, ал ұлттық үкімет мұндай реакцияны тежеуге қажеттігін айтады. Ақырында, егер штаттың халқы осындай ақылға сыймас әрекетті қолдаса, ұлттық үкімет осы халықтың еркіне бағынбайды. Джей содан кейін ұлттық шекарадағы зорлық-зомбылық әрекеттеріне де осы аргументтердің қатысты екенін айтады. Оның сөзіне қарағанда, американдық үндістер соғыстарының кейбірі штаттық үкіметтердің салдарынан болған, бірақ ешқайсысы ұлттық үкіметтің кінәсінен туындамаған. Ол Ұлыбритания және Испаниямен шекарадағы ұқсас қақтығыстардан алаңдайды. Джей халықаралық қақтығыс болған жағдайда, шетелдік держава біріккен Америкамен келісімге келуге көбірек дайын болатынын мәлімдейді. Ол 1685 жылы Генуяның ұлттық басшылығын Францияға Луи XIV-тен кешірім сұрауға мәжбүр болғанын еске салады; Джей Франция кез келген "күшті мемлекеттен" осындай салық талап етер ме деп сұрайды. Осылайша, "күшті, біріккен мемлекет" соғыс себептерін шешу оңай болғандықтан бейбітшілікті жақсырақ сақтай алады.

Бастапқы және жарияланым

Федералистік №3 Джон Джей жазған. Барлық Федералистік мақалалары сияқты, Федералистік №3 да Нью-Йорк газеттерінде Публиус псевдонимдерімен жарияланды, мақсаты – АҚШ Конституциясының қағидаларын түсіндіру және Нью-Йоркты оны ратификациялауға ықпалдау. Ол алғаш рет 1787 жылғы 3 қарашада «Independent Journal» газетінде, одан кейін 5 қарашада «Daily Advertiser» газетінде және 6 қарашада «New York Packet» газетінде жарияланды. Федералистік №3 тікелей Федералистік №2-нің аргументтерін жалғастырады, штаттар арасындағы тарихи біртіктіктің сипаттамасына сүйене отырып, ол ұлттық қауіпсіздікке пайдалы екенін дәлелдейді. Федералистік №2-дегідей, Джей конституцияны ратификацияламау штаттар арасындағы біртіктіктің бұзылуына әкеледі деп санайды. Антифедералистер, конституцияға қарсы болған жағдайда да, көбінесе одақты қолдады. Осы мақалаларды жазған кезде Джей елдің жетекші дипломаты болған және АҚШ-тың дипломатиялық мәселелерімен айналысқан.

Талдау

Федералистік No. 3 бірлік федералды үкіметтің сыртқы саясаты жеке штаттық үкіметтерге қарағанда артықшылыққа ие болады деп дәлелдеді. Джей одақ штаттарды қорғайды және жеке штаттардың ұлттық үкіметке қарағанда соғыс тудыру ықтималдығы жоғары деп сенді. Ол соғыстың негізгі себептерін келісімдерді бұзу және зорлық-зомбылық актілері деп сипаттады, сондай-ақ кез келген штаттың ұлттық үкіметке қарағанда осы себептердің біреуін тудыруға бейім екенін айтты. Оның алаңдаушылығы штаттардың өздерінің заң жүйелері мен мүдделеріне сәйкес келісімдерді әртүрлі түсіндіруі, бұл шетелдік мемлекетпен қақтығысқа әкелуі мүмкін екендігі болды. Күшті ұлттық үкімет барлық штаттар үшін бірыңғай сыртқы саясатты жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Федералистік No. 3 үкімет үшін нақты мақсат белгілеп, қауіпсіздікті еркін халық үшін бірінші кезектегі міндет деп сипаттады. Ол әсіресе "шетелдік қару-жарақ пен ықпалдың қатерінен" қауіптенді. Бұл позиция Федералистік қағаздарында штаттық үкіметтерге деген жалпы сенімсіздіктің сақталуымен үйлесімді болды. Штаттық үкіметтер бұрын-соңда британдық азаматтардың құқықтарын шектеген және жергілікті халықтардың аумағына басқындық жасаған, бұл осы шетелдік мемлекеттермен қақтығыс тудыруға мүмкіндік берген. Конституция федералды үкіметке осындай әрекеттерді реттеу және штаттардың шетелдік державалармен және бір-бірімен дипломатиялық қақтығыстарын тиімді шешу құқығын береді. Федералистік No. 3 Федералистік қағаздарында жиі кездесетін тақырыпты енгізді, яғни ұлт халқы әдетте өз үкіметтері туралы ұтымды шешімдер қабылдайды, бірақ бұл кейде халық пікірінің нашар шешімдерге жол беретін қысқа мерзімдермен тоқтатылады. Осы контексте Джей халықтың еркінің сыртқы саясат мәселелерін қарастыруға қабілеттілігіне күмән келтірді және оны кәсіби дипломаттар тобының жақсырақ шешетінін көрсетті. Джей бұл қарама-қайшылықты штаттық үкіметтерге де қолданды, федералды үкіметтің барлық штаттардың мүдделерін ескере отырып, штат халқының құштарлығымен туындаған ақылға сыймайтын шешімдерден аулақ болатынын, соның салдарынан оның тәсіліне көбірек ұтымдылық тән екенін айтты.

Салдары

Джей осы тақырыпты 4- және 5-нөмірлерде талқылады, ал біріккен елдің жақсы мемлекет қайраткерлеріне қол жеткізе алатыны туралы аргументтерді Джеймс Мэдисон 10-нөмірде қайта қарастырды. Ол екі жылдан кейін АҚШ Бас судьясы болып тағайындалғаннан кейін де, федералды сот жүйесі халықаралық құқықты тұрақты түрде қалай сақтау керектігін анықтайды деген сенімінде болды. Сыртқы саясаттағы жергілікті және штаттық мәселелердің рөлі американдық сыртқы саясаттағы маңызды мәселе болып қала береді. Штат үкіметтері мен мексикалық азаматтардың араласуы Мексикамен дипломатиялық жанжалдарға себеп болды, бұл 21-ғасырда да жалғасуда, әсіресе АҚШ-қа заңсыз көші-қон контекстінде.