Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Азия елдерінің жазу конвенциялары
Writing conventions of eastern Asian countries
Шығыс Азияның көптеген жазу жүйелерін көлденең немесе тік жазуға болады. Қытай таңбалары, корей хангулы және жапон канасы екі бағытта да жазылуы мүмкін, себебі олар негізінен байланыссыз логографиялық немесе буындық бірліктерден тұрады, олардың әрқайсысы төртбұрышты кеңістікті алып жатады, бұл мәтіндерді жазу бағыты бойынша икемділікке мүмкіндік береді – солдан оңға, оңнан солға, жоғарыдан төменге және тіпті төменнен жоғарыға. Дәстүрлі түрде қытай, вьетнам, корей және жапон тілдерінде жазу жоғарыдан төменге қарай тік бағаналарда, оңнан солға қарай жүзеге асырылады. Әрбір жаңа бағана алдыңғысына қарағанда сол жаққа орналасады. Қытай, вьетнам, корей және жапон жазуларының сызу тәртібі мен бағыты осылай жазуға қолайлы жағдай жасайды. Сонымен қатар, оңнан солға қарай тік бағаналарда жазу оң қолмен қаламмен жазуды жеңілдетіп, сол қолмен қағазды немесе паршаны ашуға мүмкіндік берді. Он тоғызыншы ғасырдан бері, ағылшын сияқты еуропалық тілдердің ықпалымен, бұл тілдерде солдан оңға қарай, жоғарыдан төменге қарай бағытталған қатарлармен жазу көбірек таралды, бірақ Гонконг, Жапония, Корея, Макао және Тайвань елдерінде тік жазу әлі де жиі қолданылады.
Many East Asian scripts can be written horizontally or vertically. Chinese characters, Korean hangul, and Japanese kana may be oriented along either axis, as they consist mainly of disconnected logographic or syllabic units, each occupying a square block of space, thus allowing for flexibility for which direction texts can be written, be it horizontally from left to right, horizontally from right to left, vertically from top to bottom, and even vertically from bottom to top. Traditionally, written Chinese, Vietnamese, Korean, and Japanese are written vertically in columns going from top to bottom and ordered from right to left, with each new column starting to the left of the preceding one. The stroke order and stroke direction of Chinese characters, Vietnamese chữ Nôm, Korean hangul, and kana all facilitate writing in this manner. In addition, writing in vertical columns from right to left facilitated writing with a brush in the right hand while continually unrolling the sheet of paper or scroll with the left. Since the nineteenth century, it has become increasingly common for these languages to be written horizontally, from left to right, with successive rows going from top to bottom, under the influence of European languages such as English, although vertical writing is still frequently used in Hong Kong, Japan, Korea, Macau, and Taiwan.
Оңнан солға қарай жазылу
Тарихи тұрғыдан алғанда, тік жазу стандартты жүйе болды, ал көлденең жазу тек белгінің шектеулі кеңістікке сыюы қажет болған жағдайларда ғана қолданылды, мысалы, ғибадатхана қақпасының үстінде немесе дүкен тақтасында. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Жапонияда мұндай белгілер оңнан солға қарай оқылды. Бүгінде үш тілде де көлденең жазуда солдан оңға қарай бағыт басым: бұл, әзірге ағылшын және басқа батыс тілдерінің ықпалынан туындайды, екі тіл бірге қолданылғанда оқуды жеңілдету үшін (мысалы, теміржол вокзалындағы әуежай таңбаларында) және компьютерлік жинақтау және мәтін өңдеу бағдарламалық құралдарының көпшілігі шығыс азия тілдерін оңнан солға қарай орналастыруды тікелей қолдамайды. Дегенмен, оңнан солға қарай көлденең жазу белгілерде, көлік құралдарының оң жағында және мерекелерде тамақ сататын стендтердің оң жағында әлі де кездеседі. Бұл сондай-ақ көне жазуды имитациялау үшін де қолданылады, мысалы, туристерге арналған ескі Жапонияның реконструкцияларында, және кейбір газеттердің тақырыптары мен атауларында да кездеседі.
Historically, vertical writing was the standard system, and horizontal writing was only used where a sign had to fit in a constrained space, such as over the gate of a temple or the signboard of a shop. Before the end of World War II in Japan, those signs were read right to left. Today, the left to right direction is dominant in all three languages for horizontal writing: this is due partly to the influence of English and other Western languages to make it easier to read when the two languages are found together—for example, on airport signs at a train station—and partly to the increased use of computerized typesetting and word processing software, most of which does not directly support right to left layout of East Asian languages. However, right to left horizontal writing is still seen in these scripts, in such places as signs, on the right hand side of vehicles, and on the right hand side of stands selling food at festivals. It is also used to simulate archaic writing, for example in reconstructions of old Japan for tourists, and it is still found in the captions and titles of some newspapers.
Солдан оңға тік жазу
Тек екі вертикаль жазу түрі солдан оңға қарай жазылғаны белгілі: Ескі ұйғыр жазуы және оның ұрпақтары – дәстүрлі моңғол, ойрат, маньчжур және бурят – және 'фагс па жазуы. Бұрынғысы ұйғырлардың соғди тілінен алынған жазуын, бастапқыда оңнан солға қарай жазылатын, қытай жазуын үлгі алу үшін сағат тіліне қарсы 90 градусқа бұрған, бірақ әріптердің өзара орналасуын өзгертпегендіктен пайда болды. 'Фагс па болса, моңғол империясында қолданылып жүрген жазу жүйелерін ығыстыру мақсатымен моңғол үлгісінде тік жазылатын тибет жазуының өңделген түрі еді. Олардың ішінде қазіргі күні тек дәстүрлі моңғол жазуы Ішкі Моңғолияда қолданыста болып табылады.
There are only two types of vertical scripts known to have been written from left to right: the Old Uyghur script and its descendants — Traditional Mongolian, Oirat Clear, Manchu, and Buryat — and the 'Phags pa script. The former developed because the Uyghurs rotated their Sogdian derived script, originally written right to left, 90 degrees counter clockwise to emulate Chinese writing, but without changing the relative orientation of the letters. 'Phags pa in turn was an adaptation of Tibetan script written vertically on the model of Mongolian to supplant those writing systems current in the Mongol Empire. Of these, only traditional Mongolian still remains in use today in Inner Mongolia.
Қытай
Қытай тілінде жазылып, басылған алғашқы мәтін – Роберт Моррисонның 1815–1823 жылдары Макаода жарық көрген «Қытай тілінің сөздігі». Горизонтальды бағытта терілген ең алғашқы және кеңінен танымал қытай басылымы – «Ғылым» (科學) журналы. Оның 1915 жылғы қаңтардағы бірінші санында осы кездегі ерекше формат түсіндірілді:
The first printed Chinese text in horizontal alignment was Robert Morrison's Dictionary of the Chinese language, published in 1815–1823 in Macau. The earliest widely known Chinese publication using horizontal alignment was the magazine Science (科學). Its first issue in January 1915 explained the (then) unusual format:
Кейінгі онжылдықтарда батыс әліпбиімен жазылған сөздер жиірек кездесе бастады, оқырмандар тік бағытта терілген мәтіндерді кездестіре келгенде қағазды әр жолы бұрудың қиындығын байқады. Бұл горизонталь жазуды қабылдау процесін жеделдетті. Горизонталь мәтін кеңінен таралған сайын, горизонталь және тік бағыттар бір мезгілде қолданыла бастады. Горизонталь жазуды жақтаушылар тік бағыттағы мәтіннің оңнан солға қарай бағандары оңай бүгіліп, жазу кезінде көш соғып қалатынын, ал оқу кезінде көздің көп қозғалуын талап ететінін айтты. Тік бағытты жақтаушылар горизонталь жазуды орнықтырылған дәстүрден аттау деп есептеді. Қытай азаматтық соғысында жеңіске жеткеннен кейін, Қытай Халық Республикасы горизонталь жазуды пайдалануға шешім қабылдады. 1956 жылдың 1 қаңтарында Қытайдағы барлық газеттер тік бағыттан горизонталь бағытқа көшті. Басылымдарда мәтін көлденең бағытта жазылады, бірақ кітап мұқабаларындағы атаулар мен газет беттеріндегі кейбір тақырыптар ыңғайлы болу үшін тік қалпында сақталды. Мемлекеттік органдардың көпшілігіндегі жазулар әлі де тік бағытта жасалады. Сингапурда тік жазу да сирек кездеседі. Тайвань, Гонконг, Макао және шетелдегі ескі қытай қауымдастықтарында горизонталь жазу 1990 жылдардан бері біртіндеп қабылданып келеді. 2000 жылдардың басында осы аймақтардағы газеттердің көпшілігі толығымен немесе тік мәтінмен горизонталь солдан оңға қарайғы тақырыптардың үйлесімінде солдан оңға қарай жазуға көшті.
In the subsequent decades, the occurrence of words in a Western script became more frequent, and readers began to appreciate the unwieldiness of rotating the paper at each occurrence for vertically set texts. This accelerated acceptance of horizontal writing. With the proliferation of horizontal text, both horizontal and vertical came to be used concurrently. Proponents of horizontal text argued that vertical text in right to left columns was smudged easily when written, and moreover demanded greater movement from the eyes when read. Vertical text proponents considered horizontal text to be a break from established tradition. After their victory in the Chinese Civil War, the People's Republic of China decided to use horizontal writing. All newspapers in China changed from vertical to horizontal alignment on January 1, 1956. In publications, text is run horizontally although book titles on spines and some newspaper headlines remain vertical for convenience. Inscriptions of signs on most state organs are still vertical. In Singapore, vertical writing has also become rare. In Taiwan, Hong Kong, Macau, and among older overseas Chinese communities, horizontal writing has been gradually adopted since the 1990s. By the early 2000s, most newspapers in these areas had switched to left to right horizontal writing, either entirely or in a combination of vertical text with horizontal left to right headings.
Жапон тілі
Жапон тілінде горизонталь мәтін Мейдзи дәуірінде пайда болды, осы кезде жапондар батыс тілдерінің сөздіктерін басып шығара бастады. Алғашқыда олар сөздіктерді жапон тіліндегі тік және көлденең мәтіндердің қосылған түрінде шығарды, яғни оқырмандар батыс мәтінін оқу үшін кітапты тоқсан градусқа бұруға мәжбүр болды. Бұл қиындық тудырғандықтан, йокогаки (көлденең жазу) идеясы қабылданды. Йокогакиді ішінара қолданған алғашқы басылымдардың бірі – 1885 жылғы (Мейджи 18) неміс-жапон сөздігі (袖珍挿図独和辞書 'кіші суреттелген неміс-жапон сөздігі') болды. Мейдзи дәуірінде Жапонияда көлденең бағытқа өтудің бастапқы кезеңінде, миги йокогаки (右横書き, әдеби аудармасы – "оңнан көлденең жазу") деп аталатын, қысқа ғана уақытқа қолданылған форма болды, ол қазіргі стандартқа, хидари йокогакиге (左横書き 'солдан көлденең жазу') қарсы қойылды. Бұл, мысалы, араб тіліндегідей, оңнан солға қарай көлденең жазу стиліне ұқсас, жолдар сол жақта үзіледі. Бұл, әдетте, дәстүрлі оңнан солға қарай жазылатын бір қатарлы жазуға негізделген. Бұл форма Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жарнамалар мен ресми құжаттарда (мысалы, банкноттарда) кеңінен қолданылды, бірақ қазір тек ескі тақтайшаларда ғана кездеседі. Тік жазу (縦書き) Жапонияда әлі де жиі қолданылады, оны роман, газет және журналдарда, соның ішінде жапон комикстері мен графикалық романдарда (мэнга деп те атайды) кездестіруге болады, ал көлденең жазу басқа да бұқаралық ақпарат құралдарында, әсіресе ағылшын тіліндегі сілтемелер бар жерлерде жиі қолданылады. Жалпы, мангадағы диалог тік жазылады. Дегенмен, кейіпкер шетел тілінде сөйлейтін сахналарда диалог көлденең жазылуы мүмкін. Осылайша, бір бетте тік және көлденең жазулардың араласуына куә боласыз.
Horizontal text came into Japanese in the Meiji era, when the Japanese began to print Western language dictionaries. Initially they printed the dictionaries in a mixture of horizontal Western and vertical Japanese text, which meant readers had to rotate the book ninety degrees to read the Western text. Because this was unwieldy, the idea of yokogaki came to be accepted. One of the first publications to partially use yokogaki was a German to Japanese dictionary (袖珍挿図独和辞書 'pocket illustrated German to Japanese dictionary') published in 1885 (Meiji 18). At the beginning of the change to horizontal alignment in Meiji era Japan, there was a short lived form called migi yokogaki (右横書き, literally "right horizontal writing"), in contrast to hidari yokogaki, (左横書き 'left horizontal writing'), the current standard. This resembled the right to left horizontal writing style of languages such as Arabic with line breaks on the left. It was probably based on the traditional single row right to left writing. This form was widely used for pre WWII advertisements and official documents (like banknotes), but has not survived outside of old fashioned signboards. Vertical writing ( 縦書き) is still commonly used in Japan in novels, newspapers and magazines, including most Japanese comics and graphic novels (also known as manga), while horizontal writing is used more often in other media, especially those containing English language references. In general, dialogue in manga is written vertically. However, in scenes where a character speaks a foreign language, the dialogue may be written horizontally. In this case, there is a mixture of vertical and horizontal writing on a single page.
Корея тілі
Корея тілінде дәстүрлі түрде тік жазу қолданылып келген, онда бағандар оңнан солға қарай жүреді. 1988 жылы "Ханкёре" газеті корей тілінде көлденең жазуды қолданған алғашқы газет болды, ал 1990 жылдан кейін басқа ірі газеттер де осылай жасады. Бүгінде корей газеттерінде мәтін көбінесе тік бағытта жазылмайды.
Traditionally, Korean writing has been vertical, with columns running right to left. In 1988, The Hankyoreh became the first Korean newspaper to use horizontal writing, and after 1990, all other major newspapers followed suit. Today, major Korean newspapers hardly ever run text vertically.
Вьетнамдық
Дәстүрлі түрде вьетнам жазуы тік болды, бағандары оңнан солға қарай жүрді, себебі тілде қытай таңбалары мен қытай таңбаларынан тәуелсіз дамыған, туған тілді "chữ Nôm" деп аталатын жазуда жазуға қолданылған таңбалардың қоспасы пайдаланылды. 1920 жылдардан кейін, португал әліпбиінің ықпалымен пайда болған вьетнам әліпбиі ел бойынша "chữ Nôm" жазуын ығыстырғаннан кейін, тік жазу стилі қолданыстан шықты.
Traditionally, Vietnamese writing was vertical, with columns running right to left as the language used a mixture of Chinese characters and independently developed characters derived from Chinese ones to write the native language in a script called chữ Nôm. After the 1920s, when the Vietnamese alphabet, influenced by the Portuguese alphabet, started to be used nationwide to replace chữ Nôm, vertical writing style fell into disuse.
Каллиграфия
Шығыс Азия каллиграфиясында тік жазу басым бағыт болып қалады.
In East Asian calligraphy, vertical writing remains the dominant direction.
Графикалық романдар мен комикстер
Жапон мангасы мәтін үшін тік бағытты қолданады. Манга кадрлары көбінесе оңнан солға қарай көлденең бағытта ағылады. Йонкома мангасындағы кадрлар тік бағытта ағылады. Беттердің реті кітаптар сияқты тік бағыттағыдай: оңнан солға қарай. Хронологиялық тұрғыдан бір-бірінен бұрын немесе кейін орналасқан кадрлар арасындағы аралық аз болады, бұл визуалды белгі ретінде қолданылады. Мангадағы мәтіннің көп бөлігі тік жазылады, бұл сөздердің тік пішіндес болуын анықтайды. Дегенмен, Левиус сияқты кейбір мангалар халықаралық нарыққа бағытталған және аударма мен локализацияны оңтайландыруға тырысады, сондықтан көлденең мәтін мен сөздердің көпіршіктерін пайдаланады. Кейде мәтіндік көпіршіктердегі көлденең жазу аударма ережесі қолданылып жатқанын көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, Кенши Хирокань кейіпкердің ағылшын тілі сияқты басқа тілде сөйлейтінін білдіру үшін жапон мәтінін көлденең орналастырады. Манганы еуропа тілдеріне аударатын баспагерлердің кейбіреуі бастапқы беттер ретін сақтауды таңдайды (Шонен Жумп журналы осыған жақсы мысал), ал басқалары айналған беттерді пайдаланып, беттердің ағынын кері қайтарады. Манга алғаш ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде шыққанда көбінесе кері форматта ("flipped" немесе "flopped" деп те аталады) болды, бірақ кейін кері емес формат басымдыққа ие болды.
Japanese manga tend to use vertical direction for text. Manga frames tend to flow in right to left horizontal direction. Frames in yonkoma manga tend to flow in a vertical direction. Page ordering is the same as books that use vertical direction: from right to left. Frames that are chronologically before or after each other use less spacing in between as a visual cue. Most text in manga is written vertically, which dictates the vertical shapes of the speech bubbles. Some, however, such as Levius, are aimed at the international market and strive to optimize for translation and localization, therefore make use of horizontal text and speech bubbles. In some cases, horizontal writing in text bubbles may be used to indicate that a translation convention is in use – for example, Kenshi Hirokane uses Japanese text arranged horizontally to imply that a character is actually speaking in a foreign language, like English. Some publishers that translate manga into European languages may choose to keep the original page order (a notable example is Shonen Jump magazine), while other publishers may reverse the page flow with use of mirrored pages. When manga was first released in Anglophone countries, it was usually in the reversed format (also known as "flipped" or "flopped"), but the non reversed format eventually came to predominate.
Жапон және дәстүрлі қытай
Жапония, Гонконг, Макао және Тайваньда көлденең және тік жазулар қолданылады. Дәстүрлі таңбалар Қытай материгінде де кейбір шектеулі жағдайларда қолданылады, мысалы, ежелгі әдебиет туралы кейбір кітаптарда немесе дүкендердің, ғибадатханалардың және т.б. белгілерін эстетикалық тұрғыдан безендіру үшін. Мұндай жағдайларда көлденең және тік жазулар екеуі де қолданылады. Тік жазу роман, газет, манга және көптеген басқа жазу түрлерінде кеңінен қолданылады. Ол төменнен жоғарыға қарай жазылатындықтан, кітаптардың қабырғасында міндетті түрде тік жазу қолданылады. Кейбір газеттер екі форматты біріктіріп, мақалалардың көп бөлігін тік форматта жазады, ал тақырыптарды көлденең жазу арқылы көрсетеді. Шакухачи сияқты кейбір жапон музыкалық аспаптарының ноталары тік жазылады. Көлденең жазу кейбір мақсаттар үшін ыңғайлырақ; академиялық мәтіндер кейде осылай жазылады, себебі олар көбінесе басқа тілдердегі сөздер мен тіркестерді қамтиды, оларды көлденең жазу арқылы енгізу оңай. Ғылыми және математикалық мәтіндерге келсек, олар көбінесе көлденең жазылады, өйткені тік жазуда теңдеулерді бұру қажет, бұл оларды оқуды қиындатады. Сол сияқты, көптеген ағылшын сөздерін қамтитын ағылшын тіліндегі оқулықтар да көлденең жазылады. Дегенмен, бұл қатаң ереже емес, тік жазылған мәтіндерде ағылшын сөздерінің бүйірден жазылуы да жиі кездеседі. Жапондық визиткалар (мейши) әдетте бір жағында жапон тілінде тік, ал екінші жағында ағылшын тілінде көлденең жазылады. Пошта карточкалары мен қолмен жазылған хаттар көлденең немесе тік форматта болуы мүмкін, бірақ хаттың ресмилігіне қарай тік жазылу мүмкіндігі артады. Конверттегі мекенжай әдетте тік жазылады, адресаттың мекенжайы оң жақта, ал адресаттың аты конверттің ортасында орналасады. Сондай-ақ, жапондық әдептілік туралы да қараңыз.
Both horizontal and vertical writing are used in Japan, Hong Kong, Macau and Taiwan. Traditional characters are also used in mainland China in a few limited contexts, such as some books on ancient literature, or as an aesthetic choice for some signs on shops, temples, etc. In those contexts, both horizontal and vertical writing are used as well. Vertical writing is commonly used for novels, newspapers, manga, and many other forms of writing. Because it goes downwards, vertical writing is invariably used on the spines of books. Some newspapers combine the two forms, using the vertical format for most articles but including some written horizontally, especially for headlines. Musical notation for some Japanese instruments such as the shakuhachi is written vertically. Horizontal writing is easier for some purposes; academic texts are sometimes written this way since they often include words and phrases in other languages, which are more easily incorporated horizontally. Scientific and mathematical texts are nearly always written horizontally, since in vertical writing equations must be turned sideways, making them more difficult to read. Similarly, English language textbooks, which contain many English words, are usually printed in horizontal writing. This is not a fixed rule, however, and it is also common to see English words printed sideways in vertical writing texts. Japanese business cards (meishi) are often printed vertically in Japanese on one side, and horizontally in English on the other. Postcards and handwritten letters may be arranged horizontally or vertically, but the more formal the letter the more likely it is to be written vertically. Envelope addresses are usually vertical, with the recipient's address on the right and the recipient's name in the exact centre of the envelope. See also Japanese etiquette.
Жеңілдетілген қытай тілі
Қытайдың материктегі бөлігінде қарапайым таңбаларды қолдана отырып тік жазу қазір салыстырмалы түрде сирек кездеседі, әсіресе баспа түрінде, жазу мен белгілерге қарағанда. Қазіргі уақытта көптеген басылымдар ағылшын тілі сияқты көлденең бағытта басылады. Көлденең жазудың басым көпшілігі солдан оңға қарай жазылады, бірақ кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, қытай тілінің екі тілді сөздіктері және араб тілі сияқты оңнан солға қарай жазылатын тілдерде қытай тілі оңнан солға қарай бағытталуы мүмкін. Туристік автобустардың оң жағында оңнан солға қарай жазу бағытын көру де жиі кездеседі, себебі автобустың алдыңғы жағынан артқы жағына қарай (көліктің екі жағында) мәтін жазу қалыпты жағдай. Тік бағыт әдетте логотиптер мен кітап мұқабаларында, әдеби қытай тіліндегі еңбектерге арналған ғылыми зерттеулерде немесе кеңістік шектеулері болған жағдайларда, кітаптардың тіректерінде және схемаларды белгілеу кезінде көркемдік немесе эстетикалық мақсаттар үшін қолданылады. Әрине, тік мәтін енінен гөрі ұзын белгілерде де қолданылады; мұндай белгілер мектептердің, мемлекеттік мекемелердің және полиция бөлімшелерінің кіреберістерінде жиі кездеседі. Каллиграфия – қарапайым немесе дәстүрлі таңбаларды қолдана отырып – әрқашан тік жазылады. Сонымен қатар, Қытайда кейбір визиткалар мен жеке хаттарда да тік мәтінге кездесуге болады. 2012 жылдан бері көшедегі белгілер тік жазылады, бірақ ерекшелігі – төменнен жоғарыға қарай. Бұл жүргізушілердің көзқарасынан жақыннан алысқа қарай оқуға мүмкіндік береді.
In mainland China, vertical writing using simplified characters is now comparatively rare, more so in print than in writing and signage. Most publications are now printed in horizontal alignment, like English. Horizontal writing is written left to right in the vast majority of cases, with a few exceptions such as bilingual dictionaries of Chinese and right to left scripts like Arabic, in which case Chinese may follow the right to left alignment. Right to left writing direction can also often be seen on the right side of tourist buses, as it is customary to have the text run (on both sides of the vehicle) from the front of the bus to its rear. Vertical alignment is generally used for artistic or aesthetic purposes like in logos and on book covers, in scholarly works on Literary Chinese works, or when space constraints demand it, like on the spines of books and when labelling diagrams. Naturally, vertical text is also used on signs that are longer than they are wide; such signs are the norm at the entrances of schools, government offices and police stations. Calligraphy – in simplified or traditional characters – is invariably written vertically. Additionally, vertical text may still be encountered on some business cards and personal letters in China. Since 2012, street markings are written vertically, but unusually from bottom to top. This is so that the characters are read from nearest to furthest from the drivers' perspective.
Корея тілі
Қазіргі Кореяда тік жазу сирек кездеседі. Қазіргі корей тілі көбінесе солдан оңға қарай жазылады. Жазу алаңы тік бойынан ұзын, ал көлденеңінен тар болғанда тік жазу қолданылады. Мысалы, кітап мұқабаларындағы тақырыптар көбінесе тік жазылады. Шет елдік фильмдерге корей тілінде субтитр енгізілгенде, субтитрлер кейде экранның оң жағында тік жазылады. Оңтүстік Кореяның стандартты тілінде (표준어; 標準語) қолданылатын тыныс белгілері көлденең және тік жазуда әртүрлі болады. Көлденең жазуда батыс тыныс белгілері, ал тік жазуда жапон тыныс белгілері қолданылады. Дегенмен, батыс тыныс белгілерін пайдалана отырып тік жазылған мәтіндер де кездеседі.
In modern Korea, vertical writing is uncommon. Modern Korean is usually written horizontally from left to right. Vertical writing is used when the writing space is long vertically and narrow horizontally. For example, titles on the spines of books are usually written vertically. When a foreign language film is subtitled into Korean, the subtitles are sometimes written vertically at the right side of the screen. In the standard language (표준어; 標準語) of South Korea, punctuation marks are used differently in horizontal and vertical writing. Western punctuation marks are used in horizontal writing and the Japanese punctuation marks are used in vertical writing. However, vertical writing using Western punctuation marks is sometimes found.
Есептеу саласында
Алғашқы компьютерлер тек латын әліпбиіне негізделген солдан оңға қарай бағытталған жазуды қолдау үшін жасалған. Бүгінде көптеген компьютерлік бағдарламалар тік жазу жүйесін толыққанды қолдамайды; алайда, Шығыс Азия аймағына бағытталған ең жетілген мәтін өңдеу және басылымдық бағдарламалар тік жазу жүйесін толық немесе белгілі бір шектеулермен қолдайды. Тік мәтінді көрсету көбінесе жеткілікті деңгейде қолдау талмайды, бірақ басып шығару үшін тік мәтінді құрастыру мүмкіншілігі бар. Мысалы, Windows-тың Азиялық нұсқаларында Азиялық шрифттер тік нұсқада да қолжетімді, олардың аттары "@" таңбасымен басталады. Пайдаланушылар құжатты әдеттегідей көлденең мәтін ретінде жазып, өңдей алады. Құжат дайын болғаннан кейін, мәтін шрифтін тік шрифттерге өзгерту құжатты басып шығару үшін тік бағытқа айналдырады. Сонымен қатар, OpenType-те valt, vert, vhal, vkna, vkrn, vpal, vrt2, vrtr атты "feature tags" бар, олар тік мәтін ішінде өзгертіліп немесе түзетіліп қалуы мүмкін символдарды анықтауға арналған; оларды CSS3-тегі қаріп ерекшеліктері қасиетін пайдаланып қосуға немесе өшіруге болады.
Early computer installations were designed only to support left to right horizontal writing based on the Latin alphabet. Today, most computer programs do not fully support the vertical writing system; however, most advanced word processing and publication software that target the East Asian region support the vertical writing system either fully or to a limited extent. Even though vertical text display is generally not well supported, composing vertical text for print has been made possible. For example, in Asian editions of Windows, Asian fonts are also available in a vertical version, with font names prefixed by "@". Users can compose and edit the document as normal horizontal text. When complete, changing the text font to a vertical font converts the document to vertical orientation for printing purposes. Additionally, OpenType also has valt, vert, vhal, vkna, vkrn, vpal, vrt2, vrtr "feature tags" to define glyphs that can be transformed or adjusted within vertical text; they can be enabled or disabled in CSS3 using font feature settings property.
Интернет
1990 жылдардың соңынан бері W3C (World Wide Web Consortium) әлемнің әртүрлі тілдерінің өздеріне тән мәтіндік бағыттарына сәйкес вебте көрсетілуін қамтамасыз ету үшін каскадты стильдік кестелердің қасиеттерін жасап келеді. 2011 жылғы соңғы жұмыстары жазу режимі қасиетінің бұрынғы форматына бірнеше өзгерістер енгізді, ол тік макет және мәтін көрсетуді қамтамасыз етеді. CSS-те "жазу режимі: tb rl" форматы "жазу режимі: тік rl" деп өзгертілді, бірақ бұрынғы синтаксис SVG 1.1 спецификациясының бір бөлігі ретінде сақталды. Веб-браузерлердің арасында Internet Explorer HTML-де кодталған тік мәтінді және макетті қолдайтын алғашқы браузер болды. 2000 жылы IE 5.5 нұсқасынан бастап Microsoft каскадты стильдік кестелерге (CSS) қосымша ретінде жазу режимі қасиетін іске қосты. Google Chrome (8.0 нұсқасынан бастап), Safari (5.1 нұсқасынан бастап) және Opera (15.0 нұсқасынан бастап) webkit жазу режимі қасиетін қолдады. Mozilla Firefox 38.0 нұсқасында префиксі жоқ жазу режиміне қолдау көрсетілді, ал 41.0 нұсқасында ол әдепкі бойынша қосылды.
Since the late 1990s, W3C (World Wide Web Consortium) has been drafting Cascading Style Sheets properties to enable display on the Web of the various languages of the world according to their heritage text directions. Their latest efforts in 2011 show some revisions to the previous format for the Writing Mode property which provides for vertical layout and text display. The format "writing mode:tb rl" has been revised as "writing mode: vertical rl" in CSS, but the former syntax was preserved as a part of SVG 1.1 specification. Among Web browsers, Internet Explorer is the first one that has been supporting vertical text and layout coded in HTML. Starting with IE 5.5 in 2000, Microsoft has enabled the writing mode property as a "Microsoft extension to Cascading Style Sheets (CSS)". Google Chrome (since 8.0), Safari (since 5.1), Opera (since 15.0) has supported the webkit writing mode property. Mozilla Firefox got support for unprefixed writing mode property in version 38.0, later enabled by default in version 41.0.