Кіріспе

Калифорниядағы атабаска тілі, АҚШ

Хупа (туған аты: Na꞉tinixwe Mixine꞉wheʼ, сөздермен мағынасы: "Хупа алқабы халқының тілі") – На-дене тобына жататын атабаска тілі. Бұл тіл Солтүстік-Батыс Калифорниядағы Троица өзенінің төменгі ағысында Хупа алқабының Хупа (Na꞉tinixwe) және Tsnungwe/South Fork Hupa (Tse:ningxwe) тайпалары, сондай-ақ еуропалықтармен байланыс жасамас бұрын батыста Чилула және Уилкут халықтары қолданған.

Дауыс берушілер

2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, 5 пен 17 жас аралығындағы 64 адам бұл тілде сөйлейтін болды, оның ішінде 4 монолингв. 2012 жылға қарай, Хупа тілін еркін меңгерген 10 адамнан да аз болды, олардың кем дегенде біреуі (Вердена Паркер) толыққанды екі тілді еді. Тағы шамамен 50 адамның барлық жастағылары Хупа тілінің дәстүрлі дыбыстануы, грамматикасы және сөздік қорына толық ие болмады. Бұдан өзге, тайпа мүшелерінің көптегені Хупа тілінен алынған сөздер мен тіркестердің кішкентай сөздігін біледі.

Етістіктің үлгісі

Дене тілдеріндегідей, гупа тіліндегі етістік те етістік түбірінен және префикстер жиынтығынан құралады. Префикстерді жалғау префикстері және ажырату префикстері деп екі топқа бөлуге болады. Ажырату префикстері етістіктің сол жағындағы сыртқы бөлігінде орналасады. Жалғау префикстері ажырату префикстерінен кейін, етістік түбіріне жақын тұрады. Осы екі типтегі префикстерді олардың әртүрлі дыбысталу ерекшеліктері арқылы ажыратуға болады. Префикс кешенін 10 позицияға бөлуге болады, бұл Атабаскан тілдерін зерттеу әдебиетінде үлгі ретінде келесідей көрсетіледі: +Hupa verb template 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 тақырыптық материал /aug тақырыптық тақырыптық материал тақырыптық режим ./. жіктегіш (дауыс/валенттілік маркері) етістік түбірі.