Кіріспе
Венгр жазушысы (1887–1938)
Фридьеш Каринти (25 маусым 1887 – 29 тамыз 1938) – венгр автор, драматург, ақын, журналист және аудармашы. Ол 1929 жылғы «Тізбектер» (Láncszemek) атты әңгімесінде алты қол арасындағы байланыс тұжырымдамасын алғаш рет ұсынды. Каринти бүгінгі күнге дейін ең танымал венгр жазушыларының бірі болып саналады. Ол суретші Ада Каринтидің ағасы және ақын Габор Каринти мен жазушы Ференц Каринтидің әкесі болған. Каринтидің туындыларының ағылшын тіліне аудармаларының арасында Свифт кейіпкері Гулливердің баяндауын жалғастыратын екі ғылыми-фантастикалық повесть бар. «Faremidóға саяхат» – бұл бейбітшілік тақырыбымен байланысты жасанды интеллекттің ерте зерттелуі, ал «Capillaria» – «ерлер мен әйелдер арасындағы күрес» тақырыбындағы жарқын және қара юморлы сатира. Ол сонымен қатар мектеп оқушыларының қиындықтары мен сынақтарын жақсы түсінгендігімен де ерекшеленеді. Каринти Г.Уэллсқа жоғары баға берген. Уэллстің «Соқырлар елі» және «Теңіз ханшайымы» шығармаларын венгр тіліне аударғаннан бөлек, Уэллс Каринтидің өзінің шығармашылығына да әсер еткен. Оның аудармаларының тағы бір танымал жетістігі – А.А.Милннің «Винни-Пух» кітабы, ол Венгрияда культты кітапқа айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап оның шығармалары одан да маңыздырақ және белсендірек болды, бірақ сатиралық көзқарасын ешқашан тастамады. Каринти Джонатан Свифтті өзіне үлкен әсер еткен жазушы ретінде атады: осының нәтижесінде «Faremidóға саяхат» (Utazás Faremidóba, 1916) романы және оның жалғасы «Capillaria» (1921) жарық көрді. Оның көптеген романдары мен әңгімелері ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынастың қиындықтарына да тоқталады, бұл оның бақытсыз екінші некесімен байланысты. Каринтидің миында ісік болған, оған 1936 жылы Стокгольмде Герберт Оливекрона операция жасаған. Ол осы тәжірибесін өзінің автобиографиялық романында, «Бас сүйегімнің айналасындағы саяхат» (Utazás a koponyám körül) деп атап, 1939 жылы жариялаған; қайта басылған нұсқасы Corvina Hungarian Classics сериясында (Corvina Books, 1992) және кейін 2008 жылы невролог Оливер Сакстың кіріспесімен NYRB Classic ретінде жарық көрді. Ол операциядан екі жыл өткен соң, Балатон көлінде демалыс кезінде әйелімен жанжалдасып қайтыс болды.
a pacifist theme, while Capillaria is a polished and darkly humorous satire on the 'battle of the sexes'. also stands out for its grasp of the trials and tribulations of the average schoolboy. Karinthy was an admirer of H. G. Wells. In addition to translating Wells' The Country of the Blind and The Sea Lady into Hungarian, Karinthy's own fiction was influenced by Wells. Another popular highlight is his translation of A. A. Milne's Winnie the Pooh, that made it a cult book in Hungary. From the First World War, his writing became more serious and engaged, though never leaving a satirical bent. Karinthy cited Jonathan Swift as a major influence: from this arose the novel Voyage to Faremido (Utazás Faremidóba, 1916) and its sequel, Capillaria (1921). Many of his novels and stories also deal with the difficulties of relationships between men and women, partly due to his unhappy second marriage. Karinthy had a brain tumor for which he was operated upon in Stockholm in 1936 by Herbert Olivecrona. He describes this experience in his autobiographical novel, Journey Round my Skull, (Utazás a koponyám körül), originally published in 1939; a reissue appeared in the Corvina Hungarian Classics series (Corvina Books, 1992) and then as a NYRB Classic in 2008 with an introduction by neurologist Oliver Sacks. He died two years after the operation, during a holiday at Lake Balaton after a quarrel with his wife.
Жеке өмір
Каринти екі рет үйленген. 1913 жылы ол актриса Этель Юдикке үйленді. Олардың некесі тыныш, бақытты болды және олардың Габор есімді ұлы болды. Өкінішке орай, Этель 1918 жылы испан тұмауы пандемиясы кезінде жас жасында қайтыс болды. 1920 жылы ол психиатр Аранка Бёмге үйленді, олардан жазушы Ференц Каринти есімді тағы бір ұлы дүниеге келді. Каринти тілді білмесе де, эсперантоның ынталы жақтасы болды, эсперанто конгрестеріне қатысып, тіпті 1932 жылы Венгрия эсперанто қоғамының президенті болды. Ол өзінің ерекше юморымен танымал, өйткені ол өзі айтқандай: "Мен әзілдерді білмеймін". Оның бір мысалы – "Басымның айналасында саяхат: белгілі ісік маманының жаңа романы" кітабының жарнамалық слоганы.
Таңдалған кинографиясы
"Ақбалық халифасы" (1917) Каринти осы фильмнің сценарийін жазған, ол Александр Корданың режиссерлік жұмысы және Михалы Бабицтің романы негізінде түсірілген.