Кіріспе

Дж. М. У. Тернердің суреті «The Fighting Temeraire», 1838 – ағылшын суретшісі Джозеф Малорд Уильям Тернердің 1838 жылы жазылған және 1839 жылы Корольдік академияда көрмеге қойылған маслян бояумен салынған суреті. Суретте Трафальгар шайқасында маңызды рөл атқарған, екінші дәрежелі соңғы кемелердің бірі – 98 зеңбіректі HMS Temeraire кемесі Темза өзенімен дөңгелекті бу кәмпірімен 1838 жылы Ротерхиттегі соңғы тұрағына сүйретіліп, металл тескілеріне жіберілуі бейнеленген. Суретшінің 1851 жылы Тернер мұрасының бір бөлігі ретінде ұлтқа сыйлағаннан кейін, картина Лондонның Ұлттық галереясында тоқтатылды. 2005 жылы BBC Radio 4 Today бағдарламасы ұйымдастырған дауыс беруде ол елдің сүйікті суреті деп танылды. 2020 жылы суретшінің 1799 жылғы автопортретімен бірге жаңа 20 фунт стерлингтік банкнотаға қосылды.

Өмірбаян

Тернер бұл суретті салған кезде өзінің мансабының шыңында еді, Лондон Корольдік академиясында 40 жыл көрме өткізген. Ол атмосфералық суреттерімен танымал болды, онда ауа райы, теңіз және жарықтың әсерін зерттеді. Өмірінің көп бөлігін Темза өзенінің жанында өткізіп, кемелер мен су жағалауындағы көріністерді суретшілер суретінде де, майда да салған. Тернер көбінесе шағын эскиздер жасап, оларды студияда аяқталған суреттерге айналдыратын. Қазіргі ғалымдардың пікірі бойынша, Тернер Темераирдің сүйретілуін өз көзімен көргенін анықтау мүмкін емес, бірақ бірнеше ескі жазбаларда ол оқиғаны өзендегі әртүрлі жерлерден бақылағаны айтылады. Ол суретте көркемдік еркіндік қолданды, оның алғашқы көрермендері бірден түсінген символдық мағынасы бар еді. Тернер Англия Наполеон соғыстарына қатысқанда жиырма сегіз жаста болды және "батыл патриоттық сезімге ие еді". "Темерэр" Трафальгар шайқасындағы батырлығымен танымал болды, ал Адмиралтейство оны сатқанда бұл туралы көптеген хабарлар тарады, бұл оның назарын аударған себебі болуы мүмкін. "Темерэр" орнына Ұлыбританияның туы (Union Jack) емес, буксирде ақ желеу көтерілген, бұл кемені жеке компанияға сатқанын көрсетеді.

Символизм

Бұл суреттің композициясы ерекше, себебі ең маңызды нысан – ескі соғыс кемесі, суреттің сол жағына орналастырылған, онда ол көк аспанның үшбұрышына және көтеріліп келе жатқан тұманға қарсы, әсем сән-салтанатпен және көлеңкелі түстермен көтеріледі. Ескі кеменің сұлулығы, өзеннің тыныш бетін шарлап тұрған, биік түтін шығаратын қараңғы, лас буксирмен қарама-қарсы келеді. Көк үшбұрыш екінші үшбұрышты – мачталы кемелерді ұстап тұрады, олар алыстаған сайын кішірейеді. "Темераир" мен буксир, желді мүжілдетпейтін, гафф желкені бар шағын өзен кемесінен өтіп кетті. Одан кейін, барлық желкендерін жайып, жүзіп бара жатқан төртбұрышты кеме көрінеді. Өзеннің төменгі жағында тағы бір кішкентай кеме ақ дақ ретінде көзге түседі. Алыстан, оларға қарай келе жатқан екінші буксирден кейін, үш мачталы кеме бекініп тұр. Толқындарға тап болған кемелердің желкенді пайдаланудың қажеттілігінен қалғанын көрсетеді. Суретте "Темераирге" қарама-қарсы жағында, кеменің негізгі мачтасымен бірдей қашықтықта, күн сағаның үстінде батып, оның сәулелері жоғарыдағы бұлттарға және су бетіне таралады. Бұлттардың қызыл түсі өзенге шағылысып, буксирдің түтінінің түсін қайталайды. Күннің батуы – бір дәуірдің аяқталуын білдіреді; желкендік кемелердің бу күшіне ұтылған заманның соңы. "Темераирдың" артында, Айдың жұқа тілімі өзенге сәуле шашып, жаңа, индустриалдық дәуірдің басталуын көрсетеді. Суреттегі батырлық күштің жойылуы – басты тақырып. Кеме суретшінің өзін бейнелейді дейді, оның өткені жетістікке толы болған, бірақ қазір өлім туралы ойланып жүр. Тернер бұл туындысын "жақсы көретінім" деп атаған. Сэр Генри Ньюболт кейіннен "Жауынгерлік "Темераир"" атты баллада жазды, ол осы көріністі сипаттайды: "Ол өзенмен баяу сырғанап барады, Бірақ Англияның әнінде мәңгілік, Ол – Жауынгерлік "Темераир"."

Өнерлік лицензия

Тернер сурет салуда белгілі бір көркемдік еркіндікке жол берді. Кеменің экипажы оны "Жауынгер" Темераир емес, "Жайнаған" деп атаған. Кеме бұзушы Джон Битсонға сатылар алдында, кеме Ширнесс кемежайында тұрған, содан кейін Ротерхиттегі кемежайға көшірілді, ол кезде Суррей облысында болған, бірақ қазір Саутваркқа қарасты. "Квалификациялы бақылаушы осы жерде салған" (кеме бұзушының інісі Уильям Битсон) және литографияға айналған "жай суретте" көрсетілгендей, оның мачталары мен такелажы сатылуына және кеме бұзу алаңына жолға шығуына дейін алынып тасталған. Оның барлық зеңбіректерi, якорьлары және түрлi-түрлi темір бұйымдары алынып, теңіз күштері үшін қосалқы бөлшектер ретінде сақталған. Оны бір емес, екі буксир сүйреген, және қарсы бағытта (күн батыста батып, ал Темза эстуарийі өзеннің шығыс жағында орналасқан). Суретте көрсетілген буксирлердің бірі Джон Роджерс Уоткинстің "Монарх" буксирі болды.