Кіріспе

Ұлыбританияның бұрынғы кәсіподағы

Ұлттық азшылықтар қозғалысы – 1924 жылы Ұлыбритания Коммунистік партиясы құрған британдық ұйым. Ол қолданыстағы кәсіподақтар ішінде радикалды күштерді ұйымдастыруға тырысты. Ұйымды ұзақ жылдар бойы кәсіподақ қызметкері Том Манн және болашақ CPGB Бас хатшысы Гарри Поллитт басқарды.

Құру

Ұлттық азшылық қозғалысы 1924 жылғы 23-24 тамызда өткен құрылтай съезінде құрылды, оған 271 делегат қатысты және олар 200 000 жұмысшыны өкілдік етеміз деп мәлімдеді. 1924 жылы ҰАҚ құрылған кезде Коминтерн жақын арада дүниежүзілік революция болатын перспективаға негізделген стратегиялардан бас тартып, орнаған институттарда, соның ішінде «таза және қарапайым» реформалық кәсіподақтарда баяу және біртіндеп жұмыс істеуге көшті. ҰАҚ-тың мақсаты – жұмысшы табының революциялық азшылығын көпшілікке айналдыру болатын. ҰАҚ қазіргі кәсіподақтарға наразы, бірақ Коммунистік партияға қосылуға ықыласы жоқ жұмысшыларды, сондай-ақ партия мүшелерін де ұйымдастыруға тиіс болды. Осылайша, коммунистер жұмысшылар арасындағы ықпалын арттырып, қазіргі ұйымдарды бөліп-жармайтын еді. ҰАҚ Қызыл кәсіби одақтар халықаралық ұйымына (ҚКОХ) мүше болды. Оның президенті 1924 жылдан 1929 жылға дейін тәжірибелі кәсіподақ белсендісі Том Манн, ал сол кезеңде бас хатшысы Гарри Поллитт болды. Басқа да көрнекті тұлғалардың қатарында металл жұмысшыларын ұйымдастыруға жауапты Уолл Ханнингтон (партия оны жұмыссыздарды ұйымдастыруға жібергенге дейін), инженер Дж.Т. «Джек» Мерфи және көмір шахтерлері А.Ж. Кук, Артур Хорнер және Нат Уоткинс болды. ҰАҚ-тың ұйымдастыру хатшысы Джордж Харди, ал қазынашысы Джордж Флетчер болды. Ұйым 1921 жылы коммунистік кәсіподақ жетекшісі Уильям З. Фостер құрған Америка кәсіби одақтар білім беру лигасының үлгісімен құрылған сияқты. Екеуі де кәсіби салалар бойынша бөлімдерге бөлінді, олардың ең маңыздылары – Тау-кен ММ (толық уақыт Уоткинс басқарды), Металл жұмысшылары ММ (Ханнингтон басқарды) және Көлік ММ (Харди басқарды). Қозғалыстың алғашқы жетістіктерінің бірі – Азшылық қозғалысын қолдаушы А.Ж. Кук Ұлыбритания кеншілер федерациясының бас хатшысы болып сайлануы болды.

Даму

1925 жылдың қаңтар айында Ұлттық қозғалыс комитеті (НҚК) халықаралық кәсіподақ бірлігі мәселесі бойынша конференция ұйымдастырды, оған 600 мың жұмысшыны өкілдік еткен 617 делегат қатысты. РИЛУ социал-демократиялық Амстердам Интернационалын таратуға шақырудағы әскери риторикасын жұмсартса да, Амстердам Халықаралық кәсіподақтар федерациясының (АХКФ) көп бөлігі әлемнің түкпір-түкпірінен келген коммунистік кәсіподақ өкілдерімен келіссөздер жүргізуге мүдделі емес еді, олар РИЛУ-мен байланысты үзуді талап етті. Совет кәсіподақтарының басшысы Михаил Томский 1925 жылдың желтоқсан айында сөйлеген сөзінде советтік кәсіподақтардың Амстердам Интернационалына қосылу мүмкіндігін қарастыруы керектігін айтқанымен, мұндай одақ құрылмады. Ұлттық азшылықтар қозғалысының екінші жылдық конференциясы 1925 жылдың 29-30 тамызында өтті. Іс-шараға 750 мың жұмысшыны өкілдік ететіні туралы мәлімдеген 683 делегат қатысты. Коммунистік партия ұйымның көрсеткен үлкен өсуіне риза болды, ал НҚК жетекшісі Гарри Поллитт ұйымының ағымдағы бағытымен дамуын жалғастырса, жақын арада Кәсіподақтар конгресін "басып алуға" мүмкіндігі бар екенін білдірді. 1926 жылдың қаңтар айында Ұлыбритания Коммунистік партиясының (ҰКП) Орталық комитетінің арнайы отырысы жұмысшы табының капиталистік мемлекетке және құрылған ұйымдасқан еңбек қозғалысына қарсы жаңа шабуылға шақырды. Сол жылдың наурыз айында арнайы "Іс-қимыл жөніндегі ұлттық конференция" шақырылды, оған 957 мың жұмысшыны өкілдік ететіні туралы мәлімделген ұйымдардан 883 делегат қатысты. Кенішшілердің азшылық қозғалысы ерекше белсенділік танытып, көмір өнеркәсібі жөніндегі Самуэль комиссиясының еңбекақыны төмендету және мемлекеттендірусіз өнеркәсіпті қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстарын толығымен қабылдамау үшін Кенішшілер федерациясының барлық тармақтарына үгіт-насихат жүргізді. Осы оқиғалар тізбегі 1926 жылғы Ұлыбританияның жалпы ереуіліне әкеп соқты. 1927 жылы Перси Глэдинг – кейіннен әскери құпияларды Кеңес Одағына өткізген Вулвич шпиондық желісін басқарғаны үшін тұтқындалып, түрмеге қамалған – НҚК ұлттық ұйымдастырушысы болып сайланды.

Аяқтау

1929 жыл шамасында Үшінші кезеңнің неғұрлым радикалды стратегияларын қабылдау Коммунистік партияны кәсіподақтарға қатыстығын түгелдей өзгертуге итермеледі. NMM және басқа елдердегі ұқсас ұйымдар қолданған "іштен тозу" стратегиясының орнына, бейресми ереуілдерді және балама "екіұстазды" кәсіподақтарды қолдауға көшті. NMM бұрынғыдай кәсіподақтардың ішіндегі ықпал ету тобы ретінде емес, мұндай топтардың федерациясын құруға ұмтылды.