Кіріспе
Мексиканың орталық бөлігіндегі майя тілдерінің тобына жататын уастек (сонымен қатар вастеко немесе уастеко деп те жазылады) тілі, қазіргі кезде теинек деген атаумен танымал, Мексиканың Сан-Луис-Потоси және солтүстік Веракрус аймақтарындағы теинек халқының арасында қолданылады. Олар басқа майя тілдерінен салыстырмалы түрде оқшауланған болғанымен, Мексика мен Орталық Американың оңтүстігінде және шығысында кең таралған майя тілдерімен байланысты. 2005 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, Мексикада шамамен 200 000 адам (Сан-Луис-Потосиде 120 000-ға жуық және Веракрус штатында 80 000-ға жуық) уастек тілінде сөйлейді. Тілдің өзі де, оны қолданушылар да теинек деп аталады, және бұл атау соңғы жылдары Мексиканың ұлттық және халықаралық қолданыста кеңінен таралды. Қазір жойылып кеткен чикомусельтек тілі, Чиапас және Гватемалада сөйленген, вастеко тілімен ең жақын туыс болып саналады. Еуропалықтар үшін қолжетімді болған хуастеко тілінің алғашқы тілдік сипаттамасын Андрес де Олмос жазған, ол сонымен қатар науатль және тотонак тілдерінің алғашқы грамматикалық сипаттамаларын да жасаған. Уастеко тіліндегі хабар таратуды CDI-дің радиостанциясы XEANT AM жүзеге асырады, ол Сан-Луис-Потоси штатының Танканхуиц-де-Сантос қаласында орналасқан.
The Huastec (also spelled Wasteko or Huasteco) language, now commonly known by the endonym Téenek, of Mexico is spoken by the Téenek people living in rural areas of San Luis Potosí and northern Veracruz. Though relatively isolated from them, it is related to the Mayan languages spoken further south and east in Mexico and Central America. According to the 2005 population census, there are about 200,000 speakers of Huasteco in Mexico (some 120,000 in San Luis Potosí and some 80,000 in Veracruz). The language and its speakers are also called Teenek, and this name has gained currency in Mexican national and international usage in recent years. The now extinct Chicomuceltec language, spoken in Chiapas and Guatemala, was most closely related to Wasteko. The first linguistic description of the Huasteco language accessible to Europeans was written by Andrés de Olmos, who also wrote the first grammatical descriptions of Nahuatl and Totonac. Wasteko language programming is carried by the CDI's radio station XEANT AM, based in Tancanhuitz de Santos, San Luis Potosí.
Диалектілері
Хуастеконың үш диалектісі бар, олардың пайда болу уақыты 400 жылдан аспайды (Норклифф 2003:3). Ол Мексиканың шығыс-орталық аймағында, Хуастека Потосина деп аталатын жерде таралған. Батыс (Потосино) диалектісінде – Сан-Луис-Потоси штатының 9 қаласында (Сьюдад-Вальес (Тантоку), Акисмон, Уэуэтлан, Танканхуитц, Танлахас, Сан-Антонио, Тампомолон, Танкиан және Танкуайялаб) 48 000 адам сөйлейді. Орталық (Веракрус) диалектісінде – солтүстік Веракрус штатының 2 қаласында (Темпоал және Тантоюка) 22 000 адам сөйлейді. Шығыс (Отонтепек) диалектісінде – солтүстік Веракрус штатының 7 қаласында (Чонтла, Тантима, Танкоко, Чинампа, Наранхос, Аматлан және Тамияхуа) 12 000 адам сөйлейді. Бұл диалекті Оңтүстік-Шығыс Хуастек деп те белгілі. Ана Кондик (2012) Чонтла (Сан-Франциско, Лас-Крусес, Арранка Эстакас және Энсинал ауылдары), Чинампа, Аматлан және Тамияхуа муниципалитеттерінде шамамен 1700 тіл білуші бар екенін хабарлайды.